W skrócie
Tymol to monoterpenoidowy fenol występujący w olejku tymiankowym, ajowanie i niektórych gatunkach Monarda [5]. Wchodzi w skład płukanek do jamy ustnej z olejkami eterycznymi, które w badaniach ograniczają płytkę nazębną i zapalenie dziąseł, choć skuteczności nie da się przypisać samemu tymolowi [3][4].
- Po angielsku
- thymol
- Inne nazwy
- 2-izopropylo-5-metylofenol, IPMP
- Kategoria
- Składniki kosmetyków
- Najlepiej zbadane działanie
- Płukanka z mieszaniną olejków (m.in. tymol): mniej płytki i zapalenia dziąseł Umiarkowane
- W ciąży
- Brak danych
Właściwości chemiczne i fizyczne tymolu
Tymol to monoterpenowy fenol — pochodna p-cymenu z grupą hydroksylową w pierścieniu aromatycznym; jest izomerem karwakrolu.
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| Wzór sumaryczny | C10H14O |
| Masa molowa | 150,22 g/mol |
| Numer CAS | 89-83-8 |
| Nazwa systematyczna | 5-metylo-2-(propan-2-ylo)fenol (2-izopropylo-5-metylofenol) |
| Postać | biały proszek lub grudki |
| Temperatura topnienia | 49–52 °C |
| Temperatura wrzenia | 232 °C |
| Rozpuszczalność w wodzie | 900 mg/l (20 °C) |
Dane: TCI — Thymol (M0410) · NIST Chemistry WebBook — Thymol. Wartości dla czystej substancji w warunkach standardowych; preparaty handlowe mogą się różnić.
Na co pomaga tymol? Działanie i badania
Płukanka o stałym składzie (eukaliptol 0,092%, tymol 0,064%, salicylan metylu 0,060%, mentol 0,042%) jest najczęściej badaną płukanką z olejkami; przeglądy wskazują, że używana codziennie obok szczotkowania zmniejsza płytkę i zapalenie dziąseł [3]. W metaanalizie 11 badań randomizowanych (ponad 2800 osób, min. 6 miesięcy) płukanka z olejkami dała dodatkowy efekt wobec placebo lub grupy kontrolnej [4]. Skuteczność dotyczy całego produktu, nie pojedynczego składnika, i nie jest potwierdzona dla zapalenia przyzębia ani próchnicy [3]. Zioło tymianku (Thymi herba) jest według EMA tradycyjnie stosowane w kaszlu z odkrztuszaniem w przebiegu przeziębienia, na podstawie długotrwałego użycia [1].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Płukanka z mieszaniną olejków (m.in. tymol): mniej płytki i zapalenia dziąseł | Umiarkowane | [3][4] |
| Tymol jako samodzielna substancja w płukance | Niepotwierdzone | [3] |
| Tymianek tradycyjnie przy kaszlu z odkrztuszaniem | Ograniczone | [1] |
Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Tymol na skórę i włosy
W kosmetykach tymol bywa składnikiem zapachowym [5]. Czysta substancja jest klasyfikowana jako szkodliwa po połknięciu oraz powodująca poważne oparzenia skóry i uszkodzenie oczu (H302, H314), dlatego nie stosuje się jej w postaci nierozcieńczonej [2].
Tymol w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Brak danych | Brak danych w użytych źródłach. |
| Dzieci | Po konsultacji z lekarzem | Większość preparatów z tymiankiem jest dla osób powyżej 12 lat, nieliczne dla dzieci od 4 lat [1]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Czysty tymol jest szkodliwy po połknięciu i może powodować oparzenia skóry oraz uszkodzenia oczu (klasyfikacja H302, H314) [2]. Preparatów z tymiankiem nie stosuje się przy uczuleniu na tymianek lub inne rośliny z rodziny jasnotowatych, mogą wystąpić dolegliwości żołądkowe [1]. Gdy kaszel trwa dłużej niż tydzień lub się nasila, skonsultuj się z lekarzem [1].
FAQ
Źródła
- EMA — Thymi herba (tymianek) — monografia
- EDQM — Thymol, Safety Data Sheet — karta charakterystyki
- Sytykiewicz H. Essential Oil-Containing Mouthrinses for Plaque and Gingivitis Control. Molecules 2026 — przegląd
- Stoeken J.S. i in. The long-term effect of a mouthrinse containing essential oils on dental plaque and gingivitis: a systematic review (DARE) — przegląd systematyczny
- Wikipedia — Thymol (nazwy, występowanie) — encyklopedia
