W skrócie
Krzem to pierwiastek obecny w żywności roślinnej, wodzie i jako dodatek do żywności (dwutlenek krzemu, E551). EFSA nie uznaje go za składnik niezbędny — nie wiadomo, jaką pełni funkcję w organizmie człowieka, i nie ustalono dla niego norm spożycia [1].
- Po angielsku
- silicon
- Inne nazwy
- Si, krzem organiczny, kwas ortokrzemowy, dwutlenek krzemu, krzemionka
- Kategoria
- Witaminy i suplementy
- W ciąży
- Po konsultacji z lekarzem
Właściwości chemiczne i fizyczne krzemu
Krzem (Si) to półmetal z 14. grupy układu okresowego; w przyrodzie występuje głównie w postaci krzemionki (SiO2) i krzemianów.
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| Symbol | Si |
| Liczba atomowa | 14 |
| Masa atomowa | 28,085 u |
| Grupa i okres | grupa 14, okres 3 |
| Stan skupienia (25 °C) | stały |
| Temperatura topnienia | 1414 °C |
| Temperatura wrzenia | 3265 °C |
| Gęstość | 2,3296 g/cm³ |
| Numer CAS | 7440-21-3 |
Dane: Royal Society of Chemistry — Silicon. Wartości dla czystej substancji w warunkach standardowych; preparaty handlowe mogą się różnić.
Na co pomaga krzem? Działanie i badania
Dla krzemu nie zidentyfikowano żadnej konkretnej funkcji biochemicznej w organizmie człowieka i nie opisano objawów jego niedoboru [1]. Suplementy reklamuje się jako wzmacniające włosy, skórę, paznokcie i kości. W jednym badaniu z randomizacją u 48 kobiet z cienkimi włosami kwas ortokrzemowy stabilizowany choliną (10 mg krzemu dziennie przez 9 miesięcy) zwiększył grubość włosa i ograniczył spadek jego wytrzymałości [2]. To pojedyncze, małe badanie, więc dowody są ograniczone.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Wzmacnia i pogrubia włosy | Ograniczone | [2] |
| Jest niezbędnym składnikiem diety | Niepotwierdzone | [1] |
| Zapobiega niedoborom (znane objawy niedoboru) | Niepotwierdzone | [1] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Kwas ortokrzemowy stabilizowany choliną (ch-OSA) | forma badana w kontekście włosów [2] |
| Monometylosilanotriol (MMST, krzem organiczny w płynie) | płynna forma w suplementach [1] |
| Dwutlenek krzemu i krzemionka koloidalna | słabo wchłaniane; także dodatek E551 [1] |
| Wyciąg ze skrzypu | ziołowe źródło krzemu |
Ile krzemu dziennie i kiedy
Dla krzemu nie ustalono zalecanego spożycia ani górnego bezpiecznego poziomu, bo brakuje danych [1]. Według EFSA naturalna dieta dostarcza zwykle 20–50 mg krzemu dziennie [1]. Niemiecki BfR zaproponował maksymalne ilości w dziennej porcji suplementu, np. 10 mg krzemu z kwasu ortokrzemowego stabilizowanego choliną lub z MMST i 350 mg z dwutlenku krzemu [1].
Krzem w kuchni
Krzem występuje w produktach roślinnych i w wodzie [1]. Szczególnie dużo go w produktach zbożowych z łuskami, takich jak owies, jęczmień i ryż brązowy, a także w piwie i niektórych wodach mineralnych. Dwutlenek krzemu dodaje się do soli, przypraw i produktów sypkich jako substancję przeciwzbrylającą (E551).
Krzem w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Po konsultacji z lekarzem | Brak danych o bezpieczeństwie suplementów; krzem z diety wystarcza. |
| Karmienie piersią | Po konsultacji z lekarzem | Brak danych o bezpieczeństwie suplementów. |
| Dzieci | Ostrożnie | Opisywano kamienie nerkowe u niemowląt przy dużej podaży krzemu z wody lub zagęstników mleka [1]. |
Krzem a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Choroby nerek | Po konsultacji z lekarzem | Długotrwałe przyjmowanie dużych dawek krzemianów wiązano z kamicą nerkową i pęcherza [1]. |
| Dieta ketogeniczna | W umiarkowanych ilościach | Zboża są ograniczone, więc krzem pochodzi głównie z warzyw i wody. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Przy długotrwałym przyjmowaniu dużych dawek krzemianów (np. leków zobojętniających) opisywano kamienie nerkowe i kamienie pęcherza, choć EFSA nie wyciągnęła jednoznacznych wniosków [1]. W badaniach na szczurach wysokie dawki krzemianu wapnia prowadziły do odkładania się krzemu w nerkach i wątrobie [1]. Osoby z chorobami nerek powinny przed suplementacją porozmawiać z lekarzem.
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Leki zobojętniające sok żołądkowy z krzemianami | sumowanie się podaży krzemu przy długotrwałym stosowaniu [1] |
FAQ
Czym jest krzem organiczny?
Po co łączy się krzem z borem?
Jakie są właściwości chemiczne krzemu?
Czy węglik krzemu ma właściwości magiczne?
Krzem po angielsku?
Źródła
- BfR — Proposed maximum levels for the addition of silicon to foods including food supplements (2021) — omówienie
- Wickett R.R. i in. Effect of oral intake of choline-stabilized orthosilicic acid on hair tensile strength and morphology in women with fine hair. Archives of Dermatological Research 2007 — badanie
