W skrócie
Limonen to związek zapachowy z grupy terpenów, występujący w skórkach owoców cytrusowych i stosowany jako składnik aromatyczny w kosmetykach. Jego utleniona forma jest alergenem kontaktowym, a działanie przeciwnowotworowe d-limonenu opisano głównie w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach [1][2].
- Po angielsku
- limonene
- Inne nazwy
- d-limonen, (+)-limonen
- Kategoria
- Składniki kosmetyków
- Najlepiej zbadane działanie
- Utleniony limonen wywołuje alergię kontaktową u części osób Silne
- W ciąży
- Brak danych
- Dla psa
- Brak danych
Właściwości chemiczne i fizyczne limonenu
Limonen to cykliczny monoterpen (węglowodór o wzorze C10H16) występujący w dwóch formach enancjomerycznych; dane dotyczą d-limonenu, czyli (R)-(+)-limonenu, dominującego w olejkach cytrusowych.
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| Wzór sumaryczny | C10H16 |
| Masa molowa | 136,24 g/mol |
| Numer CAS | 5989-27-5 |
| Postać | bezbarwna klarowna ciecz |
| Temperatura topnienia | −75 °C |
| Temperatura wrzenia | 176 °C |
| Gęstość | 0,84 g/cm³ (20 °C) |
| Rozpuszczalność w wodzie | 13,8 mg/l (25 °C) |
Dane: TCI — (+)-Limonene (L0105). Wartości dla czystej substancji w warunkach standardowych; preparaty handlowe mogą się różnić.
Na co pomaga limonen? Działanie i badania
W badaniach na komórkach i zwierzętach d-limonen, główny składnik skórki cytrusów, wykazywał działanie chemoprewencyjne, ale dowody z badań na ludziach są ograniczone [2]. Doustny d-limonen był dobrze tolerowany nawet w wysokich dawkach w badaniach, które oceniano pod kątem profilaktyki raka piersi [2]. Nie ma natomiast potwierdzonego działania leczniczego.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Działanie chemoprewencyjne d-limonenu (komórki i zwierzęta) | Ograniczone | [2] |
| Utleniony limonen wywołuje alergię kontaktową u części osób | Silne | [1] |
Silne — Spójne wyniki przeglądów systematycznych lub wielu badań klinicznych u ludzi. Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.
Limonen na skórę i włosy
W kosmetykach limonen pełni rolę składnika zapachowego i jest ujęty wśród alergenów zapachowych, które trzeba wymieniać na etykiecie. Pod wpływem powietrza limonen ulega utlenieniu, a w badaniach pacjentów z zapaleniem skóry dodatnie testy płatkowe na utleniony limonen wynosiły ok. 0,8–2,8% [1]. Osoby z alergią kontaktową na zapachy powinny unikać kosmetyków z limonenem na etykiecie.
Limonen w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Brak danych | Brak danych w źródłach; w kosmetykach ilości są niewielkie. |
| Dzieci | Ostrożnie | Skóra dzieci łatwiej się podrażnia; unikaj perfumowanych kosmetyków u alergików. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Główne ryzyko to alergia kontaktowa na utleniony limonen [1]. Przy podrażnieniu skóry po kosmetyku zaprzestań jego używania; w razie nawrotów skonsultuj się z dermatologiem.
Limonen dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak pewnych danych. |
| Kot | Brak danych | Brak pewnych danych. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Przechowywanie limonenu
Kosmetyki z limonenem przechowuj szczelnie zamknięte, z dala od światła i ciepła, bo utlenianie zwiększa ryzyko uczulenia [1].
FAQ
Źródła
- SCCS — Opinion on Fragrance allergens in cosmetic products (tabela 5-1, Komisja Europejska) — opinia komitetu naukowego
- Miller J.A. i in. D-Limonene: A bioactive food component from citrus and evidence for a potential role in breast cancer prevention and treatment. Oncology Reviews 2011 — przegląd
