W skrócie
Karczoch (Cynara cardunculus var. scolymus) to warzywo, którego jadalną częścią jest niedojrzały kwiatostan, głównie mięsiste dno i podstawy listków okwiatu [3]. Wyciągi z liści są w Europie stosowane tradycyjnie przy niestrawności, ale dowody kliniczne są ograniczone [1][2].
- Nazwa łacińska
- Cynara cardunculus var. scolymus (L.) Fiori
- Po angielsku
- artichoke, globe artichoke
- Inne nazwy
- karczoch zwyczajny, karczoch hiszpański
- Kategoria
- Owoce i warzywa
- Kalorie
- 47 kcal w 100 g
- W ciąży
- Po konsultacji z lekarzem
Wartości odżywcze karczocha
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 47 kcal | — |
| Białko | 3,3 g | — |
| Tłuszcz | 0,15 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,04 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 5,1 g | — |
| w tym cukry | 0,99 g | — |
| Błonnik | 5,4 g | — |
| Woda | 84,9 g | — |
| Wapń | 44 mg | 6% |
| Żelazo | 1,3 mg | 9% |
| Magnez | 60 mg | 16% |
| Fosfor | 90 mg | 13% |
| Potas | 370 mg | 18% |
| Sód | 94 mg | — |
| Cynk | 0,49 mg | 5% |
| Miedź | 0,23 mg | 23% |
| Mangan | 0,26 mg | 13% |
| Selen | 0,2 µg | 0% |
| Witamina C | 11,7 mg | 15% |
| Tiamina (B1) | 0,07 mg | 7% |
| Ryboflawina (B2) | 0,07 mg | 5% |
| Niacyna (B3) | 1 mg | 7% |
| Witamina B6 | 0,12 mg | 8% |
| Kwas foliowy | 68 µg | 34% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 1 µg | 0% |
| Witamina E | 0,19 mg | 2% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
| Witamina K | 14,8 µg | 20% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 11007, domena publiczna.
Na co pomaga karczoch? Działanie i badania
Europejska Agencja Leków uznaje, że preparaty z liści karczocha mogą łagodzić dolegliwości trawienne, takie jak niestrawność z uczuciem pełności, wzdęcia i gazy, ale opiera to na długotrwałym stosowaniu, a nie na mocnych badaniach klinicznych [1]. Wpływ na cholesterol jest niejednoznaczny: część badań z wyciągiem z liści wykazała obniżenie cholesterolu, inne nie [2]. Ochrona wątroby wynika głównie z badań na zwierzętach i nie została potwierdzona w kontrolowanych badaniach u ludzi [2]. Dotyczy to wyciągów z liści, nie karczocha jedzonego jako warzywo.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Łagodzi niestrawność i wzdęcia (wyciąg z liści) | Ograniczone | [1][2] |
| Obniża cholesterol (wyciąg z liści) | Sprzeczne | [2] |
| Chroni wątrobę | Ograniczone | [2] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Sprzeczne — Wyniki badań się wykluczają.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Ugotowany karczoch | gotuje się 15–30 minut lub na parze 30–40 minut; jada się dno i mięsiste części listków [3] |
| Na surowo | miękkie części można jeść cienko pokrojone z oliwą i cytryną [3] |
| Wyciągi i preparaty z liści | stosowane jako leki ziołowe wyłącznie u dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat [1] |
Ile karczocha dziennie i kiedy
Dla preparatów z liści EMA nie podaje jednej dawki, odsyła do ulotki; zaleca konsultację z lekarzem, jeśli objawy trwają dłużej niż 2 tygodnie [1]. Karczoch jedzony jako warzywo nie wymaga ograniczeń dawki.
Karczoch w kuchni
Karczocha jada się po ugotowaniu lub sparzeniu: gotuje się go 15–30 minut albo na parze 30–40 minut [3]. Mniejsze, młode okazy można jeść także na surowo, cienko pokrojone z oliwą i cytryną [3]. Pokrojony karczoch ciemnieje, więc zakwasza się go wodą z octem lub cytryną [3]. Włochatego „siana” w środku starszych kwiatostanów się nie je [3].
Karczoch w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Po konsultacji z lekarzem | Suplementów z liści karczocha w ciąży nie zaleca się [2]; jedzenie warzywa w ilościach kulinarnych jest zwykle uznawane za bezpieczne. |
| Karmienie piersią | Po konsultacji z lekarzem | Suplementów nie zaleca się [2]. |
| Dzieci | Unikać | Preparaty z liści tylko od 12. roku życia [1]. |
| Seniorzy | Bezpieczne | W ilościach kulinarnych bez ograniczeń; preparaty po konsultacji, zwłaszcza przy chorobach wątroby i dróg żółciowych [1]. |
Karczoch a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Kamica żółciowa | Po konsultacji z lekarzem | Karczoch pobudza skurcz pęcherzyka żółciowego, co może być groźne przy kamieniach [2]. |
| Choroby wątroby | Po konsultacji z lekarzem | Preparaty z liści nie mogą być stosowane przy niektórych chorobach wątroby i dróg żółciowych [1]. |
| Cukrzyca | Brak danych | Brak wiarygodnych danych w wykorzystanych źródłach. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Preparatów z liści karczocha nie wolno stosować przy niektórych zaburzeniach wątroby i dróg żółciowych ani przy nadwrażliwości na rośliny z rodziny astrowatych [1]. Przy kamicy żółciowej dopuszczalne jest stosowanie wyłącznie pod nadzorem lekarza [2]. Osoby uczulone na arnikę lub chryzantemy mogą reagować alergicznie [2].
FAQ
Czy karczocha można jeść na surowo?
Karczoch po angielsku?
Jak długo gotować karczocha?
Czy karczoch obniża cholesterol?
Źródła
- European Medicines Agency — Cynarae folium (artichoke leaf) — monografia
- EBSCO Research Starters — Artichoke as a dietary supplement — omówienie
- Wikipedia — Artichoke — omówienie (nazwy, kulinaria)
