W skrócie
Lubczyk ogrodowy to wieloletnia roślina z rodziny selerowatych, której liście i korzeń mają silny, „maggi”-podobny aromat i służą jako przyprawa. Korzeń lubczyku jest tradycyjnym środkiem moczopędnym — Europejska Agencja Leków uznaje napar z niego za tradycyjny lek wspomagający przy łagodnych dolegliwościach dróg moczowych, opierając się na długim stosowaniu, a nie badaniach klinicznych [1].
- Nazwa łacińska
- Levisticum officinale W.D.J. Koch
- Po angielsku
- lovage
- Inne nazwy
- lubczyk ogrodowy, lubczyk lekarski, ziele maggi, korzeń lubczyku
- Kategoria
- Przyprawy
- W ciąży
- Unikać
- Dla psa
- Brak danych
Na co pomaga lubczyk? Działanie i badania
Jedyne zastosowanie lubczyku opisane w monografii EMA to zwiększanie ilości wydalanego moczu i „przepłukiwanie” dróg moczowych przy łagodnych dolegliwościach — jako tradycyjny lek roślinny, czyli na podstawie długiej historii stosowania, bez potwierdzenia w badaniach klinicznych [1]. Ekstrakty z ziela działały w laboratorium przeciwutleniająco i hamowały wzrost niektórych bakterii, ale to badania in vitro [2]. Nie ma badań, które potwierdzałyby działanie lubczyku na odchudzanie, trawienie czy libido.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Zwiększa ilość moczu przy łagodnych dolegliwościach dróg moczowych (tradycyjne stosowanie) | Ograniczone | [1] |
| Działanie przeciwutleniające i przeciwbakteryjne ekstraktów | Ograniczone | [2] |
| Pomaga w odchudzaniu | Niepotwierdzone | [1] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Świeże liście | przyprawa do zup, rosołu, sosów; intensywne, więc wystarczy kilka listków |
| Suszone ziele | do zup i marynat; mniej aromatyczne niż świeże |
| Korzeń suszony (napar) | w monografii EMA: 2–3 g rozdrobnionego korzenia na 150 ml wrzątku [1] |
| Nasiona | przyprawa do pieczywa, sałatek i marynat, w smaku zbliżone do selera |
Ile lubczyku dziennie i kiedy
W kuchni lubczyk stosuje się w ilościach przyprawowych — kilka liści na garnek zupy. Monografia EMA opisuje napar z 2–3 g rozdrobnionego korzenia na 150 ml wrzątku, pity do dwóch razy dziennie przez 2–4 tygodnie, wyłącznie u dorosłych [1]. Jeśli objawy ze strony dróg moczowych utrzymują się, pojawia się gorączka, ból przy oddawaniu moczu lub krew w moczu, potrzebny jest lekarz [1].
Lubczyk w kuchni
Lubczyk to klasyczna przyprawa do rosołu, zup jarzynowych, grochówki, sosów, mięs i potraw z ziemniakami; jego smak przypomina przyprawę w płynie typu maggi i seler. Dodawaj go z umiarem, bo łatwo zdominuje danie. Młode łodygi można kandyzować lub używać jak selera naciowego.
Lubczyk w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Unikać | EMA nie zaleca stosowania leczniczego z powodu braku danych o bezpieczeństwie [1]; ilości przyprawowe są zwykłą częścią kuchni. |
| Karmienie piersią | Unikać | Stosowanie lecznicze niezalecane z braku danych [1]. |
| Dzieci | Unikać | Napar z korzenia niezalecany poniżej 18. roku życia [1]; w potrawach jako przyprawa. |
| Seniorzy | Po konsultacji z lekarzem | Przy chorobach serca lub nerek z ograniczeniem płynów nie stosuj środków moczopędnych bez lekarza. |
Lubczyk a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Choroby nerek | Po konsultacji z lekarzem | Lubczyk ma tradycyjne działanie moczopędne [1]; przy chorobach nerek stosowanie lecznicze tylko po konsultacji. |
| Odchudzanie | Brak danych | Brak badań — utrata wody po środku moczopędnym nie jest utratą tłuszczu. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Lubczyku nie powinny stosować leczniczo osoby uczulone na rośliny selerowate (seler, koper, pietruszka, marchew) lub na anetol [1]. Monografia EMA nie zaleca naparu z korzenia dzieciom i młodzieży poniżej 18 lat, kobietom w ciąży ani karmiącym [1]. Przy gorączce, bolesnym oddawaniu moczu, skurczach lub krwi w moczu trzeba zgłosić się do lekarza zamiast stosować zioła [1].
Lubczyk dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak wiarygodnych danych o bezpieczeństwie. |
| Kot | Brak danych | Brak wiarygodnych danych o bezpieczeństwie. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Lubczyk jest byliną mrozoodporną, łatwą w uprawie: dorasta do 1,5–2 m i może rosnąć w jednym miejscu wiele lat. Lubi słoneczne lub półcieniste stanowisko i żyzną, wilgotną glebę. Rozmnaża się go z nasion wysiewanych wiosną lub przez podział kępy; w doniczce rośnie słabiej i wymaga dużego, głębokiego pojemnika. Liście zbiera się przez cały sezon, a korzeń jesienią po 2–3 latach uprawy.
Przechowywanie lubczyku
Świeże liście przechowuj w lodówce w woreczku do kilku dni albo zamroź posiekane. Suszone ziele i korzeń trzymaj w szczelnym słoiku, z dala od światła i wilgoci — tracą aromat w ciągu roku.
FAQ
Czy lubczyk pomaga na odchudzanie?
Czy lubczyk można uprawiać w doniczce?
Jak zrobić herbatę z lubczyku?
Lubczyk po angielsku?
Źródła
- European Medicines Agency — Levistici radix (monografia HMPC) — monografia
- Spréa R.M. i in. Chemical and bioactive characterization of the aromatic plant Levisticum officinale W.D.J. Koch: a comprehensive study. Food & Function 2020 — badanie laboratoryjne
