W skrócie
Brzoskwinia to owoc pestkowy drzewa Prunus persica z rodziny różowatych, o soczystym, słodkim miąższu i aksamitnej skórce. Jest bogata w sorbitol, dlatego należy do owoców o wysokiej zawartości FODMAP, które mogą nasilać objawy jelita drażliwego [1].
- Nazwa łacińska
- Prunus persica (L.) Batsch
- Po angielsku
- peach
- Inne nazwy
- brzoskwinia zwyczajna, nektaryna (odmiana o gładkiej skórce), brzoskwinia płaska (UFO, paraguayo)
- Kategoria
- Owoce i warzywa
- Kalorie
- 39 kcal w 100 g
- Najlepiej zbadane działanie
- Wysoka zawartość sorbitolu (FODMAP) Silne
- W ciąży
- Bezpieczne
- Dla psa
- W umiarkowanych ilościach
Wartości odżywcze brzoskwini
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 39 kcal | — |
| Białko | 0,91 g | — |
| Tłuszcz | 0,25 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,02 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 8 g | — |
| w tym cukry | 8,4 g | — |
| Błonnik | 1,5 g | — |
| Woda | 88,9 g | — |
| Wapń | 6 mg | 1% |
| Żelazo | 0,25 mg | 2% |
| Magnez | 9 mg | 2% |
| Fosfor | 20 mg | 3% |
| Potas | 190 mg | 10% |
| Sód | 0 mg | — |
| Cynk | 0,17 mg | 2% |
| Miedź | 0,07 mg | 7% |
| Mangan | 0,06 mg | 3% |
| Selen | 0,1 µg | 0% |
| Witamina C | 6,6 mg | 8% |
| Tiamina (B1) | 0,02 mg | 2% |
| Ryboflawina (B2) | 0,03 mg | 2% |
| Niacyna (B3) | 0,81 mg | 5% |
| Witamina B6 | 0,03 mg | 2% |
| Kwas foliowy | 4 µg | 2% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 16 µg | 2% |
| Witamina E | 0,73 mg | 6% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
| Witamina K | 2,6 µg | 3% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 09236, domena publiczna.
Na co pomaga brzoskwinia? Działanie i badania
Brzoskwinia to przede wszystkim owoc deserowy, dostarczający wody, cukrów prostych, błonnika i niewielkich ilości witamin; nie ma badań klinicznych potwierdzających jej szczególne właściwości lecznicze. Brzoskwinie są bogate w sorbitol, poliol należący do FODMAP, który u osób z zespołem jelita drażliwego może wywoływać wzdęcia i biegunkę [1]. Pestki brzoskwini zawierają amygdalinę [3], z której podczas żucia i trawienia uwalnia się toksyczny cyjanowodór [4] — pestek nie należy jeść ani stosować jako „lekarstwa”.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Wysoka zawartość sorbitolu (FODMAP) | Silne | [1] |
| Pestki zawierają amygdalinę, źródło cyjanku | Silne | [3][4] |
| Lecznicze działanie pestek (amygdalina) | Niepotwierdzone | [4] |
Silne — Spójne wyniki przeglądów systematycznych lub wielu badań klinicznych u ludzi. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Świeża | najlepsza dojrzała, w sezonie (lipiec–wrzesień) |
| Brzoskwinia płaska (UFO, paraguayo, paragwajska) | spłaszczona, słodsza i mniej kwaśna; jada się ją tak samo jak zwykłą |
| Nektarynka | odmiana brzoskwini o gładkiej skórce |
| W syropie (puszka) | zawiera dodatek cukru |
| Suszona | skoncentrowany cukier i sorbitol |
Brzoskwinia w kuchni
Brzoskwinie jada się na surowo, w sałatkach owocowych, z jogurtem i do ciast, np. drożdżowego lub kruchego. Grillowane brzoskwinie pasują do sera pleśniowego, mozzarelli i szynki dojrzewającej. Z dojrzałych owoców robi się dżemy, kompoty i musy; skórkę łatwo zdjąć po sparzeniu owocu wrzątkiem.
