W skrócie
Wiśnia to kwaśny owoc pestkowy z rodziny różowatych, jedzony świeży, mrożony, suszony i jako sok. Zawiera antocyjany i melatoninę; w małych badaniach sok lub koncentrat z wiśni zmniejszał bolesność mięśni po wysiłku [1].
- Nazwa łacińska
- Prunus cerasus L.
- Po angielsku
- sour cherry (tart cherry)
- Inne nazwy
- wiśnia pospolita, wiśnie kwaśne, sok wiśniowy
- Kategoria
- Owoce i warzywa
- Kalorie
- 50 kcal w 100 g
- Najlepiej zbadane działanie
- Zmniejsza bolesność mięśni po wysiłku Umiarkowane
- W ciąży
- Bezpieczne
- Dla psa
- Ostrożnie
Wartości odżywcze wiśni
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 50 kcal | — |
| Białko | 1 g | — |
| Tłuszcz | 0,3 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,07 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 10,6 g | — |
| w tym cukry | 8,5 g | — |
| Błonnik | 1,6 g | — |
| Woda | 86,1 g | — |
| Wapń | 16 mg | 2% |
| Żelazo | 0,32 mg | 2% |
| Magnez | 9 mg | 2% |
| Fosfor | 15 mg | 2% |
| Potas | 173 mg | 9% |
| Sód | 3 mg | — |
| Cynk | 0,1 mg | 1% |
| Miedź | 0,1 mg | 10% |
| Mangan | 0,11 mg | 6% |
| Selen | 0 µg | 0% |
| Witamina C | 10 mg | 12% |
| Tiamina (B1) | 0,03 mg | 3% |
| Ryboflawina (B2) | 0,04 mg | 3% |
| Niacyna (B3) | 0,4 mg | 2% |
| Witamina B6 | 0,04 mg | 3% |
| Kwas foliowy | 8 µg | 4% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 64 µg | 8% |
| Witamina E | 0,07 mg | 1% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
| Witamina K | 2,1 µg | 3% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 09063, domena publiczna.
Na co pomaga wiśnia? Działanie i badania
Najlepiej udokumentowane działanie wiśni dotyczy regeneracji po wysiłku: produkty z wiśni zmniejszały bolesność i utratę siły mięśni w 8 z 9 badań [1]. W pojedynczych badaniach sok z wiśni poprawiał sen i przejściowo obniżał ciśnienie, a wpływ na kwas moczowy był niejednoznaczny [1]. W badaniu obserwacyjnym osoby z dną moczanową, które jadły czereśnie lub wiśnie, miały o ok. 35% mniej napadów, ale nie dowodzi to związku przyczynowego [1]. Większość badań była krótka, mała i stosowała duże dawki w postaci koncentratów [1].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Zmniejsza bolesność mięśni po wysiłku | Umiarkowane | [1] |
| Poprawia jakość snu | Ograniczone | [1] |
| Zmniejsza ryzyko napadów dny moczanowej | Ograniczone | [1] |
| Obniża ciśnienie krwi | Sprzeczne | [1] |
Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Sprzeczne — Wyniki badań się wykluczają.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Świeże owoce | sezon w lipcu; kwaśny smak |
| Mrożone | zachowują większość składników; do ciast i koktajli |
| Suszone | często słodzone; skoncentrowane cukry |
| Sok, koncentrat | w badaniach ok. 240 ml soku lub 30–60 ml koncentratu dziennie [1] |
| Kompot, przetwory | zwykle z dodatkiem cukru |
Ile wiśni dziennie i kiedy
Wiśnie je się jak inne owoce, bez szczególnych ograniczeń. W badaniach nad regeneracją i snem stosowano ok. 240 ml soku z wiśni lub 30–60 ml koncentratu dziennie, co odpowiada kilkudziesięciu–stu kilkudziesięciu owocom [1]. Pestek nie rozgryzaj i nie jedz [2][3].
