W skrócie
Bazylia (Ocimum basilicum) to aromatyczne ziele z rodziny jasnotowatych, używane świeże i suszone jako przyprawa. Jej działanie zdrowotne opisano głównie w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach — badań klinicznych z udziałem ludzi jest bardzo mało [2].
- Nazwa łacińska
- Ocimum basilicum L.
- Po angielsku
- basil, sweet basil
- Inne nazwy
- bazylia pospolita, bazylia wonna, bazylia słodka
- Kategoria
- Przyprawy
- Kalorie
- 23 kcal w 100 g
- W ciąży
- W umiarkowanych ilościach
- Dla psa
- Bezpieczne
Wartości odżywcze bazylii
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 23 kcal | — |
| Białko | 3,1 g | — |
| Tłuszcz | 0,64 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,04 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 1 g | — |
| w tym cukry | 0,3 g | — |
| Błonnik | 1,6 g | — |
| Woda | 92,1 g | — |
| Wapń | 177 mg | 22% |
| Żelazo | 3,2 mg | 23% |
| Magnez | 64 mg | 17% |
| Fosfor | 56 mg | 8% |
| Potas | 295 mg | 15% |
| Sód | 4 mg | — |
| Cynk | 0,81 mg | 8% |
| Miedź | 0,39 mg | 38% |
| Mangan | 1,1 mg | 57% |
| Selen | 0,3 µg | 1% |
| Witamina C | 18 mg | 22% |
| Tiamina (B1) | 0,03 mg | 3% |
| Ryboflawina (B2) | 0,08 mg | 5% |
| Niacyna (B3) | 0,9 mg | 6% |
| Witamina B6 | 0,15 mg | 11% |
| Kwas foliowy | 68 µg | 34% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 264 µg | 33% |
| Witamina E | 0,8 mg | 7% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
| Witamina K | 415 µg | 553% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 02044, domena publiczna.
Na co pomaga bazylia? Działanie i badania
Prozdrowotne działanie bazylii u ludzi nie jest potwierdzone: przeciwbakteryjne, przeciwzapalne i rozkurczające właściwości wykazano w badaniach in vitro i na zwierzętach, a przegląd z 2022 roku nie znalazł badań klinicznych, które by je potwierdzały [2]. Liście zawierają olejek eteryczny z linalolem, eugenolem i estragolem — to on odpowiada za aromat [1]. Świeża i suszona bazylia różnią się głównie smakiem i zawartością olejku, nie udokumentowanym działaniem leczniczym.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Działanie przeciwdrobnoustrojowe | Ograniczone | [2] |
| Łagodzenie chorób układu oddechowego | Ograniczone | [2] |
| Nasiona: wpływ na poziom glukozy we krwi | Ograniczone | [3] |
| Nasiona: pomoc w odchudzaniu | Niepotwierdzone | [3] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Świeże liście | najwięcej aromatu; dodawaj pod koniec gotowania lub na surowo |
| Suszone ziele | łagodniejsze w smaku, dobre do sosów duszonych i marynat |
| Nasiona (sabja) | po namoczeniu pęcznieją, tworząc galaretowatą otoczkę [3] |
| Olejek eteryczny | zawiera dużo estragolu — nie do stosowania wewnętrznego bez porady specjalisty [1] |
Bazylia w kuchni
Bazylia słodka to podstawa pesto, sałatki caprese i sosów pomidorowych; bazylię tajską dodaje się do curry i smażonych dań kuchni azjatyckiej. Świeże liście najlepiej rwać, a nie kroić, i dodawać na końcu, bo aromat ulatnia się w wysokiej temperaturze. Namoczone nasiona bazylii dodaje się do napojów i deserów [3].
