Właściwości strofantyny

Skład, działanie, bezpieczeństwo i zastosowanie

Autor: admin · Aktualizacja: 16.10.2026

W skrócie

Strofantyna (g-strofantyna, uabaina) to glikozyd nasercowy z nasion afrykańskiej liany Strophanthus gratus, przez stulecia używany jako trucizna do strzał [1][2]. Dawniej podawano ją dożylnie w niewydolności serca; dziś nie ma zarejestrowanego leku ze strofantyną, a reklamowane w internecie preparaty doustne nie mają dowodów skuteczności i są trujące już w niewielkich ilościach [2][4].

Nazwa łacińska: Ouabainum (g-Strophanthinum)
Po angielsku: ouabain, g-strophanthin
Inne nazwy: uabaina, g-strofantyna, strofantyna G, k-strofantyna (pokrewny glikozyd z Strophanthus kombe), Strodival
Kategoria: Inne
W ciąży: Unikać
Dla psa: Unikać

Na co pomaga strofantyna? Działanie i badania

Strofantyna hamuje pompę sodowo-potasową (Na+/K+-ATPazę) w komórkach, co zwiększa stężenie wapnia w komórkach mięśnia sercowego i wzmacnia skurcz, podobnie jak digoksyna; w laboratoriach uabaina jest standardowym inhibitorem tej pompy [1]. Historycznie stosowano ją głównie dożylnie w ostrej niewydolności serca, bo po podaniu doustnym wchłania się słabo i jest w dużej części rozkładana w jelicie [2][3]. Dla współcześnie promowanych doustnych kapsułek i kropli „na serce”, dławicę czy zawał nie ma badań z randomizacją; dostępne argumenty zwolenników opierają się na publikacjach z lat 1952–1979, badaniach na zwierzętach i opiniach, a nie na próbach klinicznych [4]. Od 1991 r. bada się też hipotezę o endogennej uabainie wytwarzanej w nadnerczach jako hormonie regulującym ciśnienie, ale jej istnienie i rola są kwestionowane, a antagonista jej receptora nie obniżył ciśnienia u chorych z nadciśnieniem [3].

Efekt	Siła dowodów	Źródła
Działanie nasercowe po podaniu dożylnym (historyczne zastosowanie w niewydolności serca)	Ograniczone	[1][2]
Doustna strofantyna w niewydolności serca, dławicy piersiowej lub zawale	Niepotwierdzone	[3][4]
Zapobieganie zawałowi serca przez „profilaktyczne” przyjmowanie	Niepotwierdzone	[4]
Endogenna uabaina jako hormon regulujący ciśnienie	Sprzeczne	[3]

Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Sprzeczne — Wyniki badań się wykluczają. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.

Jak stosować: formy i ilość

Forma	Jak stosować
Roztwór do wstrzykiwań (historycznie)	dawniej lek szpitalny w ostrej niewydolności serca; obecnie brak zarejestrowanych preparatów [3][4]
Kapsułki i krople doustne (Strodival i inne, sprzedawane głównie przez internet z Niemiec)	według źródeł od 2012 r. nie istnieje dopuszczony do obrotu preparat strofantyny; biodostępność doustna wynosi tylko kilka procent [3][4]
Nasiona Strophanthus i wyciągi roślinne	zawierają 4–8% kardenolidów; śmiertelnie trujące, dawniej trucizna do strzał [2]

Ile strofantyny dziennie i kiedy

Nie podajemy dawek: strofantyna to silnie trujący glikozyd nasercowy o wąskim marginesie bezpieczeństwa, dawniej lek podawany wyłącznie przez lekarza [2]. W Polsce nie ma zarejestrowanego produktu leczniczego ze strofantyną, a preparaty kupowane w internecie nie podlegają kontroli jakości. Każde samodzielne stosowanie, w tym „profilaktyczne”, grozi zatruciem glikozydami nasercowymi.

Strofantyna w ciąży, dla dzieci i seniorów

Grupa	Ocena	Co warto wiedzieć
Ciąża	Unikać	Brak danych o bezpieczeństwie; glikozyd o wysokiej toksyczności [2].
Karmienie piersią	Unikać	Brak danych o bezpieczeństwie [2].
Dzieci	Unikać	Wszystkie części roślin Strophanthus i preparaty strofantyny są śmiertelnie trujące [2].
Seniorzy	Unikać	Osoby starsze z chorobami serca i nerek są najbardziej narażone na zatrucie glikozydami nasercowymi; nie zastępuj leków przepisanych przez kardiologa [2][3].

Strofantyna a choroby i diety

Stan lub dieta	Ocena	Co warto wiedzieć
Choroby nerek	Unikać	Uabaina jest wydalana przez nerki w postaci niezmienionej, więc niewydolność nerek nasila kumulację i toksyczność [3].
Niewydolność serca	Po konsultacji z lekarzem	Nie zastępuj leczenia zaleconego przez kardiologa preparatami strofantyny; brak dowodów skuteczności i ryzyko zatrucia [3][4].

