W skrócie
Cysteina to aminokwas zawierający siarkę, wchodzący w skład białek i prekursor glutationu, głównego przeciwutleniacza organizmu. Organizm wytwarza ją z metioniny, a jej źródłem są białka pokarmowe, przede wszystkim jaja, drób, ryby i mięso [1].
- Po angielsku
- cysteine
- Inne nazwy
- L-cysteina, Cys, kwas 2-amino-3-sulfanylopropanowy; pokrewna: N-acetylocysteina (NAC)
- Kategoria
- Witaminy i suplementy
- Najlepiej zbadane działanie
- Rola w syntezie glutationu Silne
- W ciąży
- Po konsultacji z lekarzem
Właściwości chemiczne i fizyczne cysteiny
Cysteina (L-cysteina) to aminokwas białkowy zawierający w łańcuchu bocznym grupę tiolową (–SH); dwie cząsteczki cysteiny mogą łączyć się mostkiem disiarczkowym, tworząc cystynę.
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| Wzór sumaryczny | C3H7NO2S |
| Masa molowa | 121,16 g/mol |
| Numer CAS | 52-90-4 |
| Nazwa systematyczna | kwas (2R)-2-amino-3-sulfanylopropanowy |
| Temperatura topnienia | powyżej 203 °C |
| Gęstość | 1,66 g/cm³ (45 °C) |
| Rozpuszczalność w wodzie | 280 g/l (20 °C) |
Dane: Merck Millipore — L-Cysteine (102452). Wartości dla czystej substancji w warunkach standardowych; preparaty handlowe mogą się różnić.
Na co pomaga cysteina? Działanie i badania
Cysteina jest jednym z dwóch aminokwasów białkowych zawierających siarkę, obok metioniny, i prekursorem glutationu [1]. Organizm nie magazynuje jej w większych ilościach, a jej nadmiar jest utleniany do siarczanów i wydalany z moczem [1]. Zapotrzebowanie na aminokwasy siarkowe jest dobrze określone u zdrowych dorosłych, a korzyści z suplementacji nie są ustalone poza wybranymi zastosowaniami, takimi jak zatrucie paracetamolem, gdzie stosuje się N-acetylocysteinę [2]. Powiązania niskiego spożycia siarki ze stanem zapalnym czy chorobami stawów to na razie hipotezy [1].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Rola w syntezie glutationu | Silne | [1] |
| Suplementacja jest korzystna u zdrowych osób | Niepotwierdzone | [2] |
| N-acetylocysteina w zatruciu paracetamolem | Silne | [2] |
Silne — Spójne wyniki przeglądów systematycznych lub wielu badań klinicznych u ludzi. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Białka pokarmowe | główne źródło; najwięcej w białku jaja, a także w drobiu, rybach, wołowinie i nabiale [1] |
| L-cysteina (suplement) | brak potwierdzonych korzyści u zdrowych osób; nadmiar może być toksyczny [1][2] |
| N-acetylocysteina (NAC) | pochodna stosowana w leczeniu, np. zatrucia paracetamolem [2] |
Ile cysteiny dziennie i kiedy
Amerykańska norma z 1989 roku dla łącznej ilości metioniny i cysteiny wynosi 14 mg na kg masy ciała dziennie, czyli około 1,1 g dla osoby 70 kg [1]. Niektórzy autorzy sugerują wyższe wartości (około 2 g), zwłaszcza dla osób starszych [1]. Suplementacja wydaje się bezpieczna przy 2–3-krotności minimalnego zapotrzebowania, ale nie podajemy dawek suplementów [2].
Cysteina w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Po konsultacji z lekarzem | Suplementy tylko po konsultacji z lekarzem; z diety bez ograniczeń. |
| Karmienie piersią | Po konsultacji z lekarzem | Suplementy tylko po konsultacji z lekarzem. |
| Dzieci | Po konsultacji z lekarzem | Suplementów nie podawaj bez lekarza. |
| Seniorzy | W umiarkowanych ilościach | Starsze osoby mogą potrzebować więcej aminokwasów siarkowych niż wynika z normy [1]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Wolna cysteina w nadmiarze może być toksyczna, bo jej grupa tiolowa jest reaktywna [1]. Wysokie dawki metioniny, z której powstaje cysteina, podnosiły stężenie homocysteiny w osoczu [1]. Suplementy cysteiny i NAC stosuj tylko po konsultacji z lekarzem, zwłaszcza w ciąży, przy chorobach i przyjmowaniu leków.
FAQ
Cysteina po angielsku?
W jakich produktach jest cysteina?
Czym różni się cysteina od N-acetylocysteiny?
Czy organizm sam wytwarza cysteinę?
Źródła
- Nimni M.E. i in. Are we getting enough sulfur in our diet? Nutrition & Metabolism 2007 — przegląd
- van de Poll M.C., Dejong C.H., Soeters P.B. Adequate range for sulfur-containing amino acids and biomarkers for their excess. Journal of Nutrition 2006 — przegląd
