W skrócie
Rzodkiewka to korzeń Raphanus sativus z rodziny kapustowatych, jedzony głównie na surowo. Zawiera glukozynolany i ich pochodne, izotiocyjaniany (m.in. sulforafen), a czerwone odmiany antocyjany; przegląd opisuje ich działanie prozdrowotne wyłącznie w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach [1].
- Nazwa łacińska
- Raphanus sativus L. var. sativus
- Po angielsku
- radish
- Inne nazwy
- rzodkiew zwyczajna, rzodkiewka czerwona, rzodkiewka biała
- Kategoria
- Owoce i warzywa
- Kalorie
- 16 kcal w 100 g
- Dla psa
- Brak danych
Wartości odżywcze rzodkiewki
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 16 kcal | — |
| Białko | 0,68 g | — |
| Tłuszcz | 0,1 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,03 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 1,8 g | — |
| w tym cukry | 1,9 g | — |
| Błonnik | 1,6 g | — |
| Woda | 95,3 g | — |
| Wapń | 25 mg | 3% |
| Żelazo | 0,34 mg | 2% |
| Magnez | 10 mg | 3% |
| Fosfor | 20 mg | 3% |
| Potas | 233 mg | 12% |
| Sód | 39 mg | — |
| Cynk | 0,28 mg | 3% |
| Miedź | 0,05 mg | 5% |
| Mangan | 0,07 mg | 3% |
| Selen | 0,6 µg | 1% |
| Witamina C | 14,8 mg | 18% |
| Tiamina (B1) | 0,01 mg | 1% |
| Ryboflawina (B2) | 0,04 mg | 3% |
| Niacyna (B3) | 0,25 mg | 2% |
| Witamina B6 | 0,07 mg | 5% |
| Kwas foliowy | 25 µg | 12% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 0 µg | 0% |
| Witamina E | 0 mg | 0% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
| Witamina K | 1,3 µg | 2% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 11429, domena publiczna.
Na co pomaga rzodkiewka? Działanie i badania
Działanie rzodkiewki na zdrowie człowieka nie zostało potwierdzone: przegląd z 2019 r. opisuje działanie ochronne na wątrobę (głównie badania na szczurach i myszach), przeciwcukrzycowe (badania in vitro i na szczurach) i przeciwnowotworowe (głównie linie komórkowe), a danych z badań na ludziach w nim nie omówiono [1]. Autorzy zaznaczają, że potrzebne są dalsze badania, zanim wyniki będzie można odnieść do praktyki [1]. Liście zawierały więcej białka, wapnia i witaminy C oraz około dwukrotnie więcej polifenoli niż korzenie [1].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Chroni wątrobę | Ograniczone | [1] |
| Obniża poziom cukru we krwi | Ograniczone | [1] |
| Działa przeciwnowotworowo | Ograniczone | [1] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Surowa | w sałatkach, na kanapkach, z twarożkiem |
| Kiszona lub marynowana | tradycyjny sposób przetworzenia |
| Liście | jadalne; zawierają więcej witaminy C, białka i wapnia niż korzeń [1][2] |
| Kiełki | jadalne; kiełki rzodkwi japońskiej były badane na szczurach [1] |
Rzodkiewka w kuchni
Rzodkiewkę je się głównie na surowo — w plasterkach na kanapkach, w sałatkach i z twarożkiem. Można ją też krótko podsmażyć lub upiec albo zakisić w solance. Liście i strąki nasienne również są jadalne [2].
Rzodkiewka a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Dieta ketogeniczna | Bezpieczne | Zawiera mało węglowodanów i dobrze zastępuje ziemniaki w daniach pieczonych. |
| Odchudzanie | Bezpieczne | Niskokaloryczna i sycąca dzięki dużej zawartości wody. |
| Refluks i zgaga | Ostrożnie | Ostry smak może u części osób nasilać dolegliwości. |
| Cukrzyca | Bezpieczne | Warzywo o małej zawartości węglowodanów; efekty z badań na zwierzętach nie przekładają się na leczenie [1]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Dla rzodkiewki spożywanej jako warzywo nie znaleziono w przeglądzie danych o szkodliwości ani przeciwwskazaniach; omówione badania nie oceniały bezpieczeństwa u ludzi [1]. Osoby leczące się na choroby przewlekłe nie powinny traktować rzodkiewki ani jej ekstraktów jako leczenia.
Rzodkiewka dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak danych w źródłach opracowania. |
| Kot | Brak danych | Brak danych w źródłach opracowania. |
| Królik | Brak danych | Brak danych w źródłach opracowania. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Rzodkiewka to jedno z najszybciej dojrzewających warzyw — od siewu do zbioru mija zwykle 25–35 dni [2]. Znosi wiosenne i jesienne przymrozki; wraz ze wzrostem temperatury korzenie stają się ostre i zdrewniałe [2]. Wymaga równomiernie wilgotnej, żyznej i przepuszczalnej gleby oraz pełnego słońca; nadmiar azotu sprzyja rozrostowi liści kosztem korzeni [2]. Wiosenne rzodkiewki zbiera się, gdy mają ok. 2,5 cm średnicy, zanim popękają lub zgąbczeją [2].
| Odmiana | Czym się wyróżnia |
|---|---|
| Rzodkiewka czerwona | najpopularniejsza; czerwone odmiany mają więcej antocyjanów [1] |
| Rzodkiew japońska (daikon) | duży biały korzeń typowy dla kuchni azjatyckiej [2] |
| Odmiany zimowe | przeznaczone do przechowywania [2] |
| Rzodkiew czarna | opisywana w badaniach na zwierzętach (ekstrakt chroniący wątrobę szczurów) [1] |
Przechowywanie rzodkiewki
Umyte i osuszone rzodkiewki przechowuj w szczelnym woreczku w chłodzie (0–4°C) i dużej wilgotności — wytrzymają tak 1–2 tygodnie [2]. Przed przechowywaniem odetnij korzeń palowy i łodygi [2].
Jak wybierać
Wybieraj rzodkiewki jędrne, bez pęknięć; korzenie przejrzałe stają się gąbczaste i ostre [2].
FAQ
Czy liście rzodkiewki są jadalne?
Dlaczego rzodkiewka jest ostra i zdrewniała?
Jak długo przechowywać rzodkiewki?
Rzodkiewka po angielsku?
Źródła
- Manivannan A. i in. Deciphering the Nutraceutical Potential of Raphanus sativus — A Comprehensive Overview. Nutrients 2019 — przegląd
- University of Maryland Extension. Growing Radishes in a Home Garden — omówienie
