W skrócie
Róża (Rosa) to rodzaj krzewów, z których w kuchni i zielarstwie wykorzystuje się płatki (głównie róży damasceńskiej i stulistnej) oraz owoce dzikiej róży. Europejska Agencja Leków uznaje płatki róży za tradycyjny środek przy łagodnych stanach zapalnych skóry oraz błony śluzowej jamy ustnej i gardła [1].
- Nazwa łacińska
- Rosa L.
- Po angielsku
- rose; owoce: rose hips
- Inne nazwy
- dzika róża (Rosa canina), róża damasceńska (Rosa damascena), róża pomarszczona (Rosa rugosa), róża stulistna
- Kategoria
- Zioła i rośliny
- Kalorie
- 162 kcal w 100 g
- W ciąży
- Brak danych
- Dla psa
- Bezpieczne
Wartości odżywcze róży
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 162 kcal | — |
| Białko | 1,6 g | — |
| Tłuszcz | 0,34 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 14,1 g | — |
| w tym cukry | 2,6 g | — |
| Błonnik | 24,1 g | — |
| Woda | 58,7 g | — |
| Wapń | 169 mg | 21% |
| Żelazo | 1,1 mg | 8% |
| Magnez | 69 mg | 18% |
| Fosfor | 61 mg | 9% |
| Potas | 429 mg | 21% |
| Sód | 4 mg | — |
| Cynk | 0,25 mg | 2% |
| Miedź | 0,11 mg | 11% |
| Mangan | 1 mg | 51% |
| Witamina C | 426 mg | 532% |
| Tiamina (B1) | 0,02 mg | 1% |
| Ryboflawina (B2) | 0,17 mg | 12% |
| Niacyna (B3) | 1,3 mg | 8% |
| Witamina B6 | 0,08 mg | 5% |
| Kwas foliowy | 3 µg | 2% |
| Witamina A | 217 µg | 27% |
| Witamina E | 5,8 mg | 49% |
| Witamina K | 25,9 µg | 35% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 35203, domena publiczna.
Na co pomaga róża? Działanie i badania
Lecznicze właściwości płatków róży opierają się głównie na tradycyjnym stosowaniu: EMA dopuszcza je przy łagodnych stanach zapalnych skóry oraz jamy ustnej i gardła, a jedno niewielkie badanie płukanki wypadło lepiej niż placebo [1]. Owoce dzikiej róży i róży pomarszczonej są bogate w witaminę C i karotenoidy, dlatego stosuje się je w przetworach i herbatach. Proszek z owoców dzikiej róży badano przy bólu w chorobie zwyrodnieniowej stawów, ale wyniki są wstępne i nie pozwalają uznać go za środek leczniczy. Działanie herbaty z płatków róży na odporność czy trawienie nie ma potwierdzenia w badaniach klinicznych.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Łagodzi łagodne stany zapalne jamy ustnej i gardła (płukanka z płatków) | Ograniczone | [1] |
| Łagodzi łagodne podrażnienia skóry (stosowanie zewnętrzne) | Ograniczone | [1] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Płatki róży | do naparów, konfitur (różana konfitura do pączków) i płukanek |
| Owoce dzikiej róży | do herbat, syropów, dżemów i nalewek; usuń włoski z wnętrza owocu |
| Woda różana, hydrolat | w kuchni bliskowschodniej i kosmetyce |
| Olejek różany | z róży damasceńskiej; w kosmetyce i aromaterapii, nie do spożycia |
Ile róży dziennie i kiedy
Dawki stosowane tradycyjnie przy dolegliwościach jamy ustnej i gardła opisuje monografia EMA; produkty z płatków róży są przeznaczone dla dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat, a jeśli objawy trwają ponad tydzień, trzeba skonsultować się z lekarzem [1]. Napar z owoców dzikiej róży w ilościach kulinarnych (1–2 łyżki suszonych owoców na szklankę wody) pije się jak herbatę.
