W skrócie
Żurawina to kwaśne, czerwone owoce krzewinek z rodzaju Vaccinium, jedzone suszone, w sokach i przetworach. Najlepiej zbadane jest jej działanie zapobiegające nawracającym zakażeniom układu moczowego u kobiet — produkty z żurawiny prawdopodobnie zmniejszają ich ryzyko, ale nie leczą trwającej infekcji [1][2].
- Nazwa łacińska
- Vaccinium macrocarpon Aiton (żurawina wielkoowocowa), Vaccinium oxycoccos L. (żurawina błotna)
- Po angielsku
- cranberry
- Inne nazwy
- żurawina wielkoowocowa, żurawina amerykańska, żurawina błotna
- Kategoria
- Owoce i warzywa
- Kalorie
- 46 kcal w 100 g
- Najlepiej zbadane działanie
- Zapobiega nawracającym zakażeniom układu moczowego u kobiet Umiarkowane
- W ciąży
- W umiarkowanych ilościach
- Dla psa
- W umiarkowanych ilościach
Wartości odżywcze żurawiny
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 46 kcal | — |
| Białko | 0,46 g | — |
| Tłuszcz | 0,13 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,01 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 8,4 g | — |
| w tym cukry | 4,3 g | — |
| Błonnik | 3,6 g | — |
| Woda | 87,3 g | — |
| Wapń | 8 mg | 1% |
| Żelazo | 0,23 mg | 2% |
| Magnez | 6 mg | 2% |
| Fosfor | 11 mg | 2% |
| Potas | 80 mg | 4% |
| Sód | 2 mg | — |
| Cynk | 0,09 mg | 1% |
| Miedź | 0,06 mg | 6% |
| Mangan | 0,27 mg | 13% |
| Selen | 0,1 µg | 0% |
| Witamina C | 14 mg | 18% |
| Tiamina (B1) | 0,01 mg | 1% |
| Ryboflawina (B2) | 0,02 mg | 1% |
| Niacyna (B3) | 0,1 mg | 1% |
| Witamina B6 | 0,06 mg | 4% |
| Kwas foliowy | 1 µg | 0% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 3 µg | 0% |
| Witamina E | 1,3 mg | 11% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
| Witamina K | 5 µg | 7% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 09078, domena publiczna.
Na co pomaga żurawina? Działanie i badania
Żurawina prawdopodobnie zmniejsza ryzyko objawowych, potwierdzonych posiewem zakażeń układu moczowego u kobiet z nawracającymi infekcjami, u dzieci oraz u osób po zabiegach na pęcherzu [2]. U seniorów w domach opieki, kobiet w ciąży i osób z zaburzeniami opróżniania pęcherza korzyści nie wykazano [2]. Żurawina nie jest zalecana do leczenia już trwającego zakażenia — wtedy potrzebna jest wizyta u lekarza [1]. Inne popularne twierdzenia nie mają porównywalnego potwierdzenia w badaniach.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Zapobiega nawracającym zakażeniom układu moczowego u kobiet | Umiarkowane | [1][2] |
| Zapobiega zakażeniom układu moczowego u dzieci i po zabiegach na pęcherzu | Umiarkowane | [2] |
| Zapobiega zakażeniom u kobiet w ciąży i seniorów w domach opieki | Niepotwierdzone | [2] |
| Leczy trwające zakażenie układu moczowego | Niepotwierdzone | [1] |
Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Świeże owoce | bardzo kwaśne; do sosów, konfitur i wypieków |
| Suszona | zwykle słodzona cukrem lub sokiem; szukaj wersji bez dodatku cukru |
| Sok i napój żurawinowy | napoje często zawierają dużo cukru; czysty sok jest cierpki |
| Kapsułki i tabletki z ekstraktem | stosowane w badaniach nad zakażeniami dróg moczowych; skład i dawki różnią się między produktami |
Ile żurawiny dziennie i kiedy
W ilościach spożywanych w żywności żurawina jest uznawana za bezpieczną [1]. Badania nad zapobieganiem zakażeniom dróg moczowych prowadzono z sokiem, tabletkami i kapsułkami o różnym składzie, dlatego nie ma jednej ustalonej dawki [2]. Zalecenia z ulotek preparatów (np. „extra”) dotyczą konkretnego produktu — przy chorobach i lekach skonsultuj je z lekarzem lub farmaceutą.
Żurawina w kuchni
Żurawina pasuje do mięs, zwłaszcza drobiu, dziczyzny i pasztetów, w postaci sosu lub konfitury. Suszoną dodaje się do musli, sałatek, pieczywa i ciast. Ze świeżych owoców robi się kompoty, nalewki i kisiele.
Żurawina w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | W umiarkowanych ilościach | W ilościach spożywczych uznawana za bezpieczną; większe ilości i suplementy skonsultuj z lekarzem [1]. |
| Karmienie piersią | W umiarkowanych ilościach | Jak w ciąży — ilości spożywcze bez przeciwwskazań, suplementy po konsultacji [1]. |
| Dzieci | W umiarkowanych ilościach | Bardzo duże ilości mogą powodować rozstrój żołądka i biegunkę [1]; przy podejrzeniu zakażenia dróg moczowych potrzebny jest lekarz. |
| Seniorzy | Po konsultacji z lekarzem | Brak wykazanej korzyści u osób w domach opieki [2]; przy warfarynie patrz interakcje. |
Żurawina a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Choroby nerek | Po konsultacji z lekarzem | Brak jednoznacznych danych dla chorych; przy kamicy nerkowej lub chorobie nerek suplementy skonsultuj z nefrologiem. |
| Dna moczanowa | Brak danych | Brak wiarygodnych danych o wpływie żurawiny na dnę moczanową. |
| Cukrzyca | W umiarkowanych ilościach | Suszona żurawina i napoje żurawinowe są zwykle dosładzane — wybieraj wersje bez cukru. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Żurawina przyjmowana doustnie jest na ogół bezpieczna; bardzo duże ilości mogą wywołać dolegliwości żołądkowe i biegunkę, zwłaszcza u małych dzieci [1]. Osoby przyjmujące warfarynę lub inne leki powinny przed stosowaniem preparatów z żurawiny porozmawiać z lekarzem [1]. Przy objawach zakażenia układu moczowego nie zastępuj żurawiną wizyty u lekarza [1].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Warfaryna | dane o nasilaniu działania przeciwzakrzepowego są sprzeczne; skonsultuj stosowanie z lekarzem [1] |
Żurawina dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | W umiarkowanych ilościach | Świeża lub suszona bez dodatków w małych ilościach; unikaj mieszanek bakaliowych z rodzynkami, które są dla psów toksyczne. |
| Kot | Brak danych | Brak wiarygodnych danych. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Żurawina błotna rośnie dziko w Polsce na torfowiskach wysokich i przejściowych; to niska, płożąca krzewinka. Żurawina wielkoowocowa pochodzi z Ameryki Północnej i to z niej pochodzi większość owoców w sklepach. Obie wymagają kwaśnej, wilgotnej, torfowej gleby.
Przechowywanie żurawiny
Świeżą żurawinę przechowuj w lodówce; dobrze znosi też mrożenie. Suszoną trzymaj w szczelnym pojemniku w suchym, chłodnym miejscu.
FAQ
Gdzie rośnie żurawina?
Skąd pochodzi nazwa żurawina?
Czy żurawina pomaga na trwające zapalenie pęcherza?
Żurawina po angielsku?
Źródła
- NCCIH — Cranberry — omówienie
- Williams G. i in. Cranberries for preventing urinary tract infections. Cochrane Database of Systematic Reviews 2023 — przegląd systematyczny
