W skrócie
Kwas eikozapentaenowy (EPA) to długołańcuchowy kwas tłuszczowy omega-3, występujący głównie w tłustych rybach morskich [1][2]. Według NIH wyższe spożycie EPA i DHA obniża poziom triglicerydów [1]. Dla samego EPA nie ustalono zalecanego dziennego spożycia [1].
- Po angielsku
- eicosapentaenoic acid (EPA)
- Inne nazwy
- EPA, kwas ikozapentaenowy, kwas tymnodonowy, 20:5 n-3
- Kategoria
- Witaminy i suplementy
- Najlepiej zbadane działanie
- Obniża poziom triglicerydów (razem z DHA) Umiarkowane
- W ciąży
- W umiarkowanych ilościach
- Dla psa
- Brak danych
Właściwości chemiczne i fizyczne kwasu eikozapentaenowego
Kwas eikozapentaenowy (EPA) to wielonienasycony kwas tłuszczowy omega-3 o 20 atomach węgla i pięciu wiązaniach podwójnych w konfiguracji cis.
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| Wzór sumaryczny | C20H30O2 |
| Masa molowa | 302,46 g/mol |
| Numer CAS | 10417-94-4 |
| Nazwa systematyczna | kwas (5Z,8Z,11Z,14Z,17Z)-ikoza-5,8,11,14,17-pentaenowy |
| Postać | bezbarwna do jasnożółtej klarowna ciecz |
| Gęstość | ok. 0,94 g/cm³ (20 °C) |
Dane: TCI — all cis-5,8,11,14,17-Eicosapentaenoic Acid (E0441). Wartości dla czystej substancji w warunkach standardowych; preparaty handlowe mogą się różnić.
Na co pomaga kwas eikozapentaenowy? Działanie i badania
EPA jest składnikiem błon komórkowych i wpływa na pracę serca, naczyń krwionośnych, płuc, układu odpornościowego i hormonalnego [1]. Najlepiej udokumentowany jest wpływ EPA i DHA na obniżenie triglicerydów [1]. W dużym badaniu suplementy omega-3 nie zmniejszyły ogólnego ryzyka nowotworów, a dawka 2000 mg EPA z 1000 mg DHA przez rok nie złagodziła suchego oka bardziej niż placebo [1].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Obniża poziom triglicerydów (razem z DHA) | Umiarkowane | [1] |
| Zmniejsza ogólne ryzyko nowotworów | Niepotwierdzone | [1] |
| Łagodzi objawy suchego oka | Niepotwierdzone | [1] |
Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Tłuste ryby morskie | łosoś, makrela, tuńczyk, śledź i sardynki [1] |
| Olej rybi, olej z wątroby dorsza | suplementy zawierające zwykle EPA i DHA [1][2] |
| Olej z kryla | suplement [1] |
| Olej z alg | źródło odpowiednie dla wegetarian [1] |
Ile kwasu eikozapentaenowego dziennie i kiedy
Dla EPA i DHA nie ustalono zalecanego dziennego spożycia [1]. Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne zaleca 1–2 porcje ryb i owoców morza tygodniowo, a osobom z chorobą serca sugeruje około 1 g EPA z DHA dziennie, najlepiej z tłustych ryb [1]. FDA zaleca nieprzekraczanie 5 g EPA z DHA dziennie z suplementów [1].
Kwas eikozapentaenowy w kuchni
Najwięcej EPA dostarczają tłuste ryby z zimnych wód: łosoś, makrela, śledź, sardynki i tuńczyk [1]. EPA występuje też w jadalnych algach oraz w niewielkich ilościach w żywności wzbogacanej, na przykład w niektórych jajach, jogurtach i sokach [1][2].
Kwas eikozapentaenowy w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | W umiarkowanych ilościach | Zalecane jest 8–12 uncji (225–340 g) ryb tygodniowo, z gatunków ubogich w rtęć, np. łosoś, śledź, sardynki, pstrąg [1]. |
| Karmienie piersią | W umiarkowanych ilościach | Jak w ciąży: ryby tygodniowo, z gatunków ubogich w rtęć [1]. |
| Dzieci | Brak danych | Brak danych w użytych źródłach. |
| Seniorzy | Po konsultacji z lekarzem | Suplementy zwłaszcza przy lekach przeciwzakrzepowych — patrz interakcje [1]. |
Kwas eikozapentaenowy a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Odchudzanie | Brak danych | Brak danych w użytych źródłach. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Skutki uboczne suplementów omega-3 są zwykle łagodne: nieprzyjemny smak w ustach, nieświeży oddech, zgaga, nudności, dyskomfort żołądka, biegunka, ból głowy i nieprzyjemny zapach potu [1]. Wysokie dawki mogą zwiększać ryzyko krwawień, dlatego osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe powinny skonsultować suplementację z lekarzem [1].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Warfaryna i inne leki przeciwzakrzepowe | wysokie dawki omega-3 mogą zwiększać ryzyko krwawień [1] |
Kwas eikozapentaenowy dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak danych w użytych źródłach. |
| Kot | Brak danych | Brak danych w użytych źródłach. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
FAQ
Źródła
- NIH Office of Dietary Supplements — Omega-3 Fatty Acids — baza danych
- Wikipedia — Eicosapentaenoic acid — nazwy i źródła pokarmowe
