W skrócie
Błękit metylenowy (chlorek metylotioniny) to syntetyczny barwnik i lek na receptę: w Unii Europejskiej jest zarejestrowany jako dożylna odtrutka w methemoglobinemii wywołanej lekami lub chemikaliami [1]. Sprzedawane w internecie krople „na pamięć i długowieczność” nie są lekiem ani suplementem, a ich łączenie z lekami przeciwdepresyjnymi grozi zespołem serotoninowym [2][4].
- Nazwa łacińska
- Methylthioninii chloridum
- Po angielsku
- methylene blue, methylthioninium chloride
- Inne nazwy
- chlorek metylotioniny, Proveblue, ProvayBlue, błękit metylowy (nazwa błędna, to inny barwnik)
- Kategoria
- Inne
- Najlepiej zbadane działanie
- Leczenie ostrej methemoglobinemii polekowej lub toksycznej (dożylnie, w szpitalu) Silne
- W ciąży
- Po konsultacji z lekarzem
- Dla psa
- Brak danych
Na co pomaga błękit metylenowy? Działanie i badania
Błękit metylenowy przyspiesza przekształcanie methemoglobiny z powrotem w hemoglobinę zdolną przenosić tlen, dlatego jest odtrutką w ostrej methemoglobinemii wywołanej m.in. niektórymi antybiotykami, środkami miejscowo znieczulającymi, azotanami w wodzie pitnej lub pestycydami; lek Methylthioninium chloride Proveblue dopuszczono w UE w 2011 r. dla dorosłych i dzieci [1]. W USA FDA wymienia też zastosowanie w zespole wazoplegii, encefalopatii po ifosfamidzie i zatruciu cyjankami oraz jako barwnik diagnostyczny [2]. Obietnice poprawy pamięci, energii, odporności czy spowolnienia starzenia nie mają potwierdzenia: badanie III fazy u 890 chorych na chorobę Alzheimera (2016) nie wykazało przewagi nad placebo, a przejściowy efekt na mitochondria w komórkach nie przekłada się na odczuwalną korzyść [4]. Błękit metylenowy hamuje monoaminooksydazę A, co tłumaczy jego groźne interakcje z lekami serotoninergicznymi [2].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Leczenie ostrej methemoglobinemii polekowej lub toksycznej (dożylnie, w szpitalu) | Silne | [1][2] |
| Poprawa pamięci i funkcji poznawczych u zdrowych osób | Niepotwierdzone | [4] |
| Spowolnienie choroby Alzheimera | Niepotwierdzone | [4] |
| „Długowieczność”, więcej energii, wzmocnienie odporności | Niepotwierdzone | [3][4] |
| Stosowanie doustne preparatów niemedycznych (udokumentowane szkody: hemoliza, zespół serotoninowy) | Niepotwierdzone | [3][4] |
Silne — Spójne wyniki przeglądów systematycznych lub wielu badań klinicznych u ludzi. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Roztwór do wstrzykiwań 5 mg/ml (Methylthioninium chloride Proveblue) | lek na receptę podawany dożylnie przez personel medyczny [1] |
| Krople i proszki „USP grade” sprzedawane online jako nootropik | nie są lekiem ani dopuszczonym suplementem; czystość nieznana, część opakowań nosi oznaczenie „szkodliwe po połknięciu” [4] |
| Barwnik do mikroskopii, akwarystyki i farbowania | produkt chemiczny nieprzeznaczony do spożycia [4] |
Ile błękitu metylenowego dziennie i kiedy
Nie podajemy dawek: błękit metylenowy jest lekiem na receptę podawanym dożylnie wyłącznie przez personel medyczny w ostrej methemoglobinemii oraz w innych wskazaniach szpitalnych [1][2]. W UE nie jest dopuszczony jako suplement diety ani dodatek do żywności [4]. Samodzielne przyjmowanie doustne wiąże się z ryzykiem hemolizy, uszkodzenia nerek i zespołu serotoninowego [2][3].
