W skrócie
Kwas EPA (eikozapentaenowy) to długołańcuchowy kwas tłuszczowy omega-3, występujący głównie w tłustych rybach morskich i innych owocach morza [1]. Razem z DHA jest składnikiem błon komórkowych, a jego zawartość w diecie wiąże się ze zdrowiem serca [1].
- Po angielsku
- eicosapentaenoic acid, EPA
- Inne nazwy
- kwas eikozapentaenowy, kwas ikozapentaenowy, omega-3
- Kategoria
- Witaminy i suplementy
- Najlepiej zbadane działanie
- Zmniejszenie ryzyka zdarzeń sercowo-naczyniowych (lek z samym EPA w dużej dawce, osoby z wysokimi trójglicerydami) Umiarkowane
- W ciąży
- W umiarkowanych ilościach
- Dla psa
- Brak danych
Właściwości chemiczne i fizyczne kwasu EPA
Kwas eikozapentaenowy (EPA) to nienasycony kwas karboksylowy o 20 atomach węgla i pięciu wiązaniach podwójnych cis, należący do kwasów tłuszczowych omega-3.
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| Wzór sumaryczny | C20H30O2 |
| Masa molowa | 302,46 g/mol |
| Numer CAS | 10417-94-4 |
| Nazwa systematyczna | kwas (5Z,8Z,11Z,14Z,17Z)-ikoza-5,8,11,14,17-pentaenowy |
| Postać | bezbarwna do jasnożółtej klarowna ciecz |
| Gęstość | 0,94 g/cm³ (20 °C) |
Dane: TCI — cis-5,8,11,14,17-Eicosapentaenoic Acid (E0441). Wartości dla czystej substancji w warunkach standardowych; preparaty handlowe mogą się różnić.
Na co pomaga kwas EPA? Działanie i badania
EPA i DHA to dwa z trzech głównych kwasów omega-3, ważne składniki błon komórkowych [1]. Organizm przekształca roślinny ALA w EPA tylko w bardzo małym stopniu, więc praktycznym sposobem podniesienia poziomu EPA jest jedzenie ryb lub przyjmowanie suplementów [1]. EPA i DHA z żywności lub suplementów obniżają poziom trójglicerydów, a jedzenie tłustych ryb wiąże się z lepszym zdrowiem serca, choć źródło nie rozdziela efektu omega-3 od efektu całej diety [1]. W badaniu REDUCE-IT (8179 osób z wysokimi trójglicerydami) lek zawierający wyłącznie EPA w formie estru etylowego (4 g na dobę) zmniejszył częstość złożonego punktu końcowego zdarzeń sercowo-naczyniowych z 22,0% do 17,2% (HR 0,75), ale zwiększył liczbę hospitalizacji z powodu migotania lub trzepotania przedsionków (3,1% wobec 2,1%) [2]. To lek na receptę, a nie dowód dla suplementów dostępnych bez recepty.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Zmniejszenie ryzyka zdarzeń sercowo-naczyniowych (lek z samym EPA w dużej dawce, osoby z wysokimi trójglicerydami) | Umiarkowane | [2] |
| Obniżenie trójglicerydów przez EPA i DHA z żywności lub suplementów | Umiarkowane | [1] |
| Zdrowie serca przy regularnym jedzeniu ryb (badania obserwacyjne) | Ograniczone | [1] |
| Wpływ suplementów EPA/DHA na zdrowie dziecka w ciąży | Ograniczone | [1] |
Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Tłuste ryby morskie | łosoś, makrela, tuńczyk, śledź, sardynki [1] |
| Owoce morza i produkty wzbogacane | niektóre jaja, jogurty, soki, mleko i mieszanki dla niemowląt [1] |
| Suplementy z EPA i DHA | dostępne bez recepty, stosowanie wg wskazań lekarza [1] |
| Ester etylowy EPA (icosapent ethyl) | lek na receptę zawierający wyłącznie EPA [2] |
Ile kwasu EPA dziennie i kiedy
Dla samego EPA i DHA nie ustalono zalecanego spożycia; wartości referencyjne podano tylko dla ALA (1,6 g dziennie dla mężczyzn i 1,1 g dla kobiet) [1]. Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne zaleca 1–2 porcje ryb tygodniowo, a przy chorobie serca około 1 g EPA z DHA dziennie, najlepiej z ryb [1]. Agencja FDA zaleca, by z suplementów nie przyjmować więcej niż 5 g EPA i DHA łącznie na dobę [1]. Dawkę suplementów ustal z lekarzem.
Kwas EPA w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | W umiarkowanych ilościach | Zalecane jest 8–12 uncji (ok. 225–340 g) ryb tygodniowo, z gatunków o niskiej zawartości rtęci; wpływ suplementów na zdrowie dziecka jest niejasny [1]. |
| Karmienie piersią | W umiarkowanych ilościach | Mleko matki i większość mieszanek dla niemowląt zawiera DHA [1]; wybieraj ryby o niskiej zawartości rtęci [1]. |
| Dzieci | Brak danych | Brak danych w użytych źródłach; suplementy tylko po konsultacji z lekarzem. |
| Seniorzy | Brak danych | Brak danych w użytych źródłach. |
Kwas EPA a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Odchudzanie | Brak danych | Brak danych w użytych źródłach. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Skutki uboczne suplementów EPA i DHA są zwykle łagodne: nieprzyjemny smak, nieświeży oddech, zgaga, nudności, ból brzucha, biegunka, ból głowy i nieprzyjemny zapach potu [1]. Duże dawki mogą zwiększać ryzyko krwawień przy warfarynie i innych lekach przeciwzakrzepowych [1]. Lek z samym EPA w dużej dawce zwiększył w badaniu liczbę hospitalizacji z powodu migotania przedsionków [2].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Leki przeciwzakrzepowe (np. warfaryna) | duże dawki mogą zwiększać ryzyko krwawienia; skonsultuj z lekarzem [1] |
Kwas EPA dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak danych w użytych źródłach. |
| Kot | Brak danych | Brak danych w użytych źródłach. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Jak wybierać
Ryby bogate w EPA i DHA, a o niższej zawartości rtęci, to łosoś, śledź, sardynki i pstrąg [1].
FAQ
Kwas EPA po angielsku?
Czym różni się EPA od DHA?
W jakich produktach jest EPA?
Czy EPA można uzyskać z roślin?
Źródła
- NIH Office of Dietary Supplements — Omega-3 Fatty Acids: Consumer — baza danych
- ISCP — Cardiovascular Risk Reduction with Icosapent Ethyl for Hypertriglyceridemia: the REDUCE-IT trial — omówienie badania klinicznego
