W skrócie
L-lizyna to aminokwas występujący w mięsie, jajach, nabiale i roślinach strączkowych; większość osób pokrywa zapotrzebowanie z białka w diecie [1]. Najczęściej bada się ją jako suplement przy opryszczce, ale wyniki są sprzeczne, a przegląd Cochrane nie znalazł dowodów na zapobieganie opryszczce wargowej [1][2].
- Po angielsku
- L-lysine
- Inne nazwy
- lizyna, lysine
- Kategoria
- Witaminy i suplementy
- W ciąży
- Unikać
- Dla psa
- Brak danych
Właściwości chemiczne i fizyczne L-lizyny
L-lizyna to zasadowy aminokwas białkowy z dodatkową grupą aminową na końcu łańcucha bocznego (pozycja ε); w suplementach występuje często jako chlorowodorek.
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| Wzór sumaryczny | C6H14N2O2 |
| Masa molowa | 146,19 g/mol |
| Numer CAS | 56-87-1 |
| Nazwa systematyczna | kwas (S)-2,6-diaminoheksanowy |
| Postać | biały do jasnożółtego proszek lub kryształy |
| Temperatura topnienia | 212 °C (rozkład) |
| Rozpuszczalność w wodzie | ponad 1000 g/l (25 °C) |
Dane: TCI — L-(+)-Lysine (L0129). Wartości dla czystej substancji w warunkach standardowych; preparaty handlowe mogą się różnić.
Na co pomaga l-lizyna? Działanie i badania
Zapotrzebowanie na lizynę wynosi ok. 1 g dziennie i przy odpowiedniej ilości białka jest zwykle pokryte [1]. Najczęściej proponowane zastosowanie suplementu to zapobieganie nawrotom opryszczki, ale badania są małe i niespójne: w jednym badaniu (52 osoby) 3 g dziennie przez 6 miesięcy zmniejszało nawroty, 1250 mg pomagało, a 624 mg nie, zaś przyjęcie przy pierwszych objawach nie dało korzyści [1]. Przegląd Cochrane nie znalazł dowodów skuteczności lizyny w zapobieganiu opryszczce wargowej [2]. Szpitalna biblioteka zdrowia Brigham and Women's klasyfikuje korzyści z lizyny przy opryszczce jako niepotwierdzone badaniami [3].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Zmniejsza liczbę nawrotów opryszczki | Sprzeczne | [1][2][3] |
Sprzeczne — Wyniki badań się wykluczają.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Pokarm (mięso, drób, jaja, nabiał, rośliny strączkowe) | główne źródło; przy odpowiedniej ilości białka zwykle pokrywa zapotrzebowanie [1] |
| Kapsułki i tabletki L-lizyny | suplement; w badaniach nad opryszczką stosowano od 624 mg do 3 g dziennie [1] |
Ile L-lizyny dziennie i kiedy
Zapotrzebowanie dorosłego wynosi ok. 1 g lizyny dziennie, a przy zwykłej diecie z odpowiednią ilością białka jest zwykle pokryte [1]. W badaniach nad opryszczką stosowano od 624 mg do 3 g dziennie, przy czym wyniki nie były spójne [1]. Maksymalne bezpieczne dawki suplementu nie zostały ustalone [1]; wysokich dawek pojedynczych aminokwasów nie należy przyjmować długotrwale [3].
L-lizyna w kuchni
Lizynę dostarczają mięso, drób, jaja, nabiał, soja, rośliny strączkowe i spirulina [1].
L-lizyna w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Unikać | Źródło zaleca, by osoby w ciąży nie stosowały suplementów lizyny [3]; maksymalne bezpieczne dawki nie zostały ustalone [1]. |
| Karmienie piersią | Unikać | Źródło zaleca, by osoby karmiące nie stosowały suplementów lizyny [3]; maksymalne bezpieczne dawki nie zostały ustalone [1]. |
| Dzieci | Brak danych | Brak wiarygodnych danych o suplementacji; suplementy pojedynczych aminokwasów mogą według źródła powodować problemy ze wzrostem [3]. |
| Seniorzy | Ostrożnie | Przy chorobach nerek lub lekach skonsultuj suplement z lekarzem [1][3]. |
L-lizyna a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Choroby nerek | Po konsultacji z lekarzem | W badaniach na zwierzętach duże dawki wiązały się z niewydolnością nerek [1]; suplementy aminokwasów mogą obciążać nerki [3]. |
| Choroby wątroby | Po konsultacji z lekarzem | Bezpieczne dawki w ciężkiej chorobie wątroby nie zostały ustalone [1]. |
| Cukrzyca | Po konsultacji z lekarzem | Przy cukrzycy lub lekach obniżających cukier suplement omów z lekarzem [3]. |
| Dieta wegańska | W umiarkowanych ilościach | Lizynę zawierają m.in. rośliny strączkowe, soja i spirulina [1]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Skutki długotrwałego stosowania stężonych suplementów są słabo poznane; w badaniach na zwierzętach duże dawki wiązały się z kamicą żółciową, uszkodzeniem nerek i podwyższonym cholesterolem [1]. Brigham and Women's podaje, że osoby w ciąży lub karmiące nie powinny stosować suplementów lizyny, a suplementy pojedynczych aminokwasów mogą obciążać nerki [3]. Osoby z cukrzycą lub przyjmujące leki obniżające cukier powinny skonsultować suplement z lekarzem [3].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Antybiotyki aminoglikozydowe (gentamycyna, neomycyna, streptomycyna) | lizyna może zaburzać ich działanie [1] |
| Suplementy wapnia | razem mogą powodować nadmiar wapnia we krwi [1]; lizyna może też zmniejszać wchłanianie wapnia, więc osoby z osteoporozą lub przyjmujące wapń powinny skonsultować suplement z lekarzem [3] |
| Leki obniżające cukier | osoby z cukrzycą powinny skonsultować suplement z lekarzem [3] |
L-lizyna dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak pewnych danych o suplementach L-lizyny; skonsultuj z weterynarzem. |
| Kot | Brak danych | Brak pewnych danych w źródłach; dawkowanie ustala weterynarz. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
FAQ
L-lizyna po angielsku?
Co zawiera dużo lizyny?
Źródła
- EBSCO Research Starters — Lysine as a therapeutic supplement — omówienie
- Cochrane — Measures for preventing cold sores — przegląd systematyczny
- Brigham and Women's Hospital Health Library — Lysine — szpitalna biblioteka zdrowia
