W skrócie
Wiesiołek dwuletni (Oenothera biennis) to roślina, z której nasion tłoczy się olej bogaty w kwas gamma-linolenowy (GLA). Europejska Agencja Leków uznaje olej z wiesiołka za tradycyjny lek roślinny łagodzący świąd przy suchej skórze [1], ale skuteczność w innych dolegliwościach nie została potwierdzona [2].
- Nazwa łacińska
- Oenothera biennis L.
- Po angielsku
- evening primrose
- Inne nazwy
- wiesiołek dwuletni, wiesiołek lekarski (potocznie), olej z wiesiołka, nocna świeca
- Kategoria
- Zioła i rośliny
- W ciąży
- Po konsultacji z lekarzem
- Dla psa
- Brak danych
Na co pomaga wiesiołek? Działanie i badania
Olej z wiesiołka ma jedno uznane zastosowanie: Europejska Agencja Leków (HMPC) zaakceptowała go jako tradycyjny produkt leczniczy łagodzący świąd przy krótko- i długotrwałych stanach suchości skóry, na podstawie wieloletniego stosowania, a nie przekonujących badań klinicznych [1]. Amerykański NCCIH ocenia, że doustnie przyjmowany olej nie łagodzi objawów atopowego zapalenia skóry, przy bólu piersi działa prawdopodobnie nie lepiej niż placebo, a w PMS, menopauzie i reumatoidalnym zapaleniu stawów dowody są niewystarczające [2]. Liście, korzeń, kwiaty i kiełki wiesiołka nie mają udokumentowanego działania leczniczego.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Łagodzi świąd przy suchej skórze (stosowanie tradycyjne) | Ograniczone | [1] |
| Łagodzi objawy atopowego zapalenia skóry | Niepotwierdzone | [2] |
| Zmniejsza ból piersi | Niepotwierdzone | [2] |
| Łagodzi objawy PMS i menopauzy | Ograniczone | [2] |
| Indukuje poród | Sprzeczne | [2] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Sprzeczne — Wyniki badań się wykluczają. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Olej tłoczony na zimno | spożywczy, do sałatek i twarożków; nie nadaje się do smażenia |
| Kapsułki z olejem | suplementy diety i tradycyjne produkty lecznicze; dawkę podaje producent lub farmaceuta |
| Nasiona | mielone dodaje się do jogurtów i musli |
| Olej do skóry | stosowany zewnętrznie w kosmetykach do skóry suchej |
Ile wiesiołka dziennie i kiedy
Tradycyjny produkt leczniczy z olejem z wiesiołka jest przeznaczony dla dorosłych i młodzieży od 12 lat; jeśli świąd i suchość skóry utrzymują się dłużej niż 8 tygodni, trzeba skonsultować się z lekarzem [1]. Dawkę stosuj zgodnie z ulotką konkretnego produktu.
Wiesiołek w kuchni
Olej z wiesiołka ma lekko orzechowo-ziołowy smak i stosuje się go wyłącznie na zimno — do sałatek, kasz, twarożku czy koktajli. Pod wpływem wysokiej temperatury i światła szybko jełczeje. Młode korzenie wiesiołka bywały dawniej jedzone jak warzywo korzeniowe.
Wiesiołek na skórę i włosy
Olej z wiesiołka jest popularnym składnikiem kosmetyków do skóry suchej, atopowej i wrażliwej, bo uzupełnia lipidy naskórka. HMPC uznaje jego tradycyjne stosowanie do łagodzenia świądu przy suchej skórze [1]; nie ma natomiast dobrych dowodów, że leczy atopowe zapalenie skóry [2].
Wiesiołek w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Po konsultacji z lekarzem | Bezpieczeństwo nie jest jednoznacznie potwierdzone; olej bywa stosowany do indukcji porodu z niejednoznacznym skutkiem [2]. |
| Karmienie piersią | Po konsultacji z lekarzem | Zwiększa ilość GLA w mleku; nie wykazano szkody dla dziecka, ale dane są skąpe [2]. |
| Dzieci | Po konsultacji z lekarzem | Produkty lecznicze tylko od 12 lat [1]. |
| Seniorzy | Po konsultacji z lekarzem | Przy przyjmowaniu leków skonsultuj stosowanie z lekarzem [2]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Olej z wiesiołka jest zwykle dobrze tolerowany; najczęstsze działania niepożądane to ból brzucha, nudności i biegunka [2]. Osoby przyjmujące jakiekolwiek leki oraz kobiety w ciąży powinny przed stosowaniem skonsultować się z lekarzem [2].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Wszystkie leki przyjmowane na stałe | NCCIH zaleca konsultację z lekarzem przed łączeniem z lekami [2] |
Wiesiołek dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak wiarygodnych danych. |
| Kot | Brak danych | Brak wiarygodnych danych. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Wiesiołek dwuletni to roślina z Ameryki Północnej, zadomowiona w Polsce na nieużytkach, przydrożach i w żwirowiskach. W pierwszym roku tworzy rozetę liści, w drugim pędy z żółtymi kwiatami otwierającymi się wieczorem. Uprawa jest łatwa: wysiewa się go wiosną lub latem na słonecznym stanowisku, w przepuszczalnej, niezbyt żyznej glebie; łatwo się rozsiewa.
| Odmiana | Czym się wyróżnia |
|---|---|
| Wiesiołek dwuletni (Oenothera biennis) | najczęstszy gatunek, surowiec oleju |
| Wiesiołek Lamarcka, okazały (Oenothera glazioviana) | o większych kwiatach; również źródło oleju [1] |
| Wiesiołek drobnokwiatowy (Oenothera parviflora) | dziko rosnący, o mniejszych kwiatach |
| Wiesiołek krzewiasty (Oenothera fruticosa) | bylina ozdobna do ogrodu |
Przechowywanie wiesiołka
Olej z wiesiołka przechowuj w lodówce, w ciemnej, szczelnie zamkniętej butelce i zużyj w ciągu kilku tygodni od otwarcia. Gorzki lub zjełczały zapach oznacza, że olej się utlenił.
Jak wybierać
Wybieraj olej nierafinowany, tłoczony na zimno, w ciemnej butelce, z datą tłoczenia. W przypadku kapsułek rozróżniaj suplement diety od produktu leczniczego — tylko ten drugi przechodzi ocenę jakości i ma określone wskazania.
FAQ
Wiesiołek — na co pomaga?
Wiesiołek po angielsku?
Czy można jeść nasiona wiesiołka?
Czy olej z wiesiołka można podgrzewać?
Źródła
- European Medicines Agency — Oenotherae oleum (monografia HMPC) — monografia
- NCCIH — Evening Primrose Oil — omówienie
