W skrócie
Goździki to suszone pąki kwiatowe drzewa goździkowca (Syzygium aromaticum), używane jako przyprawa. Olejek goździkowy, zawierający głównie eugenol, jest w UE uznawany za tradycyjny środek na doraźne łagodzenie bólu zęba i drobnych stanów zapalnych jamy ustnej i gardła [1].
- Nazwa łacińska
- Syzygium aromaticum (L.) Merr. & L.M.Perry
- Po angielsku
- cloves
- Inne nazwy
- goździki korzenne, goździkowiec korzenny, olejek goździkowy
- Kategoria
- Przyprawy
- Kalorie
- 274 kcal w 100 g
- W ciąży
- W umiarkowanych ilościach
- Dla psa
- Brak danych
Wartości odżywcze goździków
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 274 kcal | — |
| Białko | 6 g | — |
| Tłuszcz | 13 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 4 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 31,6 g | — |
| w tym cukry | 2,4 g | — |
| Błonnik | 33,9 g | — |
| Woda | 9,9 g | — |
| Wapń | 632 mg | 79% |
| Żelazo | 11,8 mg | 84% |
| Magnez | 259 mg | 69% |
| Fosfor | 104 mg | 15% |
| Potas | 1020 mg | 51% |
| Sód | 277 mg | — |
| Cynk | 2,3 mg | 23% |
| Miedź | 0,37 mg | 37% |
| Mangan | 60,1 mg | 3006% |
| Selen | 7,2 µg | 13% |
| Witamina C | 0,2 mg | 0% |
| Tiamina (B1) | 0,16 mg | 14% |
| Ryboflawina (B2) | 0,22 mg | 16% |
| Niacyna (B3) | 1,6 mg | 10% |
| Witamina B6 | 0,39 mg | 28% |
| Kwas foliowy | 25 µg | 12% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 8 µg | 1% |
| Witamina E | 8,8 mg | 74% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
| Witamina K | 142 µg | 189% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 02011, domena publiczna.
Na co pomaga goździki? Działanie i badania
Olejek goździkowy działa miejscowo znieczulająco i jest tradycyjnie stosowany przy bólu zęba z ubytku oraz przy drobnych stanach zapalnych jamy ustnej i gardła [1]. To zastosowanie tradycyjne, a nie potwierdzone dużymi badaniami klinicznymi [1]. Dla samych pąków goździka Europejska Agencja Leków nie przygotowała monografii, bo brak było danych i preparatów jednoskładnikowych [2]. Ssanie lub żucie goździka może przynieść krótką miejscową ulgę, ale nie leczy zęba.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Łagodzi ból zęba (olejek na ubytek) | Ograniczone | [1] |
| Łagodzi drobne stany zapalne jamy ustnej i gardła (płukanki) | Ograniczone | [1] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Całe suszone pąki | do kompotów, grzańca, marynat, piernika |
| Mielone | do ciast i mieszanek przypraw; szybciej tracą aromat |
| Napar z goździków | kilka pąków zalanych wrzątkiem; zwykle łączony z cynamonem lub herbatą |
| Olejek goździkowy | stosowany miejscowo w stomatologii; nie do połykania [1] |
Ile goździków dziennie i kiedy
W kuchni wystarczy kilka goździków na garnek potrawy lub szczypta mielonych. W ocenie EMA płukanki zawierały 1–5% olejku, a przy bólu zęba olejek nakładano bezpośrednio na ubytek, do czasu wizyty u dentysty [1].
Goździki w kuchni
Goździki mają intensywny, ciepły i lekko piekący smak, dlatego używa się ich oszczędnie. Pasują do piernika, kompotu z suszu, grzańca, bigosu, marynat do śledzi i grzybów oraz szynki pieczonej. Dobrze łączą się z cynamonem, imbirem, kardamonem i skórką pomarańczy.
Goździki w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | W umiarkowanych ilościach | Przyprawa w ilościach kulinarnych; olejku nie stosuj — brak danych [1]. |
| Karmienie piersią | W umiarkowanych ilościach | Jak w ciąży [1]. |
| Dzieci | Unikać | Połknięcie olejku goździkowego przez małe dzieci powodowało ciężkie zatrucia, w tym niewydolność wątroby [1]. Przyprawa w potrawach jest w porządku. |
| Seniorzy | Po konsultacji z lekarzem | Przy lekach przeciwzakrzepowych — patrz interakcje. |
Goździki a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Refluks i zgaga | Brak danych | Brak wiarygodnych danych. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Nie stosuj olejku goździkowego przy uczuleniu na goździki lub balsam peruwiański [1]. Stężony olejek podrażnia błonę śluzową i może wywołać reakcję alergiczną [1]. Olejku nie wolno połykać ani podawać dzieciom — opisano ciężkie zatrucia [1]. Ból zęba wymaga wizyty u dentysty; goździk daje tylko chwilową ulgę.
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe | olejek goździkowy hamuje agregację płytek i może zwiększać ryzyko krwawienia przy przyjmowaniu doustnym [1] |
Goździki dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak pewnych danych; olejków eterycznych nie stosuj. |
| Kot | Brak danych | Brak pewnych danych; olejków eterycznych nie stosuj. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Goździkowiec to wiecznie zielone drzewo z rodziny mirtowatych, pochodzące z Moluków w Indonezji; dziś uprawia się go także na Zanzibarze i Madagaskarze. Pąki zbiera się przed rozkwitnięciem i suszy, aż zbrązowieją. Goździki ogrodowe i doniczkowe (rodzaj Dianthus) to zupełnie inne rośliny ozdobne.
Przechowywanie goździków
Goździki przechowuj w szczelnym słoiku, w ciemnym i suchym miejscu. Całe zachowują aromat nawet rok, mielone tracą go szybciej — lepiej mielić je tuż przed użyciem.
Jak wybierać
Dobre goździki są ciemnobrązowe, z wyraźną główką, a po naciśnięciu paznokciem wydzielają oleisty płyn i silny zapach. Wrzucone do wody powinny tonąć lub pływać pionowo; płaskie unoszenie się świadczy o utracie olejku.
Znaczenie i symbolika
W magii ludowej i ezoteryce goździkom przypisuje się ochronę przed złem i przyciąganie pieniędzy; dodaje się je do woreczków zapachowych i pomanderów z pomarańczy. To tradycja, bez potwierdzenia naukowego.
Opisujemy tradycję i wierzenia — nie są to właściwości potwierdzone naukowo.
FAQ
Czy goździki przyprawa i goździki kwiaty to ta sama roślina?
Czy można żuć goździki?
Czy goździki pomagają na ból gardła?
Jakie są skutki uboczne goździków?
Goździki po angielsku?
Źródła
- European Medicines Agency — Assessment report on Syzygium aromaticum flos and floris aetheroleum (HMPC, 2011) — monografia
- European Medicines Agency — Public statement on Syzygium aromaticum flos (HMPC, 2011) — omówienie