Bazylia w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | W umiarkowanych ilościach | Ilości kulinarne są w porządku; EMA zaleca ograniczanie ekspozycji na estragol u kobiet w ciąży, dlatego unikaj olejku i preparatów ziołowych [1]. |
| Karmienie piersią | W umiarkowanych ilościach | Jak w ciąży — przyprawa tak, olejek i suplementy nie [1]. |
| Dzieci | W umiarkowanych ilościach | W ilościach przyprawowych; bez olejku eterycznego [1]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Bazylia w ilościach kulinarnych jest bezpieczna dla większości osób. Ostrożność dotyczy olejku eterycznego i stężonych preparatów: estragol w dużych dawkach okazał się rakotwórczy u gryzoni, dlatego EMA zaleca ograniczanie jego spożycia przez dzieci oraz kobiety w ciąży i karmiące [1]. Dawki stosowane w badaniach na zwierzętach były jednak 100–1000 razy wyższe niż typowe narażenie człowieka [1].
Bazylia dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Bezpieczne | ASPCA klasyfikuje bazylię jako nietoksyczną dla psów [4]. |
| Kot | Bezpieczne | ASPCA klasyfikuje bazylię jako nietoksyczną dla kotów [4]. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Bazylię w doniczce uprawia się na słonecznym parapecie w temperaturze powyżej 15 °C, w przepuszczalnym podłożu podlewanym regularnie, ale bez zastoju wody. Uszczykiwanie wierzchołków pędów i usuwanie kwiatostanów sprawia, że roślina się krzewi i dłużej wydaje aromatyczne liście. Bazylia z supermarketu to zwykle kilkanaście siewek w jednej doniczce — rozsadzenie ich na 3–4 kępki przedłuża ich życie.
| Odmiana | Czym się wyróżnia |
|---|---|
| Bazylia słodka (genueńska) | najpopularniejsza, duże zielone liście, aromat goździkowo-anyżowy |
| Bazylia tajska | fioletowe łodygi i kwiaty, wyraźny aromat anyżu, odporna na gotowanie |
| Bazylia cytrynowa | drobne liście o cytrynowym zapachu, do ryb, sałatek i napojów |
| Bazylia purpurowa | ciemnofioletowe liście, głównie dekoracyjna i do octów smakowych |
| Bazylia święta (tulsi) | inny gatunek — Ocimum tenuiflorum, używany w ajurwedzie |
Przechowywanie bazylii
Świeżą bazylię przechowuj jak bukiet — łodygami w szklance wody, w temperaturze pokojowej; w lodówce liście szybko czernieją. Na dłużej liście można zamrozić w oliwie w foremce do lodu albo ususzyć w przewiewnym, zacienionym miejscu. Suszoną trzymaj w szczelnym pojemniku z dala od światła.
Znaczenie i symbolika
W tradycji włoskiej bazylia była symbolem miłości i zalotów, a w hinduizmie spokrewniona z nią bazylia święta (tulsi) jest rośliną sakralną. Wierzenia o „magicznych” właściwościach bazylii — ochronie domu czy przyciąganiu pieniędzy — należą do tradycji ludowej i nie mają potwierdzenia naukowego.
Opisujemy tradycję i wierzenia — nie są to właściwości potwierdzone naukowo.
Aktualności
FAQ
Czy kwiaty bazylii są jadalne?
Jakie właściwości mają nasiona bazylii?
Czym różni się bazylia tajska od zwykłej?
Czy bazylia z miodem ma właściwości lecznicze?
Bazylia po angielsku?
Źródła
- European Medicines Agency (HMPC) — Public statement on the use of herbal medicinal products containing estragole (2005) — monografia
- Aminian A.R., Mohebbati R., Boskabady M.H. The Effect of Ocimum basilicum L. and Its Main Ingredients on Respiratory Disorders: An Experimental, Preclinical, and Clinical Review. Frontiers in Pharmacology 2022 — przegląd
- Calderón Bravo H. i in. Basil Seeds as a Novel Food, Source of Nutrients and Functional Ingredients with Beneficial Properties: A Review. Foods 2021 — przegląd
- ASPCA — Basil (toxic and non-toxic plants) — baza danych
