W skrócie
Łój to tłuszcz zwierzęcy wytapiany głównie z tłuszczu okołonerkowego wołu, owcy lub świni, zbudowany głównie z trójglicerydów. Około połowy kwasów tłuszczowych w łoju wołowym stanowią kwasy nasycone, które podnoszą poziom cholesterolu LDL [1][2]. Łój wytrzymuje wysoką temperaturę smażenia (punkt dymienia ok. 249 °C) [1].
- Po angielsku
- tallow
- Inne nazwy
- łój wołowy, łój wieprzowy (smalec), łój barani, tłuszcz wołowy
- Kategoria
- Oleje i tłuszcze
- Kalorie
- 902 kcal w 100 g
- Najlepiej zbadane działanie
- Tłuszcze nasycone podnoszą LDL i ryzyko chorób serca Silne
- W ciąży
- W umiarkowanych ilościach
- Dla psa
- Ostrożnie
Wartości odżywcze łoju
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 902 kcal | — |
| Białko | 0 g | — |
| Tłuszcz | 100 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 49,8 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 0 g | — |
| w tym cukry | 0 g | — |
| Błonnik | 0 g | — |
| Woda | 0 g | — |
| Wapń | 0 mg | 0% |
| Żelazo | 0 mg | 0% |
| Magnez | 0 mg | 0% |
| Fosfor | 0 mg | 0% |
| Potas | 0 mg | 0% |
| Sód | 0 mg | — |
| Cynk | 0 mg | 0% |
| Miedź | 0 mg | 0% |
| Selen | 0,2 µg | 0% |
| Witamina C | 0 mg | 0% |
| Tiamina (B1) | 0 mg | 0% |
| Ryboflawina (B2) | 0 mg | 0% |
| Niacyna (B3) | 0 mg | 0% |
| Witamina B6 | 0 mg | 0% |
| Kwas foliowy | 0 µg | 0% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 0 µg | 0% |
| Witamina E | 2,7 mg | 22% |
| Witamina D | 0,7 µg | 14% |
| Witamina K | 0 µg | 0% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 04001, domena publiczna.
Na co pomaga łój? Działanie i badania
Łój nie jest produktem prozdrowotnym: około połowy jego kwasów tłuszczowych jest nasyconych, a kwas palmitynowy, najobfitszy z nich, podnosi LDL [2]. Zalecenia Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego z 2017 r. wskazują, że zastąpienie tłuszczów nasyconych nienasyconymi zmniejsza ryzyko chorób serca [2]. Łój nie jest też istotnym źródłem witamin rozpuszczalnych w tłuszczach [2]. Twierdzenia o szczególnych właściwościach leczniczych łoju nie mają potwierdzenia w badaniach.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Tłuszcze nasycone podnoszą LDL i ryzyko chorób serca | Silne | [2] |
| Zastąpienie tłuszczów nasyconych nienasyconymi zmniejsza ryzyko chorób serca | Umiarkowane | [2] |
| Łój jest istotnym źródłem witamin A, D, E lub K | Niepotwierdzone | [2] |
Silne — Spójne wyniki przeglądów systematycznych lub wielu badań klinicznych u ludzi. Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Łój wołowy (z tłuszczu okołonerkowego) | wytapiany do smażenia i wypieków; biały, twardy w temperaturze pokojowej |
| Łój barani | intensywniejszy w smaku, używany w niektórych kuchniach regionalnych |
| Smalec (tłuszcz wieprzowy) | miększy, o niższej temperaturze topnienia niż łój wołowy |
| Łój do celów technicznych | mydła, świece, pasza; nie do spożycia |
Łój w kuchni
Łój wołowy służy do smażenia i pieczenia, bo jego punkt dymienia wynosi ok. 249 °C [1]. Dawniej smażono na nim frytki, a dziś używa się go także do wypieków i jako składnik pemikanu [1]. W kuchni polskiej częściej stosuje się smalec wieprzowy. Wytapia się go na małym ogniu, a przecedzony tłuszcz zastyga w słoiku.
Łój na skórę i włosy
Łój wołowy bywa stosowany w kosmetyce domowej, np. do kremów i balsamów, oraz w produkcji mydeł (sodium tallowate) [1]. Skuteczność łoju w pielęgnacji twarzy nie została potwierdzona badaniami klinicznymi, a tłusty produkt może zatykać pory.
Łój w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | W umiarkowanych ilościach | W ilościach kulinarnych jak inne tłuszcze zwierzęce; ogranicz nasycone tłuszcze. |
| Dzieci | W umiarkowanych ilościach | Nie ma powodu, by podawać go regularnie. |
| Seniorzy | Ostrożnie | Przy podwyższonym cholesterolu ogranicz [2]. |
Łój a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Dieta ketogeniczna | Bezpieczne | Czysty tłuszcz bez węglowodanów, ale wciąż tłuszcz nasycony [1][2]. |
| Odchudzanie | Ostrożnie | Bardzo kaloryczny: ok. 900 kcal w 100 g [1]. |
| Choroby wątroby | Po konsultacji z lekarzem | Tłuszcze zwierzęce wymagają ustalenia z lekarzem. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Osoby z hipercholesterolemią i chorobami serca powinny ograniczać tłuszcze nasycone, w tym łój [2]. Łój to bardzo skoncentrowane źródło energii (ok. 900 kcal w 100 g) [1].
Łój dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Ostrożnie | Duże ilości tłustych resztek mogą wywołać zapalenie trzustki; nie podawaj ich w nadmiarze. |
| Kot | Ostrożnie | Tłuste resztki z kuchni nie są wskazane w diecie kota. |
| Kury | Brak danych | Brak pewnych danych. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Przechowywanie łoju
Wytopiony łój przechowuj w szczelnym słoiku w lodówce, gdzie wytrzyma kilka miesięcy; w zamrażarce dłużej. Jełczenie rozpoznasz po nieprzyjemnym zapachu, wtedy tłuszcz wyrzuć.
FAQ
Łój wołowy do smażenia — czy się nadaje?
Łój wołowy do twarzy — czy działa?
Czym różni się łój od smalcu?
Czy łój wołowy jest zdrowy?
Źródła
- Wikipedia — Tallow — baza danych
- CSPI — Is beef tallow really healthier than seed oils? — omówienie
