W skrócie
Głóg to krzew lub niewielkie drzewo z rodziny różowatych, którego kwiaty, liście i owoce stosuje się w ziołolecznictwie. Najlepiej zbadany jest wyciąg z liści z kwiatami: jako dodatek do standardowego leczenia przewlekłej niewydolności serca łagodził duszność i zmęczenie [2], a tradycyjnie stosuje się go przy kołataniu serca na tle nerwowym [1].
- Nazwa łacińska
- Crataegus monogyna Jacq., Crataegus laevigata (Poir.) DC.
- Po angielsku
- hawthorn
- Inne nazwy
- głóg jednoszyjkowy, głóg dwuszyjkowy, głóg pośredni, kwiatostan głogu, owoc głogu
- Kategoria
- Zioła i rośliny
- Najlepiej zbadane działanie
- Łagodzi objawy przewlekłej niewydolności serca jako dodatek do leczenia Umiarkowane
- W ciąży
- Po konsultacji z lekarzem
Na co pomaga głóg? Działanie i badania
Głóg działa przede wszystkim na układ krążenia, ale jego skuteczność potwierdzono tylko częściowo. W przeglądzie Cochrane 14 badań z placebo wyciąg z liści i kwiatów głogu, podawany obok standardowego leczenia przewlekłej niewydolności serca, poprawiał tolerancję wysiłku i łagodził duszność oraz zmęczenie [2]. Brakuje danych o wpływie na śmiertelność i hospitalizacje, a nowsze badania dają sprzeczne wyniki [3]. Europejska Agencja Leków uznaje liść z kwiatem głogu za lek tradycyjny: przy przejściowych dolegliwościach serca na tle nerwowym (np. kołatanie, po wykluczeniu choroby przez lekarza), przy łagodnym stresie i problemach z zasypianiem [1].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Łagodzi objawy przewlekłej niewydolności serca jako dodatek do leczenia | Umiarkowane | [2][3] |
| Łagodzi kołatanie serca na tle nerwowym | Ograniczone | [1] |
| Łagodzi stres i ułatwia zasypianie | Ograniczone | [1] |
| Wydłuża życie lub zmniejsza liczbę hospitalizacji w niewydolności serca | Niepotwierdzone | [2][3] |
Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Liść z kwiatem (kwiatostan) | surowiec opisany w monografii EMA; do naparów i wyciągów |
| Owoce | do naparów, soków, konfitur i nalewek; mniej badań niż dla kwiatostanu |
| Napar (herbata z głogu) | przygotowywany z suszonego ziela lub owoców |
| Tabletki, krople, wyciąg standaryzowany | stosowane w badaniach nad niewydolnością serca; dawkę ustal z lekarzem |
Ile głogu dziennie i kiedy
Przy przewlekłych chorobach serca preparaty z głogu stosuje się wyłącznie po uzgodnieniu z kardiologiem, jako dodatek, a nie zamiennik leków [2]. Według EMA, jeśli objawy utrzymują się dłużej niż dwa tygodnie lub nasilają się, trzeba skonsultować się z lekarzem [1]. Badania nad bezpieczeństwem trwały najwyżej 16 tygodni, więc dłuższe stosowanie nie jest sprawdzone [3].
Głóg w kuchni
Owoce głogu są jadalne po przetworzeniu: robi się z nich soki, konfitury, galaretki, syropy i nalewki. Mają mączysty miąższ i cierpko-słodki smak, a pestki się usuwa. Suszone owoce i kwiatostan zaparza się jak herbatę.
Głóg w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Po konsultacji z lekarzem | Mało wiadomo o bezpieczeństwie głogu w ciąży [3]. |
| Karmienie piersią | Po konsultacji z lekarzem | Brak danych o bezpieczeństwie [3]. |
| Dzieci | Unikać | EMA nie zaleca stosowania przy dolegliwościach serca u osób poniżej 18 lat, a przy stresie i bezsenności poniżej 12 lat [1]. |
| Seniorzy | Po konsultacji z lekarzem | Przy lekach nasercowych przyjmowanie głogu uzgodnij z lekarzem. |
Głóg a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Choroby serca | Po konsultacji z lekarzem | Tylko jako dodatek do leczenia, po konsultacji z kardiologiem [2]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Najczęstsze skutki uboczne głogu to zawroty głowy, nudności, wymioty i biegunka [3]. W jednym badaniu stosowanie konkretnego preparatu z głogu wiązało się z wcześniejszym pogorszeniem niewydolności serca, możliwe że przez interakcje z lekami [3]. Uwaga na suplementy z meksykańskim głogiem (tejocote): część z nich zawierała trującą roślinę żółty oleander [3].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Leki nasercowe i przeciwnadciśnieniowe | możliwe nakładanie się działania; przed łączeniem skonsultuj się z lekarzem [3] |
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Głóg rośnie dziko w Polsce w zaroślach, na skrajach lasów i miedzach; najczęstsze gatunki to głóg jednoszyjkowy, dwuszyjkowy i ich mieszaniec, głóg pośredni. W ogrodach sadzi się go jako krzew lub żywopłot; jest mrozoodporny i mało wymagający. Kwiatostan zbiera się na początku kwitnienia (maj), owoce po dojrzeniu, jesienią.
| Odmiana | Czym się wyróżnia |
|---|---|
| Głóg jednoszyjkowy (Crataegus monogyna) | jedna szyjka słupka i jedna pestka w owocu; pospolity w Polsce |
| Głóg dwuszyjkowy (Crataegus laevigata) | dwie–trzy szyjki słupka; oba gatunki są surowcem leczniczym |
| Głóg pośredni (Crataegus × media) | naturalny mieszaniec dwóch powyższych |
| Głóg 'Paul's Scarlet' | odmiana ozdobna o pełnych, ciemnoróżowych kwiatach; sadzona dla dekoracji |
Przechowywanie głogu
Suszony kwiatostan i owoce przechowuj w szczelnym pojemniku, w suchym i ciemnym miejscu. Świeże owoce szybko się psują, dlatego najlepiej od razu je przetworzyć lub wysuszyć.
FAQ
Jak odróżnić głóg jednoszyjkowy od dwuszyjkowego?
Czy głóg to drzewo czy krzew?
Czy owoce głogu można jeść na surowo?
Głóg po angielsku?
Źródła
- European Medicines Agency — Crataegi folium cum flore (monografia HMPC) — monografia
- Guo R., Pittler M.H., Ernst E. Hawthorn extract for treating chronic heart failure. Cochrane Database of Systematic Reviews 2008 — przegląd systematyczny
- NCCIH — Hawthorn — omówienie