W skrócie
Urzet barwierski (Isatis tinctoria) to dwuletnia roślina z rodziny kapustowatych, z której liści historycznie otrzymywano niebieski barwnik [1][2]. Zastosowania lecznicze są tradycyjne; badania kliniczne nie oceniły bezpieczeństwa preparatów z liści i korzenia [2].
- Nazwa łacińska
- Isatis tinctoria L.
- Po angielsku
- woad
- Inne nazwy
- woad
- Kategoria
- Zioła i rośliny
- W ciąży
- Brak danych
- Dla psa
- Brak danych
Na co pomaga urzet barwierski? Działanie i badania
W tradycyjnej medycynie chińskiej korzeń (Băn Lán Gēn) i liście (Dà Qīng Yè) stosowano m.in. przy grypie, śwince, zapaleniu gardła, szkarlatynie i zapaleniu wątroby, a w Europie na rany, wrzody i ukąszenia węży [2]. PFAF przypisuje urzetowi działanie przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i ściągające, ale opiera się na starszych źródłach tradycyjnych i nie podaje badań klinicznych [1]. Przegląd z 2020 r. stwierdza, że badania kliniczne nie oceniły bezpieczeństwa preparatów z liści i korzenia [2]. Nie można więc zalecać urzetu jako leku.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Tradycyjne zastosowania przeciwzakaźne | Ograniczone | [1][2] |
| Bezpieczeństwo i skuteczność preparatów u ludzi | Niepotwierdzone | [2] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Urzet barwierski w kuchni
Liście urzetu są jadalne, ale bardzo gorzkie i wymagają długiego moczenia, po którym nadal pozostają gorzkie [1]. Nie jest rośliną kulinarną.
Urzet barwierski w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Brak danych | Brak danych o bezpieczeństwie [2]. |
| Karmienie piersią | Brak danych | Brak danych o bezpieczeństwie [2]. |
| Dzieci | Brak danych | Brak danych o bezpieczeństwie [2]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
PFAF cytuje opinię, że urzet jest zbyt ściągający do użytku wewnętrznego, choć w medycynie chińskiej bywa stosowany wewnętrznie [1]. Tradycyjne teksty chińskie opisują głównie dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności i wymioty [2]. Z powodu braku badań bezpieczeństwa [2] nie stosuj go leczniczo bez porady specjalisty.
Urzet barwierski dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak danych w użytych źródłach. |
| Kot | Brak danych | Brak danych w użytych źródłach. |
| Koń | Brak danych | Brak danych w użytych źródłach. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Urzet to roślina dwuletnia lub krótkotrwale wieloletnia, dorastająca do ok. 1 m, kwitnąca od czerwca do sierpnia [1]. Rośnie łatwo na dobrze przepuszczalnej glebie w słonecznym miejscu, lubi odczyn obojętny lub zasadowy i wilgoć, a chętnie się wysiewa; nasiona wysiewa się wiosną na miejscu stałym [1]. Wyczerpuje glebę, więc nie uprawia się go w jednym miejscu dłużej niż dwa lata; liście zbiera się 3–4 razy w sezonie [1]. W większości zachodnich stanów USA uznawany jest za szkodliwy chwast [2].
Jak wybierać
Barwnik z urzetu uzyskuje się z liści w procesie fermentacji, który wydziela silny, nieprzyjemny zapach [1]. Nasiona do siewu wybieraj od sprawdzonego dostawcy.
Znaczenie i symbolika
Urzet barwił tkaniny już w neolicie, Egipcjanie używali go do bandaży mumii, a Celtowie do malowania ciała; w Europie szeroko uprawiano go od XII do XVII w., zanim wyparło go indygo z Azji i Ameryk, a w końcu barwniki syntetyczne [2]. Dziś używają go głównie artyści i rzemieślnicy [1].
Opisujemy tradycję i wierzenia — nie są to właściwości potwierdzone naukowo.
FAQ
Źródła
- Plants For A Future — Isatis tinctoria — baza danych
- Speranza J. i in. Isatis tinctoria L. (Woad): A Review of Its Botany, Ethnobotanical Uses, Phytochemistry, Biological Activities, and Biotechnological Studies. Plants 2020 — przegląd
