W skrócie
Goryczka żółta (Gentiana lutea) to roślina górska, której korzeń jest bardzo gorzki i służy jako surowiec zielarski oraz składnik gorzkich nalewek. Europejska Agencja Leków uznaje preparaty z korzenia za tradycyjnie stosowane przy przejściowej utracie apetytu i łagodnych dolegliwościach żołądkowo-jelitowych [1].
- Nazwa łacińska
- Gentiana lutea L.
- Po angielsku
- yellow gentian
- Inne nazwy
- gencjana żółta, goryczka krzyżowa
- Kategoria
- Zioła i rośliny
- W ciąży
- Unikać
Na co pomaga goryczka żółta? Działanie i badania
Korzeń goryczki żółtej jest w medycynie ludowej stosowany na brak apetytu i niestrawność; komitet HMPC EMA uznał te zastosowania za tradycyjne, czyli oparte na wieloletnim używaniu, a nie na badaniach klinicznych [1]. Gorycz pochodzi głównie z sekoiridoidów, zwłaszcza gencjopikrozydu, i pobudza wydzielanie śliny, soku żołądkowego i żółci [2]. Dostępne dane kliniczne są skąpe: ocenie poddano m.in. jedno badanie obserwacyjne 205 pacjentów bez grupy kontrolnej [2].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Poprawia apetyt przy jego przejściowej utracie | Ograniczone | [1][2] |
| Łagodzi niestrawność i łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe | Ograniczone | [1][2] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Suszony korzeń (surowiec) | do naparów; bardzo gorzki |
| Nalewka | forma tradycyjna, także w gorzkich likierach i aperitifach |
Ile goryczki żółtej dziennie i kiedy
W ocenie EMA jako dawki tradycyjne podano 0,6–6 g rozdrobnionego surowca dziennie w postaci naparu oraz 1 ml nalewki (1:5) do trzech razy dziennie [2]. Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 2 tygodnie, należy skonsultować się z lekarzem [1]. Preparaty są przeznaczone wyłącznie dla dorosłych [1].
Goryczka żółta w kuchni
Goryczka jest używana jako aromat i składnik gorzki w nalewkach i likierach ziołowych. Smak jest bardzo gorzki, więc surowiec dodaje się w niewielkich ilościach.
Goryczka żółta w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Unikać | EMA nie zaleca stosowania z powodu braku danych [2]. |
| Karmienie piersią | Unikać | EMA nie zaleca stosowania z powodu braku danych [2]. |
| Dzieci | Unikać | Preparaty tylko dla dorosłych; nie zaleca się poniżej 18 lat [1][2]. |
| Seniorzy | Brak danych | Brak odrębnych danych; stosuj jak u dorosłych. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na korzeń goryczki [2]. W obserwacji 205 pacjentów działania niepożądane (wzdęcia, luźne stolce, ból brzucha, nudności, ból głowy) wystąpiły u 2,4% osób [2]. Raport EMA wskazuje też na niewyjaśnioną kwestię mutagenności izolowanych ksantonów w teście Amesa, dlatego surowca nie włączono do unijnego wykazu substancji tradycyjnych [2].
FAQ
Źródła
- European Medicines Agency — Gentianae radix (podsumowanie HMPC) — monografia
- European Medicines Agency — Assessment report on Gentiana lutea L., radix (rev. 1) — monografia
