W skrócie
Morela to owoc pestkowy drzewa Prunus armeniaca, jedzony świeży i suszony. Dostarcza karotenoidów, z których organizm wytwarza witaminę A [4], a suszone morele są bogatym źródłem potasu [3]. Gorzkie pestki moreli zawierają amygdalinę i ich jedzenie grozi zatruciem cyjankiem [1].
- Nazwa łacińska
- Prunus armeniaca L.
- Po angielsku
- apricot
- Inne nazwy
- morela pospolita, abrykoza; suszone: morele suszone, kajsa
- Kategoria
- Owoce i warzywa
- Kalorie
- 48 kcal w 100 g
- Najlepiej zbadane działanie
- Źródło prowitaminy A Silne
- W ciąży
- W umiarkowanych ilościach
- Dla psa
- Ostrożnie
Wartości odżywcze moreli
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 48 kcal | — |
| Białko | 1,4 g | — |
| Tłuszcz | 0,39 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,03 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 9,1 g | — |
| w tym cukry | 9,2 g | — |
| Błonnik | 2 g | — |
| Woda | 86,3 g | — |
| Wapń | 13 mg | 2% |
| Żelazo | 0,39 mg | 3% |
| Magnez | 10 mg | 3% |
| Fosfor | 23 mg | 3% |
| Potas | 259 mg | 13% |
| Sód | 1 mg | — |
| Cynk | 0,2 mg | 2% |
| Miedź | 0,08 mg | 8% |
| Mangan | 0,08 mg | 4% |
| Selen | 0,1 µg | 0% |
| Witamina C | 10 mg | 12% |
| Tiamina (B1) | 0,03 mg | 3% |
| Ryboflawina (B2) | 0,04 mg | 3% |
| Niacyna (B3) | 0,6 mg | 4% |
| Witamina B6 | 0,05 mg | 4% |
| Kwas foliowy | 9 µg | 4% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 96 µg | 12% |
| Witamina E | 0,89 mg | 7% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
| Witamina K | 3,3 µg | 4% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 09021, domena publiczna.
Na co pomaga morela? Działanie i badania
Morela jest przede wszystkim źródłem składników odżywczych: owoce dostarczają prowitaminy A [4], a suszone morele zawierają znacznie więcej potasu niż świeże [3]. Brak badań klinicznych potwierdzających szczególne właściwości lecznicze moreli. Pestki moreli, reklamowane jako środek przeciwnowotworowy, nie mają udowodnionego działania, a ich jedzenie może prowadzić do zatrucia cyjankiem [1].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Źródło prowitaminy A | Silne | [4] |
| Suszone morele jako źródło potasu | Silne | [3] |
| Pestki moreli (amygdalina) działają przeciwnowotworowo | Niepotwierdzone | [1] |
Silne — Spójne wyniki przeglądów systematycznych lub wielu badań klinicznych u ludzi. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Świeże | sezon od lipca do sierpnia; do jedzenia na surowo i wypieków |
| Suszone | skoncentrowane cukry, potas i błonnik; jasnopomarańczowe są zwykle konserwowane siarką |
| Dżemy, konfitury | z dodatkiem cukru |
| Pestki słodkie | używane jak migdały, w małych ilościach |
| Pestki gorzkie | zawierają dużo amygdaliny; ryzyko zatrucia cyjankiem [1] |
Ile moreli dziennie i kiedy
Owoce moreli je się w ilościach spożywczych; garść suszonych moreli to porcja owoców o dużej gęstości energetycznej. Dla surowych pestek EFSA wyznaczyła bezpieczną jednorazową ilość: dla dorosłego około trzech małych pestek, a dla małego dziecka mniej niż pół małej pestki [1].
Morela w kuchni
Świeże morele jada się na surowo, piecze w ciastach i tartach, grilluje i dodaje do sałatek. Suszone morele pasują do musli, farszów do mięs, tadżinów i kuskusu. Z dojrzałych owoców robi się dżemy i konfitury.
Morela w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Dzieci | Ostrożnie | Owoce bez przeciwwskazań; pestek moreli nie podawaj — już jedna mała pestka może przekroczyć bezpieczną dawkę [1]. |
| Ciąża | W umiarkowanych ilościach | Owoce bez przeciwwskazań; nie jedz pestek moreli [1]. |
Morela a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Choroby nerek | Po konsultacji z lekarzem | Suszone morele zawierają dużo potasu [3]. |
| Cukrzyca | W umiarkowanych ilościach | Suszone morele mają skoncentrowane cukry; licz porcję w puli węglowodanów. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Owoce moreli są bezpieczne dla większości osób. Nie jedz surowych pestek moreli ani mąki z nich: amygdalina przekształca się w cyjanek, a objawy zatrucia to nudności, ból głowy, zawroty i spadek ciśnienia, w skrajnych przypadkach śmierć [1][2]. Osoby z niewydolnością nerek powinny ograniczać suszone morele ze względu na potas [3].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Leki podnoszące poziom potasu | przy chorobach nerek duże ilości suszonych moreli wymagają konsultacji z lekarzem [3] |
Morela dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Ostrożnie | Miąższ w małych ilościach; pestki, liście i łodygi zawierają związki cyjanogenne i grożą zadławieniem. |
| Kot | Ostrożnie | Nie podawaj pestek ani liści. |
| Koń | Ostrożnie | Liście i pestki są dla koni szkodliwe. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Morela pochodzi z Azji Środkowej i Chin; w Polsce uprawia się ją w cieplejszych rejonach i osłoniętych miejscach. Drzewo kwitnie bardzo wcześnie, dlatego kwiaty często przemarzają w czasie przymrozków. Wymaga słonecznego stanowiska i przepuszczalnej gleby.
Przechowywanie moreli
Twarde morele dojrzewają w temperaturze pokojowej w ciągu kilku dni; dojrzałe przechowuj w lodówce i zjedz szybko. Suszone morele trzymaj w szczelnym pojemniku w suchym, chłodnym miejscu.
Jak wybierać
Dojrzała morela jest pachnąca, lekko miękka pod palcami i jednolicie pomarańczowa. Ciemne, brązowe morele suszone zwykle nie były siarkowane — to dobra wskazówka dla osób unikających siarczynów.
FAQ
Morela po angielsku?
Czy pestki moreli są zdrowe?
Czy suszone morele są zdrowe?
Jak rośnie morela?
Źródła
- EFSA — Apricot kernels pose risk of cyanide poisoning (2016) — omówienie
- Maryland Poison Center — Pitfalls of Fruit Pits and Seeds — omówienie
- MedlinePlus — Potassium in diet — omówienie
- NIH Office of Dietary Supplements — Vitamin A (Consumer Fact Sheet) — omówienie
