W skrócie
Dynia to warzywo z rodziny dyniowatych, której miąższ, pestki i olej z pestek wykorzystuje się w kuchni. Pomarańczowy miąższ jest źródłem karotenoidów, głównie beta-karotenu [2]. Pestki dyni są tradycyjnym lekiem roślinnym na łagodne objawy ze strony dróg moczowych przy rozroście prostaty lub pęcherzu nadreaktywnym [1].
- Nazwa łacińska
- Cucurbita maxima Duchesne, Cucurbita pepo L., Cucurbita moschata Duchesne
- Po angielsku
- pumpkin, squash
- Inne nazwy
- dynia olbrzymia, dynia zwyczajna, dynia piżmowa, hokkaido, pestki dyni
- Kategoria
- Owoce i warzywa
- Kalorie
- 26 kcal w 100 g
- W ciąży
- W umiarkowanych ilościach
- Dla psa
- W umiarkowanych ilościach
Wartości odżywcze dyni
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 26 kcal | — |
| Białko | 1 g | — |
| Tłuszcz | 0,1 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,05 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 6 g | — |
| w tym cukry | 2,8 g | — |
| Błonnik | 0,5 g | — |
| Woda | 91,6 g | — |
| Wapń | 21 mg | 3% |
| Żelazo | 0,8 mg | 6% |
| Magnez | 12 mg | 3% |
| Fosfor | 44 mg | 6% |
| Potas | 340 mg | 17% |
| Sód | 1 mg | — |
| Cynk | 0,32 mg | 3% |
| Miedź | 0,13 mg | 13% |
| Mangan | 0,12 mg | 6% |
| Selen | 0,3 µg | 1% |
| Witamina C | 9 mg | 11% |
| Tiamina (B1) | 0,05 mg | 5% |
| Ryboflawina (B2) | 0,11 mg | 8% |
| Niacyna (B3) | 0,6 mg | 4% |
| Witamina B6 | 0,06 mg | 4% |
| Kwas foliowy | 16 µg | 8% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 426 µg | 53% |
| Witamina E | 1,1 mg | 9% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
| Witamina K | 1,1 µg | 1% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 11422, domena publiczna.
Na co pomaga dynia? Działanie i badania
Miąższ dyni dostarcza karotenoidów, błonnika i potasu przy niewielkiej kaloryczności, a pestki są bogate w magnez [2]. Europejska Agencja Leków uznaje pestki dyni za tradycyjny lek roślinny łagodzący objawy z dolnych dróg moczowych przy łagodnym rozroście prostaty lub pęcherzu nadreaktywnym — po wykluczeniu poważnej choroby przez lekarza [1]. To wskazanie opiera się na wieloletnim stosowaniu, a nie na mocnych badaniach klinicznych [1]. Popularne twierdzenia o odrobaczającym działaniu pestek nie są potwierdzone w wiarygodnych badaniach.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Pestki łagodzą objawy z dróg moczowych przy rozroście prostaty lub pęcherzu nadreaktywnym | Ograniczone | [1] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Miąższ | pieczony, gotowany, w zupach, puree i ciastach; hokkaido je się razem ze skórką |
| Pestki (nasiona) | przekąska i dodatek do sałatek i pieczywa; bardzo kaloryczne ze względu na tłuszcz i białko [2] |
| Olej z pestek dyni | do sałatek i potraw na zimno; nie do smażenia |
| Preparaty z pestek dyni | tradycyjne leki przy objawach z dróg moczowych — tylko dla dorosłych, po konsultacji z lekarzem [1] |
Ile dyni dziennie i kiedy
Miąższ dyni można jeść bez ograniczeń wynikających z badań, jak inne warzywa. Pestki są kaloryczne [2], więc jako przekąskę wystarczy niewielka garść dziennie. Preparatów leczniczych z pestek nie stosuje się u osób poniżej 18 lat [1].
Dynia w kuchni
Z dyni przygotowuje się zupę krem, puree, placki, risotto, ciasto dyniowe i pieczone kawałki z ziołami. Hokkaido ma słodki, orzechowy smak i jadalną skórkę, a dynia piżmowa jest kremowa i dobrze nadaje się do zup. Pestki można uprażyć na suchej patelni, a olejem z pestek skropić sałatki lub gotową zupę.
