W skrócie
Pietruszka (Petroselinum crispum) to warzywo, z którego je się korzeń i natkę. Natka dostarcza witamin A, C i K, kwasu foliowego oraz żelaza [1], a ze względu na witaminę K ma znaczenie dla osób przyjmujących warfarynę [2]. Działanie moczopędne i inne lecznicze opisano głównie w badaniach na zwierzętach [1].
- Nazwa łacińska
- Petroselinum crispum (Mill.) Fuss
- Po angielsku
- parsley
- Inne nazwy
- natka pietruszki, pietruszka zwyczajna, pietruszka korzeniowa, pietruszka naciowa
- Kategoria
- Owoce i warzywa
- Kalorie
- 36 kcal w 100 g
- Najlepiej zbadane działanie
- Natka jako źródło witaminy K Silne
- W ciąży
- W umiarkowanych ilościach
- Dla psa
- Ostrożnie
Wartości odżywcze pietruszki
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 36 kcal | — |
| Białko | 3 g | — |
| Tłuszcz | 0,79 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,13 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 3 g | — |
| w tym cukry | 0,85 g | — |
| Błonnik | 3,3 g | — |
| Woda | 87,7 g | — |
| Wapń | 138 mg | 17% |
| Żelazo | 6,2 mg | 44% |
| Magnez | 50 mg | 13% |
| Fosfor | 58 mg | 8% |
| Potas | 554 mg | 28% |
| Sód | 56 mg | — |
| Cynk | 1,1 mg | 11% |
| Miedź | 0,15 mg | 15% |
| Mangan | 0,16 mg | 8% |
| Selen | 0,1 µg | 0% |
| Witamina C | 133 mg | 166% |
| Tiamina (B1) | 0,09 mg | 8% |
| Ryboflawina (B2) | 0,1 mg | 7% |
| Niacyna (B3) | 1,3 mg | 8% |
| Witamina B6 | 0,09 mg | 6% |
| Kwas foliowy | 152 µg | 76% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 421 µg | 53% |
| Witamina E | 0,75 mg | 6% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
| Witamina K | 1640 µg | 2187% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 11297, domena publiczna.
Na co pomaga pietruszka? Działanie i badania
Pietruszka jest przede wszystkim warzywem i przyprawą — jej działanie lecznicze nie zostało potwierdzone w badaniach na ludziach. Działanie moczopędne, przeciwzapalne, antyoksydacyjne i ochronne dla nerek opisano głównie w badaniach na zwierzętach i komórkach [1]. W nielicznych małych badaniach z udziałem ludzi napar z pietruszki nie zmienił istotnie ilości ani składu moczu [1]. Wartość natki polega głównie na zawartości witamin A, C, K, folianów i żelaza [1][2].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Natka jako źródło witaminy K | Silne | [2] |
| Źródło witamin A i C, folianów i żelaza | Umiarkowane | [1] |
| Działanie moczopędne | Ograniczone | [1] |
| Działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne | Ograniczone | [1] |
| Ochrona nerek | Ograniczone | [1] |
Silne — Spójne wyniki przeglądów systematycznych lub wielu badań klinicznych u ludzi. Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Natka świeża | do zup, sałatek, sosów i koktajli; najwięcej aromatu i witaminy C |
| Natka suszona | przyprawa o słabszym aromacie; wygodna do zup i sosów |
| Natka mrożona | posiekana, do potraw gotowanych; zachowuje kolor lepiej niż suszona |
| Korzeń | do wywarów, zup, pieczenia i purée |
| Sok lub napój z natki | duże ilości soku mogą wchodzić w interakcje z lekami [1] |
| Nasiona i olejek | stosowane w ziołolecznictwie; nie nadają się do samodzielnego stosowania w ciąży [1] |
Ile pietruszki dziennie i kiedy
Pietruszkę jako warzywo i przyprawę je się bez określonych limitów — w umiarkowanych ilościach uznaje się ją za bezpieczną [1]. Nie ma ustalonych dawek leczniczych natki, nasion ani soku z pietruszki. Osoby przyjmujące warfarynę nie muszą rezygnować z natki, ale powinny jeść jej podobne ilości każdego dnia [2].
Pietruszka w kuchni
Natkę dodaje się na surowo do zup, sałatek, kanapek, past, sosów (np. salsa verde, chimichurri) i tabbouleh; najlepiej posypywać nią potrawy tuż przed podaniem. Korzeń pietruszki to podstawa wywaru i włoszczyzny — nadaje się też do pieczenia z innymi warzywami korzeniowymi, na purée i do zup kremów. Natkę można miksować z owocami w zielonych koktajlach.
