W skrócie
Por (Allium ampeloprasum, grupa Porrum) to warzywo cebulowe, którego jadalną częścią jest pęk pochew liściowych, czyli „łodyga” [1]. Jest toksyczny dla psów, kotów i koni [2].
- Nazwa łacińska
- Allium ampeloprasum L. (grupa Porrum)
- Po angielsku
- leek
- Kategoria
- Owoce i warzywa
- Kalorie
- 61 kcal w 100 g
- W ciąży
- Brak danych
- Dla psa
- Unikać
Wartości odżywcze pora
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 61 kcal | — |
| Białko | 1,5 g | — |
| Tłuszcz | 0,3 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,04 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 12,3 g | — |
| w tym cukry | 3,9 g | — |
| Błonnik | 1,8 g | — |
| Woda | 83 g | — |
| Wapń | 59 mg | 7% |
| Żelazo | 2,1 mg | 15% |
| Magnez | 28 mg | 7% |
| Fosfor | 35 mg | 5% |
| Potas | 180 mg | 9% |
| Sód | 20 mg | — |
| Cynk | 0,12 mg | 1% |
| Miedź | 0,12 mg | 12% |
| Mangan | 0,48 mg | 24% |
| Selen | 1 µg | 2% |
| Witamina C | 12 mg | 15% |
| Tiamina (B1) | 0,06 mg | 5% |
| Ryboflawina (B2) | 0,03 mg | 2% |
| Niacyna (B3) | 0,4 mg | 2% |
| Witamina B6 | 0,23 mg | 17% |
| Kwas foliowy | 64 µg | 32% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 83 µg | 10% |
| Witamina E | 0,92 mg | 8% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
| Witamina K | 47 µg | 63% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 11246, domena publiczna.
Na co pomaga por? Działanie i badania
Por ma łagodny cebulowy smak i według UF/IFAS jest produktem o niskiej kaloryczności, dostarczającym witamin B6, C, K i A, kwasu foliowego oraz żelaza [1]. Źródła nie opisują badań nad prozdrowotnym działaniem pora.
Por w kuchni
Por można jeść na surowo, gotowany lub suszony jako zioło [1]. Gotuje się go, aż widelec łatwo wchodzi w łodygę; zbyt długie gotowanie czyni go twardym [1]. Przed użyciem trzeba go dokładnie umyć, bo warstwy liści zatrzymują ziemię [1].
Por w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Brak danych | Brak danych w wykorzystanych źródłach. |
| Karmienie piersią | Brak danych | Brak danych w wykorzystanych źródłach. |
| Dzieci | Brak danych | Brak danych w wykorzystanych źródłach. |
| Seniorzy | Brak danych | Brak danych w wykorzystanych źródłach. |
Por a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Dieta low FODMAP | Brak danych | Brak danych w wykorzystanych źródłach — sprawdź w aplikacji Monash. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Główne znane ryzyko dotyczy zwierząt: por jest dla nich toksyczny [2]. Dla ludzi źródła nie podają przeciwwskazań ani badań bezpieczeństwa w szczególnych grupach.
Por dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Unikać | Toksyczny; składnik toksyczny to n-propylodisiarczek, objawy to wymioty, niedokrwistość hemolityczna z ciałami Heinza, krew w moczu, osłabienie [2]. |
| Kot | Unikać | Toksyczny wg ASPCA, z tymi samymi objawami [2]. |
| Koń | Unikać | Toksyczny wg ASPCA [2]. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Por najlepiej rośnie w luźnej, piaszczystej glebie o pH 6,5–7,0 i pełnym słońcu; dojrzewa po 100–130 dniach [1]. Rozsadę sadzi się, gdy ma ok. 15 cm [1]. Jest odporny na zimno: odmiany zimowe znoszą ok. −5°C [1]. Głównym szkodnikiem są wciornastki, a choroby to rdza i fuzaryjne więdnięcie [1].
Przechowywanie pora
Por może przenosić zapach na inne produkty, więc przed włożeniem do lodówki zawiń go w folię [1]. Nie przechowuj go poniżej ok. 2°C, bo robi się gorzki i miękki [1].
Jak wybierać
Wybieraj proste pory o jędrnej, jasnej części i świeżych zielonych liściach, bez żółknięcia. Przed użyciem umyj je dokładnie, bo między warstwami liści zbiera się ziemia [1].
FAQ
Źródła
- Dixon M., Liu G. Leek Cultivation Guide for Florida (HS1388) — UF/IFAS Extension — poradnik (uczelnia)
- ASPCA — Leek (toxic and non-toxic plants) — baza danych