Róża w kuchni
Z płatków róży robi się konfiturę ucieraną z cukrem — tradycyjne nadzienie pączków — oraz syropy i napary. Owoce dzikiej róży zbiera się po pierwszych przymrozkach, kiedy miękną; wykorzystuje się je do dżemów, syropów, herbat i nalewek. Woda różana jest typowa dla deserów kuchni bliskowschodniej i indyjskiej.
Róża na skórę i włosy
Woda różana i hydrolat z róży damasceńskiej są stosowane jako tonik do twarzy, a olej z nasion dzikiej róży jako składnik kosmetyków do skóry suchej. Według EMA preparaty z płatków róży można tradycyjnie stosować przy łagodnych podrażnieniach skóry [1].
Róża w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Brak danych | Brak danych o bezpieczeństwie preparatów leczniczych z róży; herbata z owoców w ilościach spożywczych jest powszechnie pita. |
| Karmienie piersią | Brak danych | Brak danych o preparatach leczniczych. |
| Dzieci | Po konsultacji z lekarzem | Preparaty lecznicze z płatków róży są przeznaczone dla osób powyżej 12 lat [1]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Preparaty z płatków róży nie są zalecane dzieciom poniżej 12 lat ze względu na brak danych [1]. Jeśli dolegliwości jamy ustnej, gardła lub skóry trwają dłużej niż tydzień, skonsultuj się z lekarzem [1]. Przed zrobieniem przetworów z owoców dzikiej róży usuń drobne włoski z wnętrza owoców, które podrażniają przewód pokarmowy i skórę.
Róża dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Bezpieczne | Róża nie jest toksyczna dla psów; uważaj na kolce [2]. |
| Kot | Bezpieczne | Róża nie jest toksyczna dla kotów [2]. |
| Koń | Bezpieczne | Róża nie jest toksyczna dla koni [2]. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Róże uprawia się w słonecznym miejscu, w żyznej, przepuszczalnej glebie. W ogrodach popularne są róże wielkokwiatowe, pnące, okrywowe i róże na pniu; dzika róża i róża pomarszczona są wytrzymałe i dobrze znoszą trudne warunki. Róża pomarszczona jest w Polsce uznawana za gatunek inwazyjny na wydmach nadmorskich, dlatego nie należy jej sadzić w pobliżu siedlisk przyrodniczych.
| Odmiana | Czym się wyróżnia |
|---|---|
| Róża damasceńska (Rosa damascena) | źródło olejku różanego i wody różanej |
| Dzika róża (Rosa canina) | owoce do herbat i przetworów |
| Róża pomarszczona (Rosa rugosa) | duże, mięsiste owoce i pachnące płatki |
| Róża pnąca, okrywowa, na pniu | formy ogrodowe o różnym pokroju |
Przechowywanie róży
Suszone płatki i owoce róży przechowuj w szczelnym słoiku, w ciemnym i suchym miejscu, do roku. Świeże owoce dzikiej róży można zamrozić. Konfitura różana w zamkniętym słoiku przechowywana w chłodnym miejscu wytrzyma kilka miesięcy.
Znaczenie i symbolika
Róża w kulturze europejskiej symbolizuje miłość (czerwona), czystość (biała) i przyjaźń (żółta). „Róża wiatrów” to nazwa diagramu kierunków geograficznych, a „róża pustyni” — kryształów gipsu lub barytu, a także rośliny doniczkowej (Adenium obesum); nie mają związku z rośliną z rodzaju Rosa.
Opisujemy tradycję i wierzenia — nie są to właściwości potwierdzone naukowo.
FAQ
Czym jest róża jako choroba?
Czy owoce dzikiej róży można jeść na surowo?
Czy płatki róży są jadalne?
Róża po angielsku?
Źródła
- European Medicines Agency — Rosae flos (monografia HMPC) — monografia
- ASPCA — Rose (toxic and non-toxic plants) — baza danych
- MedlinePlus — Erysipelas — omówienie