Dynia na skórę i włosy
Olej z pestek dyni dodaje się do kosmetyków do skóry i włosów, ale ich skuteczność nie została potwierdzona w wiarygodnych badaniach na ludziach. Przed użyciem na skórę zrób próbę uczuleniową na małym fragmencie.
Dynia w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | W umiarkowanych ilościach | Jedzenie dyni, pestek i oleju nie budzi obaw; preparatów z wyciągami nie zaleca się [1]. |
| Karmienie piersią | W umiarkowanych ilościach | Jak w ciąży — jedzenie bez ograniczeń, preparaty niezalecane [1]. |
| Dzieci | Bezpieczne | Miąższ dyni nadaje się dla dzieci, bo gromadzi mało azotanów [2]; całe pestki mogą zadławić małe dziecko, a preparaty z pestek są dla dorosłych [1]. |
| Seniorzy | Po konsultacji z lekarzem | Objawy ze strony prostaty i pęcherza wymagają najpierw diagnozy lekarskiej [1]. |
Dynia a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Cukrzyca | W umiarkowanych ilościach | Uwzględnij porcję dyni w bilansie węglowodanów. |
| Dieta low FODMAP | Ostrożnie | Zawartość FODMAP zależy od odmiany i wielkości porcji — ustal ją z dietetykiem, także przy SIBO. |
| Odchudzanie | Bezpieczne | Miąższ ma mało kalorii i sporo błonnika [2]; pestki jedz w małych ilościach [2]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Dynia jest dobrze tolerowana i rzadko uczula. Preparatów z pestek dyni nie stosuj przy nadwrażliwości na nie [1]. Objawy ze strony dróg moczowych — krew w moczu, ból, zatrzymanie moczu, gorączka — wymagają wizyty u lekarza, a nie leczenia na własną rękę [1].
Dynia dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | W umiarkowanych ilościach | Gotowany miąższ bez przypraw i cukru można podawać w małych ilościach; nie podawaj gotowego nadzienia do ciasta. |
| Kot | W umiarkowanych ilościach | Niewielkie ilości gotowanego miąższu bez dodatków. |
| Kury | Bezpieczne | Chętnie jedzą miąższ i pestki. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Dynia to ciepłolubna roślina jednoroczna, którą wysiewa się do gruntu po majowych przymrozkach lub sadzi z rozsady. Potrzebuje dużo słońca, żyznej gleby z kompostem i regularnego podlewania. Owoce zbiera się przed przymrozkami, gdy skórka stwardnieje, a ogonek zdrewnieje.
| Odmiana | Czym się wyróżnia |
|---|---|
| Hokkaido (Cucurbita maxima) | mała, pomarańczowa, słodka; skórkę można jeść |
| Dynia piżmowa (Cucurbita moschata) | gruszkowata, kremowy miąższ, mało pestek |
| Dynia zwyczajna (Cucurbita pepo) | duża, do drążenia i przetworów; z niej pochodzą pestki i olej |
| Dynia figolistna (Cucurbita ficifolia) | o białym miąższu i czarnych nasionach; używana do konfitur |
Przechowywanie dyni
Dojrzałe, nieuszkodzone dynie przechowuj w chłodnym, suchym i przewiewnym miejscu — wytrzymują kilka tygodni do kilku miesięcy, zależnie od odmiany. Pokrojoną dynię trzymaj w lodówce, owiniętą folią, i zużyj w ciągu kilku dni. Dynię można zamrozić w kostkach lub jako puree.
FAQ
Czy dynię hokkaido trzeba obierać?
Czy można mrozić dynię?
Ile pestek dyni dziennie można jeść?
Dynia po angielsku?
Źródła
- European Medicines Agency — Community herbal monograph on Cucurbita pepo L., semen — monografia
- Medycyna Praktyczna dla pacjentów — Dynia: wartość odżywcza i właściwości zdrowotne — omówienie
