W skrócie
Tarnina to ciernisty krzew Prunus spinosa, którego granatowe owoce (tarki) są jadalne po przemrożeniu lub przetworzeniu, a kwiaty używane w ziołolecznictwie. Jej właściwości prozdrowotne opisano w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach, a nie klinicznych [1][2].
- Nazwa łacińska
- Prunus spinosa L.
- Po angielsku
- blackthorn, sloe
- Inne nazwy
- tarka, śliwa tarnina, tarki
- Kategoria
- Owoce i warzywa
- W ciąży
- Po konsultacji z lekarzem
- Dla psa
- Ostrożnie
Na co pomaga tarnina? Działanie i badania
Owoce i kwiaty tarniny zawierają dużo polifenoli (flawonoidów, proantocyjanidyn, kwasów fenolowych). W badaniach in vitro ekstrakty z kwiatów wykazywały działanie przeciwutleniające i hamowały enzymy związane ze stanem zapalnym [1]. Przegląd z 2023 r. nie znalazł badań klinicznych z udziałem ludzi, a skutki toksyczne wymagają dalszych badań [2]. Tradycyjne zastosowania (w chorobach dróg moczowych, stanach zapalnych, sercu) nie mają więc potwierdzenia klinicznego [1][2].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Działanie przeciwutleniające (kwiaty, owoce) | Ograniczone | [1][2] |
| Hamowanie enzymów prozapalnych | Ograniczone | [1] |
| Działanie przeciwdrobnoustrojowe i przeciwnowotworowe | Ograniczone | [2] |
| Efekty u ludzi (leczenie chorób) | Niepotwierdzone | [2] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Owoce (tarki) | cierpkie, po przemrożeniu lub obróbce nadają się do przetworów |
| Nalewka z tarniny | popularny trunek domowy; to alkohol |
| Sok i dżem z tarniny | po obróbce termicznej łagodniejsze w smaku |
| Kwiat tarniny | surowiec zielarski; napar tradycyjny |
| Liście tarniny | stosowane w mieszankach ziołowych, bez potwierdzonych badań |
Ile tarniny dziennie i kiedy
Dla owoców i kwiatów tarniny nie ma ustalonych dawek na podstawie badań klinicznych [2]. Owoce jada się w przetworach w ilościach kulinarnych; napary z kwiatów stosuj ostrożnie i zgodnie z ulotką preparatu.
Tarnina w kuchni
Surowe owoce tarniny są bardzo cierpkie z powodu garbników, dlatego zbiera się je po pierwszych przymrozkach lub mrozi, a następnie przetwarza [2]. Najczęściej robi się z nich nalewkę, sok, dżem, konfitury, wino, powidła oraz dodatek do mięs. Kiedy zbierać: pod koniec października i w listopadzie, gdy owoce zmiękną i stracą część cierpkości.
Tarnina w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Po konsultacji z lekarzem | Brak danych o bezpieczeństwie [2]; przetwory kulinarne w małych ilościach, nalewki unikać. |
| Karmienie piersią | Brak danych | Brak danych [2]. |
| Dzieci | W umiarkowanych ilościach | Dżem i sok w ilościach kulinarnych; nalewki nie podawaj. |
| Seniorzy | W umiarkowanych ilościach | W ilościach kulinarnych. |
Tarnina a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Cukrzyca | Ostrożnie | Badania na zwierzętach były niejednoznaczne, a przetwory mają dużo cukru [2]. |
| Dieta niskohistaminowa | Brak danych | Brak wiarygodnych danych. |
| Dieta low FODMAP | Brak danych | Brak danych w źródłach. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Skutki toksyczne tarniny pozostają niewyjaśnione [2], dlatego nie traktuj jej jako leku. Pestki zawierają glikozydy cyjanogenne - nie gryź ich i nie spożywaj w nadmiarze. Surowe owoce mogą podrażniać żołądek, a nalewki zawierają alkohol.
Tarnina dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Ostrożnie | Pestki śliwowate mogą zawierać cyjanogenne glikozydy; nie podawaj owoców z pestkami. |
| Kot | Brak danych | Brak danych. |
| Koń | Brak danych | Brak danych. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Tarnina to gęsty, kolczasty krzew lub niewielkie drzewo do 3–4 m wysokości, kwitnący białymi kwiatami przed rozwojem liści. Rośnie na miedzach, skrajach lasów i w zaroślach, dobrze znosi suszę i ubogie gleby. Sadzonki sadzi się na słonecznym stanowisku; krzew tworzy rozległe odrosty korzeniowe. Kolczasty krzew sadzi się na żywopłoty obronne i dla ptaków. Drewno jest twarde i bywa używane do wyrobu małych przedmiotów.
Przechowywanie tarniny
Świeże owoce przechowuj w chłodzie krótko lub zamroź (mróz łagodzi cierpkość). Przetwory (dżem, nalewkę) trzymaj w szczelnych słoikach i butelkach, w chłodnym, ciemnym miejscu.
Jak wybierać
Zbieraj dojrzałe, granatowe owoce z siwym nalotem z krzewów z dala od ruchliwych dróg i pól opryskiwanych. Nie myl tarniny z innymi trującymi owocami; jeśli masz wątpliwości, nie jedz.
FAQ
Tarnina po angielsku?
Czy tarnina jest jadalna?
Kiedy zbierać tarninę?
Co zrobić z tarniny?
Źródła
- Bioactivity Potential of Prunus spinosa L. Flower Extracts: Phytochemical Profiling, Cellular Safety, Pro-inflammatory Enzymes Inhibition and Protective Effects Against Oxidative Stress In Vitro. Frontiers in Pharmacology 2017 — badanie in vitro
- Negrean O.R. i in. Blackthorn - A Valuable Source of Phenolic Antioxidants with Potential Health Benefits. Molecules 2023 — przegląd