Wiśnia w kuchni
Wiśnie wykorzystuje się w ciastach (szarlotki, kruche tarty, clafoutis), pierogach, konfiturach, kompotach, nalewkach i sosach do mięs, zwłaszcza kaczki. Przed użyciem warto je wydrylować. Mrożone wiśnie można dodawać do wypieków bez rozmrażania.
Wiśnia w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Bezpieczne | Jako owoc w zwykłych ilościach; pestek nie jedz. |
| Dzieci | W umiarkowanych ilościach | Wydryluj owoce; pestka grozi zadławieniem. |
Wiśnia a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Dna moczanowa | W umiarkowanych ilościach | Obserwacyjnie wiązano spożycie wiśni z mniejszą liczbą napadów, ale nie zastępują leczenia [1]. |
| Cukrzyca | W umiarkowanych ilościach | Świeże wiśnie w porcjach jak inne owoce; soki i suszone zawierają skoncentrowane cukry. |
| Refluks i zgaga | Ostrożnie | Kwaśne owoce mogą nasilać objawy u części osób. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Miąższ wiśni jest bezpieczny dla większości osób. Pestki, liście i łodygi zawierają glikozydy cyjanogenne [2], które po spożyciu uwalniają cyjanek — dlatego nie rozgryzaj i nie jedz pestek [3]. Duże ilości soku lub koncentratu mogą powodować dolegliwości żołądkowe.
Wiśnia dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Ostrożnie | Pestki, liście i łodygi wiśni są toksyczne (glikozydy cyjanogenne) [2]; nie podawaj owoców z pestkami. |
| Kot | Unikać | Wiśnia (łodygi, liście, pestki) jest toksyczna dla kotów [2]. |
| Koń | Unikać | Liście, szczególnie zwiędnięte, są toksyczne [2]; nie sadź wiśni przy pastwisku. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Wiśnia pospolita to niewielkie drzewo owocowe uprawiane w całej Polsce; jest mrozoodporna i samopylna w wielu odmianach. Owocuje w lipcu. Wiśnie ozdobne (japońskie, np. 'Kanzan', 'Amanogawa') to inne gatunki z rodzaju Prunus, sadzone dla kwiatów, nie owoców.
| Odmiana | Czym się wyróżnia |
|---|---|
| Łutówka | najpopularniejsza polska odmiana sadownicza, ciemne kwaśne owoce |
| Nefris, Debreceni Bötermő | odmiany deserowe o słodszym smaku |
| Wiśnia piłkowana 'Kanzan' | odmiana ozdobna o pełnych różowych kwiatach |
| Wiśnia 'Amanogawa' | odmiana ozdobna o kolumnowym pokroju |
| Wiśnia 'Bakajoko' | ozdobna, zwykle szczepiona na pniu |
Przechowywanie wiśni
Świeże wiśnie przechowuj w lodówce, nieumyte, najdłużej 2–3 dni. Do dłuższego przechowywania wydryluj je i zamroź na tacy, a potem przesyp do woreczka. Sok i przetwory trzymaj w chłodnym, ciemnym miejscu.
Jak wybierać
Wybieraj jędrne, błyszczące owoce o intensywnym kolorze, z zielonymi ogonkami. Przy sokach sprawdzaj, czy to 100% sok, a nie napój z dodatkiem cukru.
FAQ
Czy pestki wiśni są trujące?
Czym różni się wiśnia od czereśni?
Czy wiśnia japońska daje owoce?
Czy mrożone wiśnie są zdrowe?
Wiśnia po angielsku?
Źródła
- Kelley D.S., Adkins Y., Laugero K.D. A Review of the Health Benefits of Cherries. Nutrients 2018 — przegląd
- ASPCA — Cherry (toxic and non-toxic plants) — baza danych
- EFSA — Apricot kernels pose risk of cyanide poisoning — omówienie