Błękit metylenowy w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Po konsultacji z lekarzem | Stosowanie wyłącznie w stanach zagrożenia życia na decyzję lekarza; brak danych o bezpieczeństwie preparatów przyjmowanych samodzielnie [1]. |
| Karmienie piersią | Po konsultacji z lekarzem | Brak danych o bezpieczeństwie poza leczeniem szpitalnym [1]. |
| Dzieci | Unikać | Poza leczeniem methemoglobinemii w szpitalu nie podawaj dzieciom; u osób z niedoborem G6PD grozi hemolizą [1][3]. |
| Seniorzy | Po konsultacji z lekarzem | Osoby starsze częściej przyjmują leki serotoninergiczne i mają zaburzenia czynności nerek; łączenie grozi zespołem serotoninowym [2]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Najgroźniejszym powikłaniem jest zespół serotoninowy po połączeniu błękitu metylenowego z lekami serotoninergicznymi (SSRI, SNRI, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, inhibitory MAO, bupropion, buspiron, trazodon, mirtazapina, a także tramadol, linezolid i MDMA): objawy to splątanie, pobudzenie, drżenia i skurcze mięśni, obfite pocenie, dreszcze, biegunka, zaburzenia koordynacji i gorączka [2][4]. U osób z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej (G6PD), który często pozostaje nierozpoznany, błękit metylenowy wywołuje hemolizę; opisano przypadek wielomiesięcznego doustnego przyjmowania zakończonego ciężką niedokrwistością hemolityczną i ostrą niewydolnością nerek wymagającą dializ [3]. Przeciwwskazania leku obejmują nadwrażliwość na barwniki tiazynowe, niedobór G6PD, niedobór reduktazy NADPH oraz methemoglobinemię po azotynach w leczeniu zatrucia cyjankami lub po chloranach [1]. Zwykłe działania niepożądane to zawroty głowy, parestezje, zaburzenia smaku, nudności, pocenie, ból w miejscu podania oraz niebieskozielone zabarwienie moczu i skóry [1]. Przy przedawkowaniu występują nudności, wymioty, zawroty i bóle głowy, a większe ilości powodują hemolizę i paradoksalnie methemoglobinemię [3][4]. Jeśli po przyjęciu błękitu metylenowego pojawi się gorączka, splątanie, drżenia, ciemny mocz lub duszność, zadzwoń na 112 lub do ośrodka toksykologicznego i nie czekaj na ustąpienie objawów.
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Leki przeciwdepresyjne i inne serotoninergiczne (SSRI, SNRI, TLPD, IMAO, bupropion, buspiron, trazodon, mirtazapina) | ryzyko zespołu serotoninowego zagrażającego życiu; FDA zaleca unikać łączenia poza stanami nagłymi [2] |
| Tramadol, linezolid, MDMA | również podnoszą poziom serotoniny; łączenie grozi zespołem serotoninowym [4] |
| Azotyny stosowane w leczeniu zatrucia cyjankami | methemoglobinemia po azotynach jest przeciwwskazaniem do błękitu metylenowego [1] |
Błękit metylenowy dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak wiarygodnych danych o samodzielnym podawaniu; stosowanie weterynaryjne tylko na zlecenie lekarza weterynarii. |
| Kot | Brak danych | Brak wiarygodnych danych; koty są szczególnie wrażliwe na substancje utleniające hemoglobinę, nie podawaj bez weterynarza. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Znaczenie i symbolika
Błękit metylenowy zsyntetyzowano w XIX w. jako barwnik tekstylny i jeden z pierwszych syntetycznych leków: stosowano go w malarii, zanim zastąpiły go skuteczniejsze leki syntetyczne [4]. W latach 2010. jego pochodną badano w chorobie Alzheimera; po negatywnym wyniku badania z 2016 r. kierunek ten porzucono, ale barwnik wrócił jako modny „biohack” w mediach społecznościowych, przed czym ostrzegają toksykolodzy i izby aptekarskie [4].
Opisujemy tradycję i wierzenia — nie są to właściwości potwierdzone naukowo.
FAQ
Czy błękit metylenowy jest legalny w Polsce?
Czy błękit metylenowy poprawia pamięć?
Dlaczego po błękicie metylenowym mocz jest niebieski?
Błękit metylenowy po angielsku?
Źródła
- European Medicines Agency — Methylthioninium chloride Proveblue, EPAR (przegląd dla pacjenta) — monografia leku
- FDA Drug Safety Communication — Serious CNS reactions possible when methylene blue is given to patients taking certain psychiatric medications (2011) — komunikat bezpieczeństwa
- Washington Poison Center — Methylene blue toxicity (opis przypadku hemolizy po stosowaniu doustnym) — omówienie (ośrodek toksykologiczny)
- Apotheken Umschau — Von wegen blaues Wunder: Experten warnen vor Methylenblau (2024) — omówienie
