W skrócie
Niepokalanek (niepokalanek pospolity) to krzew Vitex agnus-castus, którego owoce stosuje się w ziołolecznictwie przy objawach napięcia przedmiesiączkowego (PMS). Europejska Agencja Leków uznaje stosowanie jednego określonego suchego wyciągu w PMS za ugruntowane, ale wyłącznie u dorosłych kobiet [1]. NCCIH ocenia, że jakość badań jest niska lub umiarkowana [2].
- Nazwa łacińska
- Vitex agnus-castus L.
- Po angielsku
- chasteberry, agnus castus
- Inne nazwy
- niepokalanek pospolity, drzewo czystości, pieprz mnisi
- Kategoria
- Zioła i rośliny
- Najlepiej zbadane działanie
- Łagodzi objawy zespołu napięcia przedmiesiączkowego Umiarkowane
- W ciąży
- Unikać
- Dla psa
- Brak danych
Na co pomaga niepokalanek? Działanie i badania
EMA/HMPC uznaje, że określony suchy wyciąg z owoców niepokalanka może łagodzić objawy zespołu napięcia przedmiesiączkowego (stosowanie ugruntowane), a inne preparaty — drobne dolegliwości przed miesiączką (stosowanie tradycyjne) [1]. NCCIH wskazuje, że badania dotyczące PMS, zwłaszcza bólu i tkliwości piersi, były niskiej lub umiarkowanej jakości i potrzeba lepszych dowodów [2]. Dowodów na skuteczność w niepłodności jest za mało [2].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Łagodzi objawy zespołu napięcia przedmiesiączkowego | Umiarkowane | [1][2] |
| Zmniejsza ból i tkliwość piersi | Ograniczone | [2] |
| Poprawia płodność | Niepotwierdzone | [2] |
Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Wyciąg suchy z owoców (tabletki, kapsułki) | forma o najlepiej udokumentowanym zastosowaniu w PMS [1] |
| Owoce suszone, napar | forma tradycyjna |
| Nalewka, krople | preparaty ziołowe; stosuj zgodnie z ulotką |
Ile niepokalanka dziennie i kiedy
Dawkowanie zależy od preparatu i należy je ustalić według ulotki lub z lekarzem albo farmaceutą. Monografia EMA dopuszcza ciągłe stosowanie określonego suchego wyciągu do 3 miesięcy; jeśli objawy się nasilają lub nie ustępują, trzeba skonsultować się z lekarzem [1]. W badaniach wyciąg stosowano bezpiecznie do 3 miesięcy [2].
Niepokalanek w kuchni
Niepokalanek nie jest przyprawą kuchenną w typowym użyciu; suszone owoce, zwane dawniej pieprzem mnichów, bywały używane jako ostra przyprawa. Obecnie stosuje się go głównie jako surowiec zielarski.
Niepokalanek w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Unikać | Badania przedkliniczne sugerują, że może być niebezpieczny w ciąży [2]. |
| Karmienie piersią | Unikać | Badania przedkliniczne sugerują, że może być niebezpieczny w czasie karmienia [2]. |
| Dzieci | Unikać | EMA: preparaty tylko dla dorosłych kobiet [1]. |
| Seniorzy | Po konsultacji z lekarzem | Dotyczy kobiet w wieku rozrodczym; skonsultuj z lekarzem. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Niepokalanek jest przeznaczony wyłącznie dla dorosłych kobiet [1]. Może być niewskazany u kobiet z chorobami hormonozależnymi, np. rakiem piersi, macicy lub jajnika [2]. Możliwe działania niepożądane to nudności, ból brzucha, biegunka, ból głowy, wysypka, trądzik, zaburzenia miesiączkowania i reakcje alergiczne [1][2].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Leki hormonalne i inne leki | NCCIH nie wymienia konkretnych interakcji, ale zaleca konsultację z lekarzem przed użyciem ziół przy przyjmowaniu leków [2] |
Niepokalanek dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak pewnych danych. |
| Kot | Brak danych | Brak pewnych danych. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
FAQ
Niepokalanek po angielsku?
Jak długo można stosować niepokalanek?
Czy niepokalanek jest bezpieczny w ciąży?
Źródła
- European Medicines Agency — Agni casti fructus (monografia HMPC) — monografia
- NCCIH — Chasteberry — omówienie
