W skrócie
Szczypiorek to zioło przyprawowe — rurkowate liście czosnku szczypiorku (Allium schoenoprasum), a potocznie także szczypior, czyli młode liście cebuli. Zawiera związki siarki i flawonoidy, którym w badaniach laboratoryjnych przypisano działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne, ale nie ma na to dowodów z badań na ludziach [1].
- Nazwa łacińska
- Allium schoenoprasum L.
- Po angielsku
- chives
- Inne nazwy
- czosnek szczypiorek, szczypior, siedmiolatka (szczypiorek siedmiolatka)
- Kategoria
- Przyprawy
- Kalorie
- 30 kcal w 100 g
- Dla psa
- Unikać
Wartości odżywcze szczypiorku
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 30 kcal | — |
| Białko | 3,3 g | — |
| Tłuszcz | 0,73 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,15 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 1,8 g | — |
| w tym cukry | 1,9 g | — |
| Błonnik | 2,5 g | — |
| Woda | 90,7 g | — |
| Wapń | 92 mg | 12% |
| Żelazo | 1,6 mg | 11% |
| Magnez | 42 mg | 11% |
| Fosfor | 58 mg | 8% |
| Potas | 296 mg | 15% |
| Sód | 3 mg | — |
| Cynk | 0,56 mg | 6% |
| Miedź | 0,16 mg | 16% |
| Mangan | 0,37 mg | 19% |
| Selen | 0,9 µg | 2% |
| Witamina C | 58,1 mg | 73% |
| Tiamina (B1) | 0,08 mg | 7% |
| Ryboflawina (B2) | 0,12 mg | 8% |
| Niacyna (B3) | 0,65 mg | 4% |
| Witamina B6 | 0,14 mg | 10% |
| Kwas foliowy | 105 µg | 52% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 218 µg | 27% |
| Witamina E | 0,21 mg | 2% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
| Witamina K | 213 µg | 284% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 11156, domena publiczna.
Na co pomaga szczypiorek? Działanie i badania
Szczypiorek ma przede wszystkim znaczenie kulinarne: w zwykłych ilościach przyprawowych dostarcza niewiele składników odżywczych. Przegląd badań opisuje w nim związki siarkowe, fenolowe, flawonoidy i saponiny oraz działanie przeciwzapalne, przeciwutleniające, przeciwnadciśnieniowe i przeciwnowotworowe — wykazane jednak głównie w doświadczeniach laboratoryjnych, a autorzy podkreślają, że składniki aktywne nie zostały dobrze poznane [1].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Działanie przeciwutleniające | Ograniczone | [1] |
| Działanie przeciwzapalne | Ograniczone | [1] |
| Obniżanie ciśnienia krwi | Ograniczone | [1] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Świeży szczypiorek | najwięcej aromatu; siekaj tuż przed podaniem |
| Liofilizowany | zachowuje kolor i zapach lepiej niż suszony tradycyjnie |
| Mrożony | posiekany, do zup i sosów |
| Kwiaty | jadalne, do sałatek i octów ziołowych [3] |
Szczypiorek w kuchni
Szczypiorek ma łagodny, cebulowy smak i najlepiej sprawdza się na surowo — do twarożku, jajecznicy, ziemniaków, zup, ryb i sałatek [3]. Dodawaj go pod koniec, bo długie gotowanie niszczy aromat. Jadalne są też różowofioletowe kwiaty i pąki [3].
Szczypiorek a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Dieta low FODMAP | W umiarkowanych ilościach | Zielone liście roślin cebulowych zawierają mniej fruktanów niż cebula i czosnek; w małych ilościach są zwykle dobrze tolerowane. |
| Refluks i zgaga | W umiarkowanych ilościach | W ilościach przyprawowych zwykle dobrze tolerowany. |
| Odchudzanie | Bezpieczne | Dodaje smaku potrawom przy znikomej kaloryczności porcji. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
W ilościach kulinarnych szczypiorek jest bezpieczny. Osoby uczulone na rośliny cebulowe (cebulę, czosnek, por) powinny go unikać.
Szczypiorek dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Unikać | Rośliny z rodzaju Allium, m.in. cebula, uszkadzają czerwone krwinki psów [2]. |
| Kot | Unikać | Toksyczny — może wywołać niedokrwistość hemolityczną [2]. |
| Koń | Unikać | Rośliny cebulowe są toksyczne dla koni [2]. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Czosnek szczypiorek to wieloletnia bylina, łatwa w uprawie w ogrodzie i w doniczce na parapecie [3]. Lubi słońce i próchniczną, przepuszczalną glebę o pH 6–7; rozmnaża się go z nasion kiełkujących w 15–20 °C lub przez podział kęp [3]. Szczypior z cebuli uzyskuje się, pędząc cebulę dymkę lub cebulki w wodzie albo ziemi.
| Odmiana | Czym się wyróżnia |
|---|---|
| Czosnek szczypiorek | właściwy szczypiorek o cienkich, rurkowatych liściach [3] |
| Szczypior z cebuli | młode liście cebuli zwyczajnej, grubsze i ostrzejsze |
| Szczypiorek czosnkowy (czosnek bulwiasty) | Allium tuberosum, płaskie liście o czosnkowym smaku [3] |
| Siedmiolatka | wieloletnia cebula (cebula siedmiolatka), dająca szczypior przez wiele lat |
Przechowywanie szczypiorku
Świeży szczypiorek przechowuj w lodówce, zawinięty w wilgotny ręcznik papierowy lub w pojemniku — zachowa świeżość kilka dni. Posiekany dobrze znosi mrożenie.
Jak wybierać
Wybieraj szczypiorek jędrny, intensywnie zielony, bez żółtych i oślizgłych końcówek.
FAQ
Czym różni się szczypiorek od szczypioru?
Czy kwiaty szczypiorku są jadalne?
Ile kalorii ma szczypiorek?
Czy szczypiorek można uprawiać w doniczce?
Szczypiorek po angielsku?
Źródła
- Singh V. i in. Allium schoenoprasum L.: a review of phytochemistry, pharmacology and future directions. Natural Product Research 2018 — przegląd
- ASPCA — Onion (Allium cepa), rośliny toksyczne — baza danych
- Wikipedia — Chives — omówienie
