W skrócie
Ćwikła to przetwór z buraka ćwikłowego, zwykle startego lub krojonego i doprawionego chrzanem, octem, solą i cukrem. Najlepiej zbadany jest wpływ azotanów z buraków na ciśnienie krwi: metaanaliza 7 badań wykazała średni spadek ciśnienia skurczowego o ok. 5 mmHg u osób z nadciśnieniem [1].
- Nazwa łacińska
- Beta vulgaris subsp. vulgaris
- Po angielsku
- beetroot, pickled beetroot with horseradish
- Inne nazwy
- burak ćwikłowy, ćwikła z chrzanem, buraczki
- Kategoria
- Inne
- Najlepiej zbadane działanie
- Obniża ciśnienie skurczowe u osób z nadciśnieniem (sok z buraka, azotany) Umiarkowane
- W ciąży
- W umiarkowanych ilościach
- Dla psa
- Brak danych
Na co pomaga ćwikła? Działanie i badania
Azotany z buraków obniżają ciśnienie skurczowe: w metaanalizie 7 badań z udziałem osób z nadciśnieniem spadek wyniósł średnio ok. 5 mmHg, a ciśnienie rozkurczowe nie zmieniło się istotnie [1]. Badania były małe i krótkie (3–60 dni), a efekt dotyczył głównie pomiarów w gabinecie, nie całodobowych [1]. Buraki dostarczają też błonnika, witamin i składników mineralnych, a ich żelazo jest słabo przyswajalne [2]. Ćwikła nie zastępuje leczenia nadciśnienia ani anemii.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Obniża ciśnienie skurczowe u osób z nadciśnieniem (sok z buraka, azotany) | Umiarkowane | [1] |
| Obniża ciśnienie rozkurczowe | Niepotwierdzone | [1] |
| Leczy niedokrwistość | Ograniczone | [2] |
Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Ćwikła z chrzanem | starty burak z chrzanem, octem, solą i cukrem; sól i cukier zwiększają wartość „niezdrowych” składników |
| Burak gotowany lub pieczony | podstawa ćwikły; niższy indeks glikemiczny niż po długim rozgotowaniu [2] |
| Sok z buraka | forma najczęściej badana pod kątem ciśnienia krwi [1] |
Ćwikła w kuchni
Ćwikłę przygotowuje się z gotowanych lub pieczonych buraków, które trze się na tarce i miesza ze startym chrzanem, octem lub sokiem z cytryny, solą i szczyptą cukru. Do słoików pakuje się ją gorącą i pasteryzuje, aby przetrwała zimę; im więcej octu i soli, tym dłuższa trwałość, ale też większa zawartość sodu. Pasuje do mięs, kiełbasy, jajek i ziemniaków.
Ćwikła w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | W umiarkowanych ilościach | Buraki jako element diety są zwykle uznawane za bezpieczne; brak źródła dla szczegółowych zaleceń, w razie wątpliwości zapytaj ginekologa. |
| Karmienie piersią | Brak danych | Brak danych w źródłach. |
| Dzieci | W umiarkowanych ilościach | W ilościach kulinarnych; ćwikła z octem i solą — nie w dużych porcjach. |
| Seniorzy | W umiarkowanych ilościach | Osoby przyjmujące leki na ciśnienie powinny kontrolować pomiary [1]. |
Ćwikła a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Choroby nerek | Po konsultacji z lekarzem | Buraki zawierają szczawiany; przy kamicy nerkowej ogranicz [2]. |
| Cukrzyca | Ostrożnie | Przetworzone buraki mogą utrudniać kontrolę glikemii; ćwikła zawiera dodany cukier [2]. |
| Odchudzanie | Brak danych | Buraki są niskokaloryczne (ok. 40 kcal na burak) [2], ale brak dowodów na wpływ na masę ciała. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Osoby skłonne do kamicy nerkowej powinny ograniczać buraki z powodu kwasu szczawiowego [2]. Przy nadciśnieniu i leczeniu hipotensyjnym ćwikła może dodatkowo obniżać ciśnienie [1], a gotowa ćwikła zawiera sporo soli.
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Leki obniżające ciśnienie | azotany z buraków mogą dodatkowo obniżać ciśnienie skurczowe [1] |
Ćwikła dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak sprawdzonych danych; ćwikła z chrzanem i octem nie jest odpowiednia. |
| Kot | Brak danych | Brak sprawdzonych danych. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Przechowywanie ćwikły
Ćwikłę ze słoika po otwarciu trzymaj w lodówce i zużyj w ciągu kilku dni. Słoiki pasteryzowane przechowuj w chłodnym, ciemnym miejscu; przed jedzeniem sprawdź, czy wieczko jest wklęsłe i nie ma pleśni ani zapachu fermentacji.
FAQ
Ćwikła co to jest?
Czy ćwikła z chrzanem jest zdrowa?
Ile kalorii ma burak?
Źródła
- Benjamim C.J.R. i in. Nitrate Derived From Beetroot Juice Lowers Blood Pressure in Patients With Arterial Hypertension: A Systematic Review and Meta-Analysis. Frontiers in Nutrition 2022 — metaanaliza
- Medicover — Buraki: składniki odżywcze i właściwości lecznicze — omówienie
