W skrócie
Efedryna to alkaloid sympatykomimetyczny występujący w roślinach z rodzaju Ephedra (przęśl, ma huang) [1]. Suplementy z alkaloidami efedryny są zakazane w USA od 2004 r., ziele przęśli jest zabronione w żywności w całej UE, a sama efedryna jest w UE prekursorem narkotykowym kategorii 1, bo wiąże się z ryzykiem zawału, udaru i drgawek [1][2][3][4].
- Nazwa łacińska
- Ephedra sinica Stapf (główna roślina źródłowa)
- Po angielsku
- ephedrine; ephedra, ma huang (roślina)
- Inne nazwy
- przęśl chińska, ma huang, alkaloidy efedryny, chlorowodorek efedryny
- Kategoria
- Witaminy i suplementy
- W ciąży
- Unikać
Na co pomaga efedryna? Działanie i badania
Efedryna pobudza układ współczulny: podnosi ciśnienie i tętno oraz rozszerza oskrzela, stąd wielowiekowe użycie Ephedra sinica w Chinach i Indiach przy przeziębieniu, gorączce, kaszlu i świszczącym oddechu [1]. Badania sprzed zakazu wykazały, że alkaloidy efedryny, zwykle łączone z kofeiną, dają jedynie niewielki i krótkotrwały spadek masy ciała, który uznano za zbyt mały wobec poważnych zagrożeń; efektów długoterminowych nie badano [1]. Dowody na poprawę wyników sportowych są niewystarczające, a od zakazu w USA powstało niewiele nowych badań na ludziach [1].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Odchudzanie (krótkoterminowe, z kofeiną) | Ograniczone | [1] |
| Wydolność sportowa i energia | Niepotwierdzone | [1] |
| Objawy przeziębienia i kaszel (tradycyjne użycie przęśli) | Niepotwierdzone | [1] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Ziele przęśli (ma huang, Ephedra herba) | zabronione w żywności i suplementach w UE (załącznik III część A rozporządzenia 1925/2006) oraz w USA [2][3] |
| Efedryna jako substancja czynna leków | produkt leczniczy stosowany pod kontrolą lekarza; poza lekami jest prekursorem narkotykowym kategorii 1 [4] |
| Pseudoefedryna | izomer efedryny obecny w lekach na katar; również prekursor kategorii 1 poza produktami leczniczymi [4] |
Ile efedryny dziennie i kiedy
Nie podajemy dawek: efedryna to substancja kontrolowana (prekursor narkotykowy kategorii 1 w prawie UE, obowiązującym także w Polsce) oraz lek stosowany wyłącznie pod kontrolą lekarza [4]. FDA zaleciła konsumentom natychmiastowe zaprzestanie stosowania produktów z efedrą, uznając, że stwarzają one nieakceptowalne ryzyko choroby lub urazu [2]. NCCIH podkreśla, że poważne szkody występowały także przy stosunkowo małych ilościach i krótkim stosowaniu [1].
Efedryna w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Unikać | NCCIH: stosowanie efedry w ciąży uznaje się za niebezpieczne [1]. |
| Karmienie piersią | Unikać | Uznawane za niebezpieczne podczas karmienia [1]. |
| Dzieci | Unikać | Uznawane za niebezpieczne u dzieci [1]. |
| Seniorzy | Unikać | Osoby z chorobami układu krążenia są narażone na najcięższe powikłania [1]. |
Efedryna a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Nadciśnienie i choroby serca | Unikać | Efedryna podnosi ciśnienie, może wywołać zawał i udar [1]. |
| Odchudzanie | Unikać | Efekt niewielki i krótkotrwały, ryzyko poważne; produkty zakazane [1][2][3]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Do najpoważniejszych skutków efedryny należą gwałtowny wzrost ciśnienia, zawał serca, udar, drgawki i psychoza; zdarzały się one nawet przy stosunkowo niskich ilościach i krótkim stosowaniu, a NCCIH określa je jako zagrażające życiu lub prowadzące do niepełnosprawności [1]. Łagodniejsze objawy to lęk, zawroty głowy, suchość w ustach, ból głowy, zgaga, bezsenność, drażliwość, nudności i zmiany osobowości [1]. Nie da się wskazać, kto jest najbardziej narażony, choć osoby z chorobami serca i łączące efedrynę ze stymulantami, np. kofeiną, prawdopodobnie ryzykują najwięcej [1]. Przy bólu w klatce piersiowej, zaburzeniach mowy lub niedowładzie, drgawkach albo silnym pobudzeniu po produkcie z efedrą lub ma huang dzwoń pod 112 i nie czekaj na poprawę. Suplementy z alkaloidami efedryny bywają sprzedawane w internecie mimo zakazu; w UE ziele przęśli nie może być składnikiem żywności [3].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Kofeina i inne stymulanty | nasilenie działania na serce i ciśnienie; w produktach odchudzających efedrynę łączono z kofeiną, co zwiększało ryzyko [1] |
| Leki na nadciśnienie i choroby serca | osoby z chorobami układu krążenia są narażone na ciężkie powikłania; o jakimkolwiek stosowaniu decyduje lekarz [1] |
FAQ
Czy efedryna jest legalna w Polsce?
Czy efedryna odchudza?
Czym różni się efedryna od pseudoefedryny?
Czy ma huang to to samo co efedryna?
Efedryna po angielsku?
Źródła
- NCCIH — Ephedra — omówienie
- NIH Office of Dietary Supplements — Ephedra: FDA final rule (2004) — omówienie
- Commission Regulation (EU) 2015/403 — Ephedra herb w załączniku III część A rozporządzenia 1925/2006 (zakaz w żywności) — akt prawny
- UK Home Office — Changes to precursor chemical regulations (efedryna i pseudoefedryna jako prekursory kategorii 1 wg rozporządzeń UE) — dokument urzędowy