Pietruszka w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | W umiarkowanych ilościach | Natka i korzeń w ilościach kulinarnych są w porządku; unikaj nasion, olejku i dużych ilości soku [1]. |
| Karmienie piersią | W umiarkowanych ilościach | Ilości kulinarne uznaje się za bezpieczne; brak badań nad preparatami. |
| Dzieci | Bezpieczne | Gotowany korzeń to typowy składnik zupek i purée przy rozszerzaniu diety; natkę drobno posiekaj. |
| Seniorzy | Po konsultacji z lekarzem | Przy warfarynie utrzymuj stałe spożycie natki [2]. |
Pietruszka a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Choroby nerek | Po konsultacji z lekarzem | Duże dawki ekstraktu uszkadzały nerki zwierząt [1]; soki i preparaty tylko po konsultacji. |
| Refluks i zgaga | Brak danych | Brak badań; w ilościach przyprawowych natka zwykle jest dobrze tolerowana. |
| Dieta low FODMAP | Brak danych | Brak badań nad pietruszką w SIBO; ilości przyprawowe sprawdź w tabelach FODMAP. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Pietruszka w umiarkowanych ilościach jest bezpieczna dla większości osób [1]. Osoby przyjmujące warfarynę powinny utrzymywać stałe spożycie natki ze względu na witaminę K [2]. Opisano przypadek wzrostu stężenia syrolimusu u pacjenta po przeszczepie nerki, który pił duże ilości soku z pietruszki [1]. Kontakt skóry z natką, a potem ze słońcem może u wrażliwych osób wywołać fotodermatozę [1].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Warfaryna i inne antagonisty witaminy K | natka zawiera dużo witaminy K; nie zmieniaj nagle jej ilości w diecie bez konsultacji z lekarzem [2] |
| Syrolimus i inne leki immunosupresyjne | duże ilości soku z pietruszki mogą podnosić stężenie leku [1] |
Pietruszka dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Ostrożnie | ASPCA uznaje pietruszkę za toksyczną dla psów — duża ilość może wywołać fotouczulenie skóry [3]. |
| Kot | Ostrożnie | Jak u psów — ryzyko fotouczulenia przy zjedzeniu dużej ilości [3]. |
| Koń | Ostrożnie | Ryzyko fotouczulenia przy zjedzeniu dużej ilości [3]. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Pietruszkę wysiewa się wprost do gruntu wczesną wiosną (marzec–kwiecień), a odmiany naciowe także latem. Nasiona kiełkują powoli — wschody pojawiają się zwykle po 2–4 tygodniach, dlatego przed siewem warto je namoczyć na dobę. Roślina jest dwuletnia: w pierwszym roku tworzy korzeń i liście, w drugim kwitnie i wydaje nasiona.
| Odmiana | Czym się wyróżnia |
|---|---|
| Pietruszka korzeniowa | tworzy gruby, biały korzeń; natka też jest jadalna |
| Pietruszka naciowa gładka | płaskie liście o mocnym aromacie, popularna w kuchni śródziemnomorskiej |
| Pietruszka naciowa kędzierzawa | liście mocno karbowane, łagodniejsza w smaku, często do dekoracji |
Przechowywanie pietruszki
Natkę przechowuj w lodówce: wstaw pęczek do szklanki z wodą i przykryj woreczkiem albo zawiń w wilgotny ręcznik papierowy — zachowa świeżość przez kilka dni. Natkę można posiekać i zamrozić w woreczku lub w kostkach lodu; po rozmrożeniu nadaje się do potraw gotowanych. Korzeń trzymaj w szufladzie na warzywa w lodówce albo w chłodnej piwnicy, w piasku. Suszoną natkę przechowuj w szczelnym słoiku, z dala od światła.
Jak wybierać
Wybieraj natkę o jędrnych, intensywnie zielonych liściach, bez żółknięcia i śluzu. Korzeń powinien być twardy, gładki i bez plam — miękki lub pomarszczony był długo przechowywany. Brązowe lub fioletowe przebarwienia wewnątrz korzenia zwykle świadczą o uszkodzeniu lub chorobie tkanki; przebarwiony fragment lepiej wyciąć, a korzeń miękki, śluzowaty lub o nieprzyjemnym zapachu wyrzucić.
FAQ
Pietruszka po angielsku?
Skąd pochodzi nazwa pietruszka?
Czy suszona pietruszka ma takie same właściwości jak świeża?
Czy kiszona pietruszka ma szczególne właściwości?
Źródła
- Alobaidi S. Renal health benefits and therapeutic effects of parsley (Petroselinum crispum): a review. Frontiers in Medicine 2024 — przegląd
- MedlinePlus — Vitamin K (Medical Encyclopedia) — omówienie
- ASPCA — Parsley (toxic and non-toxic plants) — baza danych