Brzoskwinia w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Dzieci | W umiarkowanych ilościach | Owoc odpowiedni dla dzieci; pestki trzymaj poza zasięgiem — grożą zadławieniem i zawierają amygdalinę [3][4]. |
| Ciąża | Bezpieczne | Owoc spożywczy; myj przed jedzeniem. |
Brzoskwinia a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Dieta low FODMAP | Ostrożnie | Brzoskwinie są bogate w sorbitol [1]; tolerancja zależy od porcji. |
| Cukrzyca | W umiarkowanych ilościach | Zawiera cukry proste; jedz w ramach zaplanowanych porcji owoców. |
| Odchudzanie | Bezpieczne | Słodki owoc z dużą zawartością wody, dobry zamiennik deserów. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Brzoskwinia należy do częstych alergenów pokarmowych: białko Pru p 3, skupione głównie w skórce, wiąże się z ciężkimi reakcjami i jest odporne na gotowanie, a Pru p 1 daje zwykle łagodny zespół alergii jamy ustnej u osób uczulonych na pyłek brzozy [2]. Część osób uczulonych toleruje brzoskwinie obrane ze skórki, ale decyzję podejmij z alergologiem [2]. Pestek nie jedz — amygdalina uwalnia cyjanek, a już niewielkie ilości jąder pestek mogą przekroczyć bezpieczną dawkę ostrą [3][4].
Brzoskwinia dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | W umiarkowanych ilościach | Kawałek dojrzałego miąższu bez pestki; pestka grozi zadławieniem i niedrożnością jelit oraz zawiera amygdalinę [3]. |
| Kot | Brak danych | Brak wiarygodnych danych; koty nie potrzebują owoców. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Brzoskwinia pochodzi z Chin i wymaga ciepłego, osłoniętego stanowiska — w Polsce uprawia się odmiany odporne na mróz. Drzewo kwitnie wczesną wiosną różowymi kwiatami, przez co bywa narażone na przymrozki. Owoce zbiera się od lipca do września, zależnie od odmiany.
| Odmiana | Czym się wyróżnia |
|---|---|
| Redhaven | amerykańska odmiana o żółtym miąższu, dojrzewa w sierpniu; popularna w Polsce |
| Harnaś | polska odmiana wczesna, odporna na mróz |
| Inka | polska odmiana o żółtym miąższu |
| Brzoskwinia płaska (UFO, paraguayo) | spłaszczony kształt, biały słodki miąższ |
| Nektarynka | gładka skórka, jędrniejszy miąższ |
Przechowywanie brzoskwini
Twarde brzoskwinie dojrzewają w temperaturze pokojowej w ciągu 1–3 dni; dojrzałe przechowuj w lodówce i zjedz w ciągu kilku dni. Owoce łatwo się obijają, więc układaj je w jednej warstwie. Do zamrożenia pokrój je w ćwiartki i usuń pestkę.
Jak wybierać
Dojrzała brzoskwinia intensywnie pachnie i lekko ugina się pod palcem przy szypułce. Kolor rumieńca zależy od odmiany i nie jest pewnym znakiem dojrzałości — lepszym jest żółte lub kremowe tło skórki, bez zielonego odcienia. Unikaj owoców pomarszczonych, z ciemnymi plamami i miękkimi obiciami.
FAQ
Czym różni się brzoskwinia od nektarynki?
Co to jest brzoskwinia UFO (paraguayo)?
Czy można jeść pestki brzoskwini?
Czy brzoskwinię można jeść ze skórką?
Brzoskwinia po angielsku?
Źródła
- Monash University — High and low FODMAP foods — omówienie
- Thermo Fisher Scientific — Peach allergen fact sheet — baza danych
- Ghiulai V.M. i in. Identification and quantitative evaluation of amygdalin from apricot, plum and peach oils and kernels. Bulletin UASVM Cluj-Napoca. Agriculture 2006 — badanie
- EFSA — Acute health risks related to the presence of cyanogenic glycosides in raw apricot kernels and products derived from raw apricot kernels (EFSA Journal 2016;14(4):4424) — opinia naukowa
