W skrócie
Pokrzywa zwyczajna to pospolita roślina z parzącymi włoskami, której liście stosuje się w naparach, sokach i kuchni. Według monografii Europejskiej Agencji Leków liść pokrzywy jest tradycyjnym lekiem roślinnym zwiększającym ilość wydalanego moczu i łagodzącym drobne bóle stawów — na podstawie długotrwałego stosowania, nie badań klinicznych [1][2].
- Nazwa łacińska
- Urtica dioica L.
- Po angielsku
- stinging nettle
- Inne nazwy
- pokrzywa zwyczajna, liść pokrzywy (Urticae folium)
- Kategoria
- Zioła i rośliny
- Kalorie
- 42 kcal w 100 g
- W ciąży
- Unikać
- Dla psa
- Brak danych
Wartości odżywcze pokrzywy
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 42 kcal | — |
| Białko | 2,7 g | — |
| Tłuszcz | 0,11 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 0,59 g | — |
| w tym cukry | 0,25 g | — |
| Błonnik | 6,9 g | — |
| Woda | 87,7 g | — |
| Wapń | 481 mg | 60% |
| Żelazo | 1,6 mg | 12% |
| Magnez | 57 mg | 15% |
| Fosfor | 71 mg | 10% |
| Potas | 334 mg | 17% |
| Sód | 4 mg | — |
| Cynk | 0,34 mg | 3% |
| Miedź | 0,08 mg | 8% |
| Mangan | 0,78 mg | 39% |
| Selen | 0,3 µg | 1% |
| Tiamina (B1) | 0,01 mg | 1% |
| Ryboflawina (B2) | 0,16 mg | 11% |
| Niacyna (B3) | 0,39 mg | 2% |
| Witamina B6 | 0,1 mg | 7% |
| Kwas foliowy | 14 µg | 7% |
| Witamina A | 101 µg | 13% |
| Witamina K | 499 µg | 665% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 35205, domena publiczna.
Na co pomaga pokrzywa? Działanie i badania
Europejska Agencja Leków uznaje liść pokrzywy za tradycyjny lek roślinny w dwóch wskazaniach: łagodzenie drobnych bólów stawów oraz zwiększanie ilości moczu w celu przepłukania dróg moczowych, wspomagająco przy łagodnych dolegliwościach [2]. Status „tradycyjny” oznacza, że wskazania opierają się na długim okresie stosowania, a nie na rozstrzygających badaniach klinicznych. Popularne twierdzenia o wpływie pokrzywy na włosy, skórę czy niedobór żelaza nie mają potwierdzenia w badaniach z udziałem ludzi.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Zwiększa ilość wydalanego moczu (wspomagająco przy łagodnych dolegliwościach dróg moczowych) | Ograniczone | [2] |
| Łagodzi drobne bóle stawów | Ograniczone | [2] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Napar z suszonego liścia (herbata z pokrzywy) | najpopularniejsza forma; dawkowanie podaje ulotka produktu leczniczego |
| Sok ze świeżego ziela | stosowany tradycyjnie; produkty różnią się składem |
| Nalewka (pokrzywa w alkoholu) | zawiera etanol — nie dla dzieci, kobiet w ciąży i kierowców |
| Świeże młode liście | do zup, farszów i koktajli po sparzeniu |
| Wcierki i płukanki do włosów | zastosowanie kosmetyczne bez potwierdzenia w badaniach |
Ile pokrzywy dziennie i kiedy
Dawkowanie leczniczych naparów i soków określa ulotka konkretnego produktu zgodnego z monografią EMA [2]. Przy stosowaniu moczopędnym monografia zaleca picie odpowiedniej ilości płynów [2]. Stosowania u dzieci poniżej 12 lat nie zaleca się [2]. Jeśli dolegliwości stawowe przebiegają z obrzękiem, zaczerwienieniem lub gorączką, albo dolegliwości moczowe nasilają się, trzeba zgłosić się do lekarza [2].
Pokrzywa w kuchni
Młode pędy i liście pokrzywy zbierane wiosną nadają się do zup, farszów do pierogów, omletów i pesto. Sparzenie wrzątkiem lub gotowanie likwiduje parzące działanie włosków. Zbieraj ją z dala od dróg i pól nawożonych chemicznie.
Pokrzywa na skórę i włosy
Pokrzywa jest popularnym składnikiem szamponów, wcierek i płukanek do włosów, ale jej wpływ na wypadanie włosów czy kondycję skóry nie został potwierdzony w badaniach klinicznych. Świeża roślina może podrażniać skórę z powodu parzących włosków.
Pokrzywa w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Unikać | Bezpieczeństwo nie zostało ustalone; stosowanie leczniczych preparatów nie jest zalecane [2]. |
| Karmienie piersią | Unikać | Brak wystarczających danych; stosowanie preparatów leczniczych nie jest zalecane [2]. |
| Dzieci | Unikać | Preparatów leczniczych nie stosuj u dzieci poniżej 12 lat [2]. |
| Seniorzy | Po konsultacji z lekarzem | Przy chorobach serca lub nerek, w których ogranicza się płyny, liść pokrzywy jest przeciwwskazany [2]. |
Pokrzywa a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Choroby nerek | Unikać | Przeciwwskazana w ciężkich chorobach nerek, w których zaleca się ograniczenie płynów [2]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Liść pokrzywy jest przeciwwskazany przy nadwrażliwości na roślinę oraz w stanach, w których zaleca się ograniczenie płynów, np. w ciężkich chorobach serca lub nerek [2]. Nie stosuj go w ciąży, podczas karmienia piersią i u dzieci poniżej 12 lat [2]. Nalewki i płynne wyciągi zawierają alkohol [2].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Leki moczopędne i leki na serce | brak badań interakcji; przy chorobach serca lub nerek skonsultuj stosowanie z lekarzem [2] |
| Tabletki antykoncepcyjne | brak danych o interakcji |
Pokrzywa dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Kury | W umiarkowanych ilościach | Tradycyjnie dodawana do paszy po sparzeniu lub ususzeniu; brak danych o zalecanych ilościach. |
| Pies | Brak danych | Brak wiarygodnych danych. |
| Kot | Brak danych | Brak wiarygodnych danych. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Pokrzywa zwyczajna rośnie pospolicie w całej Polsce na żyznych, wilgotnych glebach bogatych w azot — przy zabudowaniach, w zaroślach i na skrajach lasów. To bylina rozprzestrzeniająca się kłączami. „Biała pokrzywa” to w rzeczywistości jasnota biała (Lamium album) — inna roślina, która nie parzy.
Przechowywanie pokrzywy
Suszone liście przechowuj w szczelnym pojemniku, w suchym i ciemnym miejscu. Świeże liście zużyj w ciągu 1–2 dni albo zblanszuj i zamroź.
Znaczenie i symbolika
W tradycji ludowej pokrzywa uchodziła za roślinę ochronną, odpędzającą złe moce. W baśni Andersena „Dzikie łabędzie” bohaterka tka koszule z pokrzyw, by odczarować braci. Takie znaczenia należą do folkloru, nie do wiedzy o działaniu rośliny.
Opisujemy tradycję i wierzenia — nie są to właściwości potwierdzone naukowo.
Aktualności
FAQ
Czy pokrzywa pomaga na niedobór żelaza?
Czym jest pokrzywa indyjska?
Czy biała pokrzywa to pokrzywa?
Czy można mieć alergię na pokrzywę?
Pokrzywa po angielsku?
Źródła
- European Medicines Agency — Urticae folium (Nettle Leaf) — monografia
- HMPC — Community herbal monograph on Urtica dioica L.; Urtica urens L., folium — monografia
