W skrócie
Świdośliwa (Amelanchier) to krzew lub niewielkie drzewo z rodziny różowatych, uprawiane dla białych kwiatów i jadalnych, słodkich owoców o lekko migdałowym posmaku [1][3]. Owoce zawierają polifenole, w tym antocyjany, ale ich działanie zdrowotne znane jest głównie z badań laboratoryjnych, nie klinicznych [2].
- Nazwa łacińska
- Amelanchier
- Po angielsku
- serviceberry, juneberry, saskatoon
- Inne nazwy
- świdośliwa olcholistna (Amelanchier alnifolia), świdośliwa Lamarcka (Amelanchier × lamarckii), świdośliwa kanadyjska (Amelanchier canadensis)
- Kategoria
- Owoce i warzywa
- Najlepiej zbadane działanie
- Owoce są źródłem polifenoli i antocyjanów (skład chemiczny) Umiarkowane
- W ciąży
- W umiarkowanych ilościach
Na co pomaga świdośliwa? Działanie i badania
Świdośliwa nie ma udokumentowanego działania leczniczego u ludzi; wiadomo głównie, z czego składają się jej owoce. W badaniu siedmiu genotypów świdośliwy olcholistnej z uprawy w Polsce zidentyfikowano 28 związków polifenolowych, karotenoidy i triterpenoidy, a głównym antocyjanem był cyjanidyno-3-O-galaktozyd [2]. Wysoką zdolność antyoksydacyjną oznaczono w laboratorium i wiązała się ona z zawartością polifenoli [2]. To nie dowodzi korzyści zdrowotnych u ludzi. Tradycyjnie ludy Ameryki Północnej używały roślin do łagodzenia drobnych dolegliwości, lecz skuteczności tych zastosowań nie oceniono [1].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Owoce są źródłem polifenoli i antocyjanów (skład chemiczny) | Umiarkowane | [2] |
| Działanie przeciwutleniające w badaniach laboratoryjnych | Ograniczone | [2] |
| Korzyści zdrowotne po spożyciu owoców u ludzi | Niepotwierdzone | [1][2] |
Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Owoce świeże | jadalne na surowo, słodkie, o smaku zbliżonym do jabłka z nutą migdału [1] |
| Owoce suszone | suszy się je jak rodzynki [1] |
| Przetwory | dżemy, galaretki, syropy, wino i nadzienie do ciast [1][3] |
Świdośliwa w kuchni
Owoce świdośliwy jada się na surowo albo przerabia na dżemy, galaretki, soki, syropy, wino oraz nadzienie do ciast i muffinek [1][3]. Smak jest słodki, miękki, przypominający jabłko z posmakiem migdału i odrobiną winogron [1]. Do przetworów nadają się dojrzałe, ciemnofioletowe owoce; ptaki często zjadają je, zanim w pełni dojrzeją [1]. Owoce można też suszyć jak rodzynki [1].
Świdośliwa w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | W umiarkowanych ilościach | Owoce w ilościach kulinarnych; brak badań nad większymi ilościami [1]. |
| Dzieci | W umiarkowanych ilościach | Owoce bez pestek w ilościach kulinarnych; nasiona zawierają związki cyjanogenne [1]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Jedz tylko owoce: liście, kora i nasiona zawierają związki cyjanogenne [1]. W zwykłych ilościach kulinarnych świdośliwa nie ma znanych przeciwwskazań, ale brakuje badań nad dużymi ilościami wyciągów.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Świdośliwa to wielopienny krzew liściasty dorastający do ok. 4 m wysokości i 3 m szerokości, kwitnący na biało w maju, a owocujący w czerwcu i lipcu [1]. Jest samopylna, zapylana przez pszczoły i bardzo mrozoodporna (strefy USDA 2–7) [1]. Lubi gleby wilgotne i żyzne, w pełnym słońcu lub półcieniu, a po ukorzenieniu znosi suszę; rozmnaża się z nasion, odkładów i odrostów, tworząc z czasem gąszcz [1]. Formy szczepione na pniu spotyka się w szkółkach jako ozdobne drzewka.
| Odmiana | Czym się wyróżnia |
|---|---|
| Świdośliwa olcholistna (Amelanchier alnifolia) | gatunek owocowy znany jako saskatoon, uprawiany komercyjnie [3] |
| Świdośliwa Lamarcka (Amelanchier × lamarckii) | mieszaniec szeroko uprawiany i dziczejący w Europie, często sadzony ozdobnie [3] |
| Świdośliwa kanadyjska (Amelanchier canadensis) | gatunek wschodnioamerykański, w literaturze zwany także Indian pear [3] |
| Smoky, Honeywood, Pembina | odmiany świdośliwy olcholistnej; w polskiej uprawie badawczej Smoky i Honeywood wskazano jako dobre do uprawy towarowej [2] |
Jak wybierać
Sadzonki do uprawy owocowej wybieraj z nazwanej odmiany świdośliwy olcholistnej, np. Smoky czy Honeywood, bo wskazano je jako obiecujące do uprawy towarowej w Polsce [2]. Do ogrodu ozdobnego wystarczy świdośliwa Lamarcka, która owocuje, ale jest sprzedawana głównie jako roślina dekoracyjna [3]. Przy zakupie sprawdź, czy roślina ma kilka pędów i dobrze rozwinięty system korzeniowy.
FAQ
Jaka jest świdośliwa w smaku?
Czy owoce świdośliwy są jadalne na surowo?
Czym różni się świdośliwa Lamarcka od olcholistnej?
Źródła
- Plants For A Future — Amelanchier alnifolia — baza danych
- Lachowicz S. i in. Phytochemical Composition and Antioxidant Capacity of Seven Saskatoon Berry Genotypes Grown in Poland. Molecules 2017 — badanie laboratoryjne
- Wikipedia — Amelanchier — omówienie
