W skrócie
Cząber górski (Satureja montana) to wieloletni, półzimozielony półkrzew z rodziny jasnotowatych, używany jako przyprawa o intensywnym smaku, mocniejszym niż cząber ogrodowy [2][3]. Jego olejek eteryczny zawiera głównie karwakrol (ok. 46% w badaniu chorwackim) i hamował in vitro wzrost niektórych drobnoustrojów; są to wyniki laboratoryjne [1].
- Nazwa łacińska
- Satureja montana L.
- Po angielsku
- winter savory
- Inne nazwy
- cząber zimowy, cząber wieloletni
- Kategoria
- Przyprawy
- W ciąży
- Brak danych
Na co pomaga cząber górski? Działanie i badania
Olejek z cząbru górskiego zawierał 45,7% karwakrolu, a poza tym m.in. p-cymen, gamma-terpinen, eter metylowy karwakrolu, borneol i tymol [1]. W badaniu laboratoryjnym najsilniej hamował wzrost Escherichia coli, metycylinoopornego gronkowca złocistego (MRSA) i grzyba Candida albicans [1]. To wyniki badań in vitro; nie wiadomo, czy przyprawa w ilościach kulinarnych daje podobny efekt u ludzi.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze olejku (badania in vitro) | Ograniczone | [1] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Świeże lub suszone ziele | zbiera się je w czasie kwitnienia i używa świeże lub suszone [3] |
| Olejek eteryczny | stanowił średnio ok. 1,7% suchego ziela w doświadczeniu polowym w Lublinie [2]; w źródłach brak danych o bezpiecznym stosowaniu doustnym |
Cząber górski w kuchni
Cząber górski łączy się z fasolą i innymi strączkami oraz z mięsami, zwłaszcza lżejszymi, jak kurczak czy indyk; dodaje się go też do farszów, zup i sosów [3]. Ma mocny smak, mocniejszy niż cząber ogrodowy, więc używa się go oszczędnie [3]. Jego aromat słabnie przy długim gotowaniu [3].
Cząber górski w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Brak danych | Brak danych o bezpieczeństwie w źródłach. |
| Karmienie piersią | Brak danych | Brak danych w źródłach. |
| Dzieci | Brak danych | Brak danych w źródłach. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
W otwartych źródłach nie znaleziono danych o bezpieczeństwie cząbru górskiego u ludzi, w tym o działaniach niepożądanych przyprawy lub olejku, dlatego nie opisujemy przeciwwskazań. Olejek eteryczny to skoncentrowany preparat; nie ma danych uzasadniających jego spożywanie.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Cząber górski to wieloletni półkrzew z rodziny jasnotowatych, pochodzący z regionu śródziemnomorskiego [2]. Dorasta do 10–40 cm, jest mrozoodporny, wymaga ok. sześciu godzin słońca dziennie i przepuszczalnej gleby; w naturze rośnie zwykle na glebach wapiennych lub zasadowych [3]. W doświadczeniu w Lublinie zbierano ziele na początku kwitnienia, cięte 5 cm nad ziemią, a suszono je w 30°C; rośliny z rozsady dały wyższy plon i bardziej wyrównany materiał niż rośliny z sadzonek zielnych [2]. Cząber ogrodowy (Satureja hortensis) jest rośliną jednoroczną [3].
Przechowywanie cząbru górskiego
Ziele można używać świeże lub suszone [3]. Suszony cząber trzymaj w szczelnym, ciemnym pojemniku, z dala od ciepła, a świeże gałązki w lodówce.
FAQ
Cząber górski po angielsku?
Czym różni się cząber górski od ogrodowego?
Co zawiera olejek z cząbru górskiego?
Źródła
- Bezić N., Skočibušić M., Dunkić V. Phytochemical composition and antimicrobial activity of Satureja montana L. and Satureja cuneifolia Ten. essential oils. Acta Botanica Croatica 2005 — badanie in vitro
- Zawiślak G., Nurzyńska-Wierdak R. Plant morphological parameters and yield of winter savory depending on the method of plantation establishment. Acta Sci. Pol. Hortorum Cultus 2017;16(4):153–160 — badanie uprawowe
- Wikipedia — Satureja montana (zastosowanie kulinarne, pokrój, wymagania; nie jako źródło zdrowotne) — encyklopedia
