W skrócie
Niacyna (witamina B3, dawniej PP) to witamina rozpuszczalna w wodzie, występująca jako kwas nikotynowy i niacynamid; pomaga zamieniać pożywienie w energię i jest potrzebna do rozwoju i funkcjonowania komórek [1][2]. Najlepiej znanym skutkiem jej niedoboru jest pelagra. Dorosła kobieta potrzebuje 14 mg, a mężczyzna 16 mg ekwiwalentu niacyny dziennie [1].
- Po angielsku
- niacin, vitamin B3
- Inne nazwy
- witamina B3, witamina PP, kwas nikotynowy, niacynamid, nikotynamid
- Kategoria
- Witaminy i suplementy
- Najlepiej zbadane działanie
- Zapobiega pelagrze i leczy ją Silne
- W ciąży
- W umiarkowanych ilościach
Właściwości chemiczne i fizyczne niacyny
Niacyna (witamina B3) obejmuje kwas nikotynowy i jego amid – nikotynamid. Dane w tabeli dotyczą kwasu nikotynowego, czyli kwasu karboksylowego pochodnego pirydyny.
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| Wzór sumaryczny | C6H5NO2 |
| Masa molowa | 123,11 g/mol |
| Numer CAS | 59-67-6 |
| Postać | biały proszek lub kryształy |
| Temperatura topnienia | 238 °C |
Dane: TCI — Nicotinic Acid N0082. Wartości dla czystej substancji w warunkach standardowych; preparaty handlowe mogą się różnić.
Na co pomaga niacyna? Działanie i badania
Niacyna jest przekształcana w koenzymy NAD i NADP, potrzebne ponad 400 enzymom [2]. Jej niedobór powoduje pelagrę (zmiany skórne, biegunka, zaburzenia psychiczne), ale w krajach rozwiniętych jest bardzo rzadki [1][2]. Lekowe dawki kwasu nikotynowego (ponad 100 razy RDA) obniżają LDL i trójglicerydy oraz podnoszą HDL, lecz duże badania nie wykazały, by zmniejszały ryzyko zawału czy udaru [1][2]. W suplementach „na stawy” nie znaleziono wiarygodnych dowodów w sprawdzonych źródłach.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Zapobiega pelagrze i leczy ją | Silne | [1][2] |
| Obniża LDL i trójglicerydy (dawki lecznicze kwasu nikotynowego) | Umiarkowane | [1][2] |
| Zmniejsza ryzyko zawału i udaru | Sprzeczne | [1][2] |
| Poprawia stan stawów | Niepotwierdzone | [1][2] |
Silne — Spójne wyniki przeglądów systematycznych lub wielu badań klinicznych u ludzi. Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Sprzeczne — Wyniki badań się wykluczają. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Kwas nikotynowy | forma stosowana też jako lek na cholesterol; powoduje zaczerwienienie skóry od ok. 30 mg [1] |
| Niacynamid (nikotynamid) | nie powoduje zaczerwienienia, ale przy bardzo wysokich dawkach działa na wątrobę [1][2] |
| Niacyna w żywności | drób, ryby, wołowina, orzechy, rośliny strączkowe i wzbogacane zboża [1] |
Ile niacyny dziennie i kiedy
RDA wynosi dla dorosłych mężczyzn 16 mg NE, dla kobiet 14 mg NE, w ciąży 18 mg NE, w czasie karmienia 17 mg NE [1]. Górna dopuszczalna dawka z suplementów (UL) dla dorosłych to 35 mg dziennie; nie dotyczy niacyny z żywności [1]. Dawek leczniczych kwasu nikotynowego nie stosuj bez nadzoru lekarza.
Niacyna w kuchni
Niacynę dostarczają drób, wołowina, wieprzowina, ryby, niektóre orzechy, rośliny strączkowe i zboża oraz wzbogacane pieczywo i płatki [1]. Organizm wytwarza ją także z tryptofanu z białek [1][2].
Niacyna w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | W umiarkowanych ilościach | RDA 18 mg NE; unikaj suplementów powyżej UL bez konsultacji [1]. |
| Karmienie piersią | W umiarkowanych ilościach | RDA 17 mg NE [1]. |
| Dzieci | W umiarkowanych ilościach | UL z suplementów: 10 mg (1–3 lata), 15 mg (4–8), 20 mg (9–13) [1]. |
| Seniorzy | Po konsultacji z lekarzem | Wysokie dawki mogą wchodzić w interakcje z lekami [1]. |
Niacyna a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Cukrzyca | Po konsultacji z lekarzem | Wysokie dawki podnoszą poziom cukru [1][2]. |
| Choroby wątroby | Po konsultacji z lekarzem | Wysokie dawki mogą uszkadzać wątrobę [1][2]. |
| Wysoki cholesterol | Po konsultacji z lekarzem | Lekowe dawki obniżają LDL, ale nie zmniejszyły ryzyka zawału w dużych badaniach [1][2]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Suplementy z co najmniej 30 mg kwasu nikotynowego powodują zaczerwienienie twarzy, ramion i klatki piersiowej z pieczeniem i swędzeniem, mogą też dawać bóle głowy i wysypkę [1]. Dawki lecznicze (od ok. 1000 mg) mogą obniżać ciśnienie, podnosić poziom cukru we krwi, a przy długim stosowaniu uszkadzać wątrobę [1][2]. Niacynamid od 500 mg dziennie może wywołać biegunkę i łatwe siniaczenie, a od 3000 mg nudności i uszkodzenie wątroby [1][2].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Statyny | eksperci nie zalecają wysokich dawek kwasu nikotynowego razem ze statynami [1] |
| Leki na cukrzycę | dawki 1500 mg dziennie i więcej mogą podnosić poziom cukru i osłabiać ich działanie [1][2] |
| Izoniazyd i pyrazynamid (leki przeciwgruźlicze) | zaburzają powstawanie niacyny w organizmie [1][2] |
FAQ
Niacyna skutki uboczne?
Niacyna — gdzie występuje?
Niacynamid a niacyna — jaka różnica?
Źródła
- NIH Office of Dietary Supplements — Niacin (Consumer) — baza danych
- NIH Office of Dietary Supplements — Niacin (Health Professional) — baza danych
