W skrócie
Melasa to gęsty, ciemny syrop, produkt uboczny przetwarzania buraków cukrowych lub trzciny cukrowej na cukier [3]. Łyżka stołowa melasy blackstrap to ok. 60 kcal, 10 g cukru i 20% dziennej wartości żelaza, ale jej prozdrowotne działanie bywa przeceniane [1].
- Po angielsku
- molasses
- Inne nazwy
- melasa trzcinowa, melasa buraczana, blackstrap molasses
- Kategoria
- Inne
- Kalorie
- 290 kcal w 100 g
- W ciąży
- Brak danych
- Dla psa
- Brak danych
Wartości odżywcze melasy
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 290 kcal | — |
| Białko | 0 g | — |
| Tłuszcz | 0,1 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,02 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 74,7 g | — |
| w tym cukry | 74,7 g | — |
| Błonnik | 0 g | — |
| Woda | 21,9 g | — |
| Wapń | 205 mg | 26% |
| Żelazo | 4,7 mg | 34% |
| Magnez | 242 mg | 65% |
| Fosfor | 31 mg | 4% |
| Potas | 1464 mg | 73% |
| Sód | 37 mg | — |
| Cynk | 0,29 mg | 3% |
| Miedź | 0,49 mg | 49% |
| Mangan | 1,5 mg | 76% |
| Selen | 17,8 µg | 32% |
| Witamina C | 0 mg | 0% |
| Tiamina (B1) | 0,04 mg | 4% |
| Ryboflawina (B2) | 0 mg | 0% |
| Niacyna (B3) | 0,93 mg | 6% |
| Witamina B6 | 0,67 mg | 48% |
| Kwas foliowy | 0 µg | 0% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 0 µg | 0% |
| Witamina E | 0 mg | 0% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
| Witamina K | 0 µg | 0% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 19304, domena publiczna.
Na co pomaga melasa? Działanie i badania
Melasa blackstrap dostarcza żelaza (ok. 20% dziennej wartości w łyżce stołowej), ale jest przede wszystkim cukrem [1]. Żelazo niehemowe z pokarmów roślinnych jest wchłaniane gorzej niż hemowe [4], więc melasa nie zastępuje leczenia niedoboru żelaza. Healthline przytacza zalecenie ok. 1 ml blackstrap na kg masy ciała dziennie przez miesiąc jako domowy sposób na zaparcia u dzieci, który może poprawiać częstość wypróżnień, ale nie jest to udowodnione leczenie [1]. Twierdzenia o leczeniu artretyzmu, stabilizowaniu cukru we krwi czy ADHD nie mają poparcia naukowego [1].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Poprawia częstość wypróżnień przy zaparciach u dzieci | Ograniczone | [1] |
| Leczy niedobór żelaza | Niepotwierdzone | [1][4] |
| Stabilizuje poziom cukru we krwi | Niepotwierdzone | [1] |
| Łagodzi artretyzm lub ADHD | Niepotwierdzone | [1] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Melasa trzcinowa (blackstrap) | najciemniejsza, o najsilniejszym smaku, z ostatniego gotowania [2] |
| Melasa pierwsza i druga | słodsza i łagodniejsza; druga bywa lekko gorzka [2] |
| Melasa buraczana | dla ludzi niesmaczna ze względu na sole mineralne; stosuje się ją głównie jako dodatek do pasz i surowiec do fermentacji [2] |
| Melasa z granatu | osobny produkt z kuchni Bliskiego Wschodu z soku z granatu, cukru i cytryny; nie jest produktem ubocznym cukrownictwa [2] |
| Syrop sorgo | w południowych USA nieformalnie nazywany melasą sorgo [2] |
Ile melasy dziennie i kiedy
Nie ustalono dawki melasy jako środka leczniczego. Healthline opisuje ok. 1 ml blackstrap na kg masy ciała dziennie przez miesiąc jako domowy sposób na zaparcia u dzieci [1]; nie jest to zalecenie, a dawkę dla dziecka ustal z lekarzem. Łyżka stołowa (15 ml) to ok. 60 kcal i 10 g cukru [1], więc w diecie traktuj melasę jak słodzik.
Melasa w kuchni
Melasa służy do wypieku ciemnego chleba żytniego, piernika, sosów barbecue i cukru brązowego; używa się jej też do destylacji rumu oraz w stoutach i porterach [2]. Pomaga stabilizować emulsję domowego winegretu [2]. Jest też dodatkiem do tytoniu do fajki wodnej (shisha) [2].
Melasa w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Brak danych | Brak danych w wykorzystanych źródłach. |
| Dzieci | Po konsultacji z lekarzem | Dawkę leczniczą na zaparcia ustal z lekarzem [1]. |
| Seniorzy | W umiarkowanych ilościach | Melasa to głównie cukier — ogranicz ilość [1]. |
Melasa a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Cukrzyca | Ostrożnie | Melasa składa się głównie z cukru, a twierdzenia o stabilizowaniu glikemii nie mają poparcia [1]. |
| Odchudzanie | Ostrożnie | Jest źródłem cukru i kalorii (ok. 60 kcal w łyżce) [1]. |
| Dieta ketogeniczna | Unikać | Łyżka stołowa zawiera ok. 14 g węglowodanów [1]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Healthline podaje, że melasa blackstrap zawiera bardzo dużo akryloamidu; FDA według tego źródła nie zaleca rezygnacji z niej, a rozsądne może być ograniczenie spożycia [1]. FDA wskazuje, że akryloamid może powstawać w żywności podczas obróbki w wysokiej temperaturze, a Narodowy Program Toksykologii USA uznaje go za „rozsądnie przewidywany” czynnik rakotwórczy dla człowieka [5]. Ze względu na zawartość cukru ostrożnie powinny ją stosować osoby z cukrzycą [1].
Melasa dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak danych w wykorzystanych źródłach. |
| Koń | Brak danych | Brak danych w wykorzystanych źródłach. |
| Bydło | Bezpieczne | Melasa buraczana jest stosowana głównie jako dodatek do pasz [2]. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Przechowywanie melasy
Niepoddana działaniu dwutlenku siarki melasa jest sama w sobie trwała [2]. Przechowuj ją zgodnie z etykietą producenta.
Jak wybierać
Rodzaje melasy (trzcinowa, buraczana, z granatu, sorgo) różnią się i nie są wymienne w przepisach [2]. Dawniej stosowano dwutlenek siarki jako konserwant i wybielacz, dziś większość marek rezygnuje z niego, stąd oznaczenia „unsulfured” [2]. Melasa buraczana jest głównie paszą i surowcem do fermentacji [2].
FAQ
Melasa – co to jest?
Czym różni się melasa trzcinowa od buraczanej?
Melasa dla bydła – czy się stosuje?
Melasa do shishy – co to?
Melasa z granatu – czy to to samo?
Czy melasa jest zdrowa?
Źródła
- Healthline — Blackstrap molasses: nutrition, benefits, and risks — omówienie (recenzja medyczna)
- Molasses — Wikipedia (pochodzenie, rodzaje, zastosowania) — omówienie
- USDA Farm Service Agency — Sugar glossary — instytucjonalne
- NIH Office of Dietary Supplements — Iron (Health Professional Fact Sheet) — baza danych
- FDA — FDA issues final guidance for industry on how to reduce acrylamide in certain foods — strona instytucjonalna