Przeciwwskazania i skutki uboczne

Zatrucie strofantyną objawia się nudnościami i wymiotami, drżeniami i skurczami mięśni szyi i klatki piersiowej, dusznością, świszczącym oddechem, zaburzeniami rytmu serca, wzrostem ciśnienia i drgawkami; śmierć następuje przez zatrzymanie akcji serca [2][3]. Dawka lecznicza leży blisko dawki trującej, a po dostaniu się do krwi trucizna działa w ciągu kilkunastu minut [2]. Uabaina jest w USA sklasyfikowana jako substancja skrajnie niebezpieczna [3]. Nasiona i lateks Strophanthus od wieków służyły w Afryce do zatruwania strzał; w Polsce rośliny te nie występują dziko, ale nasiona i wyciągi bywają oferowane w sprzedaży internetowej [2]. Ryzyko rośnie przy niewydolności nerek, zaburzeniach elektrolitowych i łączeniu z innymi lekami działającymi na serce [3]. Przy objawach zatrucia po jakimkolwiek preparacie strofantyny natychmiast zadzwoń na 112 lub do ośrodka toksykologicznego; nie czekaj na ustąpienie objawów, bo zaburzenia rytmu mogą pojawić się nagle.

Interakcje z lekami

Lek lub grupa leków	Możliwa interakcja
Digoksyna i inne glikozydy nasercowe	sumowanie działania i toksyczności [1]
Leki moczopędne obniżające potas, leki antyarytmiczne, beta-blokery	zaburzenia elektrolitowe i rytmu zwiększają toksyczność glikozydów nasercowych [3]
Rezerpina	w zależności od czasu podania zmniejsza lub nasila toksyczność uabainy [2]

Strofantyna dla psa, kota i innych zwierząt

Zwierzę	Ocena	Co warto wiedzieć
Pies	Unikać	Glikozydy nasercowe są trujące dla wszystkich ssaków; preparaty i nasiona Strophanthus przechowuj poza zasięgiem zwierząt [2].
Kot	Unikać	Jak u psa; przy podejrzeniu spożycia natychmiast do lekarza weterynarii [2].
Koń	Unikać	Rośliny i preparaty zawierające glikozydy nasercowe są trujące dla koni [2].

W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.

Uprawa, pochodzenie i odmiany

Strophanthus to rodzaj 38 gatunków lian i krzewów z rodziny toinowatych (Apocynaceae), z czego 30 rośnie w Afryce, 6 w Azji Południowo-Wschodniej, 2 w Indiach i 1 na Madagaskarze; g-strofantynę pozyskuje się z nasion S. gratus, a k-strofantynę z S. kombe [2]. Uabaina występuje też w korzeniach, łodygach, liściach i nasionach krzewu Acokanthera schimperi z Afryki Wschodniej [3]. Rośliny te nie są uprawiane w Polsce; w klimacie umiarkowanym spotyka się je wyłącznie w szklarniach ogrodów botanicznych.

Znaczenie i symbolika

Zatrute strzały ze Strophanthus i Acokanthera opisywano w Afryce Wschodniej od starożytności; raniły m.in. portugalskie oddziały pod Mombasą w 1505 r. i później wojska brytyjskie [3]. Czysty związek wyodrębnił francuski chemik Léon-Albert Arnaud w 1882 r., a w XX w. strofantyna była we Francji i w Niemczech popularnym lekiem dożylnym w niewydolności serca [3]. Po zaostrzeniu niemieckiego prawa farmaceutycznego w 1976 r. producenci nie przedstawili wymaganych badań i wycofali preparaty, co do dziś podsyca w Niemczech polemikę między zwolennikami strofantyny a medycyną opartą na dowodach [4].

Opisujemy tradycję i wierzenia — nie są to właściwości potwierdzone naukowo.

Charakter informacyjny Ta strona opisuje skład, zastosowanie i wyniki badań wraz z oceną siły dowodów. Nie zastępuje porady lekarza, farmaceuty, dietetyka ani lekarza weterynarii — zwłaszcza w ciąży, przy chorobach przewlekłych i przyjmowaniu leków.

FAQ

Czy strofantyna jest legalna w Polsce?

Nie ma w Polsce ani, według dostępnych źródeł, nigdzie na świecie zarejestrowanego od 2012 r. leku ze strofantyną; sprzedawane w internecie kapsułki nie są lekami i nie podlegają kontroli jakości [4].

Czy strofantyna chroni przed zawałem?

Nie ma badań klinicznych z randomizacją, które by to potwierdzały; argumenty zwolenników opierają się na publikacjach sprzed kilkudziesięciu lat i badaniach na zwierzętach [4].

Czym różni się strofantyna od digoksyny?

Obie hamują pompę sodowo-potasową, ale uabaina działa szybciej po podaniu dożylnym, źle wchłania się z przewodu pokarmowego i została zastąpiona digoksyną [1][2].

Strofantyna po angielsku?

ouabain, g-strophanthin.