W skrócie
Omułek jadalny (Mytilus edulis) to małż morski z Bałtyku i Atlantyku, jedzony po ugotowaniu lub uduszeniu. Według norweskiej tabeli składu żywności 100 g surowego mięsa zawiera około 73 kcal i 13,8 g białka [1]. Najważniejsze zagrożenia to alergia na mięczaki, biotoksyny z zakwitów glonów i spożywanie na surowo [2][3][4].
- Nazwa łacińska
- Mytilus edulis L.
- Po angielsku
- blue mussel, common mussel
- Inne nazwy
- małż jadalny, omułek niebieski, omułek jadalny
- Kategoria
- Ryby i mięso
- Kalorie
- 86 kcal w 100 g
- Najlepiej zbadane działanie
- Dostarcza białka, witaminy B12, jodu, selenu i żelaza (wartość odżywcza) Silne
- W ciąży
- W umiarkowanych ilościach
Wartości odżywcze omułka
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 86 kcal | — |
| Białko | 11,9 g | — |
| Tłuszcz | 2,2 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,42 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 3,7 g | — |
| w tym cukry | 0 g | — |
| Błonnik | 0 g | — |
| Woda | 80,6 g | — |
| Wapń | 26 mg | 3% |
| Żelazo | 4 mg | 28% |
| Magnez | 34 mg | 9% |
| Fosfor | 197 mg | 28% |
| Potas | 320 mg | 16% |
| Sód | 286 mg | — |
| Cynk | 1,6 mg | 16% |
| Miedź | 0,09 mg | 9% |
| Mangan | 3,4 mg | 170% |
| Selen | 44,8 µg | 81% |
| Witamina C | 8 mg | 10% |
| Tiamina (B1) | 0,16 mg | 15% |
| Ryboflawina (B2) | 0,21 mg | 15% |
| Niacyna (B3) | 1,6 mg | 10% |
| Witamina B6 | 0,05 mg | 4% |
| Kwas foliowy | 42 µg | 21% |
| Witamina B12 | 12 µg | 480% |
| Witamina A | 48 µg | 6% |
| Witamina E | 0,55 mg | 5% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
| Witamina K | 0,1 µg | 0% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 15164, domena publiczna.
Na co pomaga omułek? Działanie i badania
Omułek jadalny jest produktem spożywczym, a nie suplementem, i nie ma dla niego potwierdzonych działań leczniczych. Jego wartość odżywcza to przede wszystkim białko (13,8 g w 100 g surowego mięsa) przy niewielkiej ilości tłuszczu (2,0 g) [1]. Norweska tabela składu wskazuje też, że porcja jest bardzo bogata w witaminę B12, jod, selen i żelazo, podając je jako procent wartości referencyjnych [1]. Tego omułka nie należy mylić z omułkiem zielonowargowym (Perna canaliculus), sprzedawanym jako suplement na stawy; ten ma osobne hasło.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Dostarcza białka, witaminy B12, jodu, selenu i żelaza (wartość odżywcza) | Silne | [1] |
Silne — Spójne wyniki przeglądów systematycznych lub wielu badań klinicznych u ludzi.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Gotowany lub parowany | najczęstsza i najbezpieczniejsza forma; małże powinny się otworzyć w trakcie gotowania |
| W zalewie lub marynacie | gotowy produkt, sprawdź termin przydatności |
| Mrożony | wygodny, po rozmrożeniu zużyj od razu |
| Surowy | niezalecany; może zawierać bakterie lub toksyny [2] |
Omułek w kuchni
Omułki gotuje się na parze lub dusi w białym winie z warzywami i ziołami, a następnie podaje z pieczywem lub frytkami. Przed obróbką trzeba je dokładnie wyszorować i usunąć tzw. brodę. Te, które przed gotowaniem są otwarte i nie zamykają się po dotknięciu, wyrzuć. Po obróbce wyrzuć też te, które się nie otworzyły.
Omułek w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | W umiarkowanych ilościach | Według NHS gotowane małże, w tym omułki, są bezpieczne w ciąży; surowych należy unikać, bo mogą zawierać bakterie lub toksyny [2]. |
| Karmienie piersią | Brak danych | Brak informacji w otwartych źródłach; zasady bezpieczeństwa mikrobiologicznego jak dla każdego. |
| Dzieci | Ostrożnie | Tylko dobrze ugotowane; przy alergii na mięczaki całkowicie unikać [4]. |
| Seniorzy | Ostrożnie | Tylko dobrze ugotowane, ze względu na ryzyko zatrucia. |
Omułek a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Alergia na mięczaki | Unikać | Osoba uczulona na mięczaki powinna unikać wszystkich mięczaków, w tym małży [4]. |
| Dieta niskohistaminowa | Brak danych | Brak wiarygodnych danych w otwartych źródłach. |
| Dna moczanowa | Brak danych | Brak danych w otwartych źródłach. |
| Odchudzanie | Brak danych | Brak danych w otwartych źródłach. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Omułków nie mogą jeść osoby uczulone na mięczaki; objawy pojawiają się zwykle w ciągu kilku minut do 2 godzin po posiłku i mogą być ciężkie [4]. Małże mogą gromadzić biotoksyny z zakwitów glonów, wywołujące zatrucia paraliżujące (PSP), amnezyjne (ASP) i biegunkowe (DSP), a gotowanie ich nie niszczy [3]. Z tego powodu unikaj omułków zebranych z natury w czasie zakwitów i ostrzeżeń sanitarnych oraz surowych [2][3].
Przechowywanie omułka
Żywe omułki przechowuj w lodówce, w chłodnym miejscu, przykryte wilgotną ściereczką, w otwartym pojemniku, nie w szczelnej torbie ani w wodzie. Zużyj je w ciągu 1–2 dni od zakupu. Ugotowane przechowuj w lodówce i zjedz szybko.
Jak wybierać
Kupuj omułki żywe, o zamkniętych lub zamykających się po stuknięciu muszlach, pachnące świeżo, morzem. Muszle uszkodzone lub otwarte, które nie reagują na dotyk, wyrzuć. Kupuj od sprawdzonego dostawcy; małże z oficjalnie monitorowanych hodowli podlegają kontroli biotoksyn.
FAQ
Czym różni się omułek jadalny od omułka zielonowargowego?
Czy omułki można jeść na surowo?
Czy gotowanie usuwa toksyny z omułków?
Ile kalorii mają omułki?
Omułek po angielsku?
Źródła
- Matvaretabellen (Norwegian Food Composition Table) — Mussel, blue, raw — baza danych
- NHS — Foods to avoid in pregnancy — omówienie
- Canadian Food Inspection Agency — Toxins in shellfish — omówienie
- West Suffolk NHS Foundation Trust — Shellfish allergy (patient leaflet) — omówienie
