W skrócie
Pszenżyto to zboże powstałe ze skrzyżowania pszenicy i żyta [2][3]. W Polsce uprawia się je głównie na paszę — około 85% ziarna trafia do zwierząt [1]. Zawiera gluten, więc nie jest odpowiednie przy celiakii [2].
- Nazwa łacińska
- × Triticosecale Wittm. ex A. Camus
- Po angielsku
- triticale
- Inne nazwy
- triticale
- Kategoria
- Orzechy, nasiona i zboża
- Kalorie
- 336 kcal w 100 g
- Dla psa
- Brak danych
Wartości odżywcze pszenżyta
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 336 kcal | — |
| Białko | 13,1 g | — |
| Tłuszcz | 2,1 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,37 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 72,1 g | — |
| Woda | 10,5 g | — |
| Wapń | 37 mg | 5% |
| Żelazo | 2,6 mg | 18% |
| Magnez | 130 mg | 35% |
| Fosfor | 358 mg | 51% |
| Potas | 332 mg | 17% |
| Sód | 5 mg | — |
| Cynk | 3,5 mg | 34% |
| Miedź | 0,46 mg | 46% |
| Mangan | 3,2 mg | 160% |
| Witamina C | 0 mg | 0% |
| Tiamina (B1) | 0,42 mg | 38% |
| Ryboflawina (B2) | 0,13 mg | 10% |
| Niacyna (B3) | 1,4 mg | 9% |
| Witamina B6 | 0,14 mg | 10% |
| Kwas foliowy | 73 µg | 36% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 0 µg | 0% |
| Witamina E | 0,9 mg | 8% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 20069, domena publiczna.
Na co pomaga pszenżyto? Działanie i badania
Pszenżyto jest zbożem o wysokiej wartości paszowej: jego białko ma korzystny skład aminokwasów i dużą strawność, a lizyny zawiera więcej niż większość zbóż [1]. Badań wskazujących na lecznicze działanie pszenżyta na ludzi nie znalazłem w sprawdzonych źródłach. Ważne dla zdrowia jest to, że zawiera gluten, odziedziczony po pszenicy i życie [2][3].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Bezpieczne w celiakii | Niepotwierdzone | [2] |
Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Pszenżyto w kuchni
Pszenżyto uprawia się głównie na paszę, ale bywa dodawane do niektórych płatków śniadaniowych i produktów ze sklepów ze zdrową żywnością [3]. Rozważano je także do pieczywa, ciastek i makaronu, jednak jego przemiał różni się od pszenicznego [3].
Pszenżyto w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Dzieci | Brak danych | Brak sprawdzonych danych, poza zawartością glutenu [2]. |
Pszenżyto a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Celiakia | Unikać | Pszenżyto zawiera gluten i znajduje się na liście zbóż, których należy unikać przy celiakii [2]. |
| Dieta bezglutenowa | Unikać | Jako krzyżówka pszenicy i żyta zawiera gluten [2]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Pszenżyto zawiera gluten, dlatego nie jest odpowiednie przy celiakii, nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten ani alergii na pszenicę [2][3]. Poza tym w sprawdzonych źródłach nie znalazłem przeciwwskazań.
Pszenżyto dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Kury | Bezpieczne | Ziarno stosuje się jako paszę dla drobiu [1]. |
| Koń | Brak danych | Brak sprawdzonych danych. |
| Pies | Brak danych | Brak sprawdzonych danych. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Pszenżyto najlepiej rośnie na glebach kompleksu pszennego oraz bardzo dobrego i dobrego kompleksu żytniego, o odczynie lekko kwaśnym do prawie obojętnego [1]. Na słabszych glebach żytnich wysokie plony wymagają intensywnej uprawy i dobrych przedplonów niezbożowych [1]. Ma dobrze rozwinięty system korzeniowy, który wykorzystuje zimowe zapasy wody [1]. Odmiany do uprawy wybiera się według mrozoodporności, odporności na wyleganie i choroby oraz zawartości białka [1]. Pszenżyto ozime stało się w Polsce pełnoprawnym zbożem po wyhodowaniu odmiany Lasko, a w 1996 roku zajmowało 621 tys. ha [4].
| Odmiana | Czym się wyróżnia |
|---|---|
| Borowik | odmiana pszenżyta ozimego zaliczana w opracowaniu IUNG do wysoko plonujących [1] |
| Fredro, Subito, Tomko, Transfer, Trismart, Twingo, Palermo, Pizarro, Wiarus | odmiany ozime wymienione jako wysoko plonujące [1] |
| Wiarus, Tomko, Agostino, Pizarro | odmiany odporne na choroby [1] |
| Alekto, Grenado, Wiarus | odmiany odporne na wyleganie [1] |
FAQ
Źródła
- Jaśkiewicz B. Wybrane aspekty uprawy pszenżyta ozimego. Studia i Raporty IUNG-PIB 44(18), 2015 — opracowanie naukowe
- Eating, Diet and Nutrition for Celiac Disease. NIDDK — baza danych (instytucja zdrowia publicznego)
- Triticale. Wikipedia — encyklopedia (nazwa i pochodzenie)
- Znaczenie gospodarcze i możliwości uprawy pszenżyta ozimego w Polsce (SGGW, 1998) — rekord bibliograficzny
