W skrócie
Melatonina to hormon wytwarzany przez szyszynkę głównie nocą, który reguluje dobowy rytm snu i czuwania [1][2]. Najlepiej zbadane jest jej działanie przy zaburzeniach rytmu dobowego, np. po podróży przez strefy czasowe, a przy przewlekłej bezsenności dowody są słabe [1].
- Po angielsku
- melatonin
- Inne nazwy
- hormon snu
- Kategoria
- Witaminy i suplementy
- Najlepiej zbadane działanie
- Łagodzi objawy jet lagu Umiarkowane
- W ciąży
- Po konsultacji z lekarzem
- Dla psa
- Brak danych
Właściwości chemiczne i fizyczne melatoniny
Melatonina (N-acetylo-5-metoksytryptamina) to pochodna indolu z grupy tryptamin, powstająca w organizmie z tryptofanu przez serotoninę.
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| Wzór sumaryczny | C13H16N2O2 |
| Masa molowa | 232,28 g/mol |
| Numer CAS | 73-31-4 |
| Nazwa systematyczna | N-[2-(5-metoksy-1H-indol-3-ilo)etylo]acetamid |
| Postać | biały do jasnożółtego lub jasnopomarańczowego proszek lub kryształy |
| Temperatura topnienia | 117–120 °C |
Dane: TCI — Melatonin (M1105). Wartości dla czystej substancji w warunkach standardowych; preparaty handlowe mogą się różnić.
Na co pomaga melatonina? Działanie i badania
Melatonina może łagodzić objawy jet lagu, zwłaszcza po podróży na wschód, ale badania są małe [1]. Pomaga też wcześniej zasypiać przy opóźnionej fazie snu [1]. Wytyczne praktyki klinicznej nie znalazły wystarczających dowodów, by zalecać ją w przewlekłej bezsenności; pierwszym wyborem jest terapia poznawczo-behawioralna [1]. U dzieci przeglądy wskazują na krótszy czas zasypiania, lecz długoterminowe skutki i optymalne dawki nie są poznane [1].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Łagodzi objawy jet lagu | Umiarkowane | [1] |
| Ułatwia zasypianie przy opóźnionej fazie snu | Umiarkowane | [1] |
| Skraca czas zasypiania u dzieci | Ograniczone | [1] |
| Pomaga w przewlekłej bezsenności | Sprzeczne | [1] |
| Zmniejsza lęk przed operacją | Ograniczone | [1] |
Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Sprzeczne — Wyniki badań się wykluczają.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Tabletki i kapsułki | najpopularniejsza forma suplementu, zwykle syntetyczna [1] |
| Żelki | częste zaniżone lub zawyżone zawartości względem etykiety; w badaniu z 2023 r. 22 z 25 żelków miało błędne oznaczenie [1] |
| Preparat o przedłużonym uwalnianiu 2 mg | w UE zatwierdzony jako lek na krótkotrwałą bezsenność u osób od 55 lat [2] |
Ile melatoniny dziennie i kiedy
Dawkę i porę przyjęcia, zwłaszcza u dzieci, ustala się indywidualnie, bo optymalne wartości nie są dobrze określone [1]. W badaniu nad opóźnioną fazą snu melatoninę przyjmowano ok. godzinę przed snem [1]. Ponieważ zawartość w suplementach bywa niezgodna z etykietą, wybieraj produkty z rzetelnym oznaczeniem [1].
Melatonina w kuchni
Melatonina występuje naturalnie w niewielkich ilościach m.in. w wiśniach, bananach, orzechach włoskich, ryżu i mleku [2]. Ilości z pożywienia są małe w porównaniu z dawkami suplementów.
Melatonina w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Po konsultacji z lekarzem | Brak badań nad bezpieczeństwem; skonsultuj z lekarzem [1]. |
| Karmienie piersią | Po konsultacji z lekarzem | Brak badań nad bezpieczeństwem; skonsultuj z lekarzem [1]. |
| Dzieci | Po konsultacji z lekarzem | Podawaj tylko po konsultacji z lekarzem; możliwe senność, moczenie nocne, bóle głowy [1]. Przechowuj poza zasięgiem dzieci — notowano wiele przypadkowych zatruć żelkami [1]. |
| Seniorzy | Ostrożnie | Działanie może trwać dłużej i powodować senność w ciągu dnia; zaleca się unikać przy demencji [1]. |
Melatonina a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Padaczka | Po konsultacji z lekarzem | Stosowanie wymaga nadzoru lekarza [1]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Krótkotrwałe stosowanie jest uznawane za bezpieczne dla większości osób, ale dane o długotrwałym stosowaniu są niewystarczające [1]. Najczęstsze skutki uboczne to ból głowy, zawroty głowy, nudności i senność [1]. Możliwe są reakcje alergiczne, a osoby z padaczką lub przyjmujące leki przeciwzakrzepowe powinny stosować melatoninę wyłącznie pod kontrolą lekarza [1].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Leki przeciwzakrzepowe | stosowanie wymaga nadzoru lekarza [1] |
| Leki przeciwpadaczkowe | stosowanie wymaga nadzoru lekarza [1] |
Melatonina dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak pewnych danych; melatoninę podaje się tylko według zaleceń weterynarza. |
| Kot | Brak danych | Brak pewnych danych; skonsultuj z weterynarzem. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
FAQ
Źródła
- NCCIH — Melatonin: What You Need To Know — omówienie
- Wikipedia — Melatonin (budowa, występowanie, status leku) — baza danych
