W skrócie
Koperek to świeże lub suszone liście kopru ogrodowego (Anethum graveolens), jednorocznego zioła z rodziny selerowatych używanego do ryb, zup, ziemniaków i sałatek [3][4]. Tradycyjnie kojarzony z trawieniem, ale w kontrolowanych badaniach na ludziach opisanych przez Examine koper nie obniżył istotnie glukozy ani cholesterolu [2].
- Nazwa łacińska
- Anethum graveolens L.
- Po angielsku
- dill, dill weed (liście)
- Inne nazwy
- koper ogrodowy
- Kategoria
- Przyprawy
- Kalorie
- 43 kcal w 100 g
- W ciąży
- Brak danych
- Dla psa
- Bezpieczne
Wartości odżywcze koperku
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 43 kcal | — |
| Białko | 3,5 g | — |
| Tłuszcz | 1,1 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,06 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 4,9 g | — |
| Błonnik | 2,1 g | — |
| Woda | 86 g | — |
| Wapń | 208 mg | 26% |
| Żelazo | 6,6 mg | 47% |
| Magnez | 55 mg | 15% |
| Fosfor | 66 mg | 9% |
| Potas | 738 mg | 37% |
| Sód | 61 mg | — |
| Cynk | 0,91 mg | 9% |
| Miedź | 0,15 mg | 15% |
| Mangan | 1,3 mg | 63% |
| Witamina C | 85 mg | 106% |
| Tiamina (B1) | 0,06 mg | 5% |
| Ryboflawina (B2) | 0,3 mg | 21% |
| Niacyna (B3) | 1,6 mg | 10% |
| Witamina B6 | 0,18 mg | 13% |
| Kwas foliowy | 150 µg | 75% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 386 µg | 48% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 02045, domena publiczna.
Na co pomaga koperek? Działanie i badania
W kontrolowanych badaniach na ludziach opisanych przez Examine koper (600 mg dziennie przez trzy miesiące w zespole metabolicznym oraz 650 mg dwa razy dziennie przez sześć tygodni przy podwyższonym cholesterolu) nie poprawił istotnie glukozy ani cholesterolu, a trójglicerydy nie spadły [2]. Zastosowania na dolegliwości żołądkowo-jelitowe i zwiększenie laktacji mają charakter tradycyjny i nie znaleziono dla nich badań na ludziach; obserwacje dotyczące żołądka pochodzą z badań na myszach i szczurach [2]. Olejek eteryczny kopru zawiera głównie karwon, limonen, dill apiol i α-fellandren, a przegląd w abstrakcie wymienia jego aktywność m.in. przeciwbakteryjną i przeciwutleniającą, nie rozstrzygając, czy dotyczy to badań na ludziach [5].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Obniżanie glukozy i lipidów | Niepotwierdzone | [2] |
| Łagodzenie kolki i wzdęć (zastosowanie tradycyjne) | Niepotwierdzone | [2] |
| Zwiększanie laktacji (zastosowanie tradycyjne) | Niepotwierdzone | [2] |
| Aktywność olejku eterycznego (przeciwbakteryjna, przeciwutleniająca) wg przeglądu; poziom dowodów w abstrakcie nieokreślony | Ograniczone | [5] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Świeże liście (dill weed) | do sałatek, zup, ryb, ziemniaków, jajek i sosów [3] |
| Suszone liście | słabszy aromat, szybko tracą smak [3][4] |
| Liście liofilizowane | według Wikipedii zachowują smak przez kilka miesięcy [4] |
| Nasiona | bardziej aromatyczne niż liście; podstawowa przyprawa do ogórków kiszonych i marynat, także do sosów i pieczywa [3][4] |
Koperek w kuchni
Koperek najlepiej smakuje świeży, bo po wysuszeniu lub zamrożeniu szybko traci aromat [3]. Dodaje się go do ziemniaków, zup, sałatek, ryb, jajek, sosów i serów; nasiona są głównym aromatem ogórków kiszonych i dodaje się je też do sosów, zapiekanek i pieczywa (np. szwedzkiego) [3][4]. Posiekany dodawaj na końcu gotowania.
Koperek w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Brak danych | Brak danych w cytowanych źródłach; suplementów i olejku nie stosuj bez konsultacji z lekarzem. |
| Karmienie piersią | Brak danych | Nie ma dowodów z badań na ludziach, że koper zwiększa laktację [2]; brak danych o suplementach. |
| Dzieci | Brak danych | Brak danych w cytowanych źródłach. |
Koperek a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Cukrzyca | Brak danych | Nie zastępuje leczenia; w badaniach nie obniżył glukozy [2]. |
| Odchudzanie | Brak danych | Brak danych potwierdzających wpływ. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
ASPCA wspomina o możliwym zapaleniu skóry przy długim kontakcie z rośliną z powodu olejków eterycznych [1]. Nie znaleziono w cytowanych źródłach danych o bezpieczeństwie suplementów z kopru, więc omów je z lekarzem.
Koperek dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Bezpieczne | ASPCA: koper nie jest toksyczny dla psów; przy długim kontakcie możliwe zapalenie skóry [1]. |
| Kot | Bezpieczne | ASPCA: koper nie jest toksyczny dla kotów [1]. |
| Koń | Bezpieczne | ASPCA: koper nie jest toksyczny dla koni [1]. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Koper to roślina jednoroczna z rodziny selerowatych, uprawiana w chłodnej porze roku; siewki znoszą lekkie przymrozki [3]. Nasiona wysiewa się wprost na miejsce w początku wiosny, kiełkują w 10–14 dni, a siewki źle znoszą przesadzanie; upał i susza przyspieszają wybijanie w pędy kwiatowe, więc co ok. 10 dni warto siać kolejną partię [3]. Źródła podają różne pochodzenie: region śródziemnomorski [3] lub Afryka Północna, Iran i Półwysep Arabski [4]; dziś uprawia się go szeroko w Eurazji [4].
Przechowywanie koperku
Świeże liście wytrzymują w lodówce kilka dni [3]. Aromat liści zanika przy suszeniu i mrożeniu, dlatego najlepiej używać ich świeżych [3]; liofilizowane liście zachowują smak lepiej, przez kilka miesięcy [4]. Nasiona przechowuj w szczelnym pojemniku w ciemnym miejscu [3].
Jak wybierać
Wybieraj intensywnie zielone, jędrne łodygi bez żółknięcia i zapachu stęchlizny. Liście tnij przed kwitnieniem, a nasiona zbieraj, gdy zbrązowieją [3].
FAQ
Koperek po angielsku?
Czy koperek można suszyć?
Czy koperek jest szkodliwy dla psów i kotów?
Czy koperek obniża cholesterol?
Źródła
- ASPCA — Dill (Toxic and Non-toxic Plants) — baza danych (toksyczność dla zwierząt)
- Examine — Dill: research — omówienie badań
- Penn State Extension — Herb Garden Plants: Dill — poradnik uniwersytecki
- Wikipedia — Dill (nazwy, kuchnia, zasięg) — omówienie
- Chemistry and biological activities of Anethum graveolens L. (dill) essential oil: a review. Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry 2017 (abstrakt) — przegląd (abstrakt)
