W skrócie
Czarna porzeczka to krzew owocowy Ribes nigrum, którego ciemnofioletowe owoce są bogate w antocyjany i inne związki fenolowe [2]. Liście czarnej porzeczki mają w UE status tradycyjnego leku roślinnego przy drobnych bólach stawów i dolegliwościach dróg moczowych [1].
- Nazwa łacińska
- Ribes nigrum L.
- Po angielsku
- blackcurrant
- Inne nazwy
- porzeczka czarna, smrodynia
- Kategoria
- Owoce i warzywa
- Kalorie
- 63 kcal w 100 g
- W ciąży
- W umiarkowanych ilościach
- Dla psa
- Brak danych
Wartości odżywcze czarnej porzeczki
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 63 kcal | — |
| Białko | 1,4 g | — |
| Tłuszcz | 0,41 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,03 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 15,4 g | — |
| Woda | 82 g | — |
| Wapń | 55 mg | 7% |
| Żelazo | 1,5 mg | 11% |
| Magnez | 24 mg | 6% |
| Fosfor | 59 mg | 8% |
| Potas | 322 mg | 16% |
| Sód | 2 mg | — |
| Cynk | 0,27 mg | 3% |
| Miedź | 0,09 mg | 9% |
| Mangan | 0,26 mg | 13% |
| Witamina C | 181 mg | 226% |
| Tiamina (B1) | 0,05 mg | 5% |
| Ryboflawina (B2) | 0,05 mg | 4% |
| Niacyna (B3) | 0,3 mg | 2% |
| Witamina B6 | 0,07 mg | 5% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 12 µg | 2% |
| Witamina E | 1 mg | 8% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 09083, domena publiczna.
Na co pomaga czarna porzeczka? Działanie i badania
Owoce czarnej porzeczki są źródłem antocyjanów, którym przypisuje się działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne; w małych badaniach na ludziach ekstrakt z antocyjanów poprawiał m.in. adaptację wzroku do ciemności, funkcję śródbłonka naczyń i regenerację po wysiłku [2][3]. Większość pozostałych efektów (przeciwcukrzycowy, neuroprotekcyjny, przeciwnowotworowy) opisano w badaniach na komórkach i zwierzętach [2]. Liście stosuje się tradycyjnie w naparach moczopędnych i przy drobnych bólach stawów — EMA uznaje to zastosowanie na podstawie tradycji, bez badań klinicznych [1].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Łagodzi drobne bóle stawów (liście) | Niepotwierdzone | [1] |
| Wspomaga płukanie dróg moczowych (liście) | Niepotwierdzone | [1] |
| Poprawia adaptację wzroku do ciemności | Ograniczone | [2] |
| Poprawia funkcję naczyń krwionośnych | Ograniczone | [2][3] |
| Obniża poziom cukru po posiłku | Ograniczone | [2] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Świeże owoce | sezon w lipcu; kwaśne, aromatyczne |
| Mrożone owoce | zachowują większość składników; do koktajli, deserów i ciast |
| Sok, nektar, syrop | soki handlowe często są dosładzane — sprawdź etykietę |
| Dżem, konfitura, kompot | przetwory zawierają dużo cukru |
| Nalewka, wino | napoje alkoholowe — korzyści z owoców nie równoważą szkód alkoholu |
| Liście (napar) | tradycyjny lek roślinny, tylko dla dorosłych [1] |
| Olej z pestek | zawiera wielonienasycone kwasy tłuszczowe [3]; stosowany jako suplement i w kosmetykach |
Ile czarnej porzeczki dziennie i kiedy
Owoce czarnej porzeczki można jeść bez ograniczeń wynikających z badań, jak inne owoce jagodowe. Preparaty z liści przeznaczone są wyłącznie dla dorosłych; dawkowanie podaje ulotka konkretnego produktu [1]. Jeśli ból stawów nasila się lub trwa dłużej niż 4 tygodnie, a dolegliwości dróg moczowych dłużej niż 2 tygodnie, skonsultuj się z lekarzem [1].
Czarna porzeczka w kuchni
Czarna porzeczka ma kwaśno-cierpki, intensywny smak, dlatego najczęściej trafia do przetworów: dżemów, konfitur, soków, kompotów i nalewek. Świetnie sprawdza się w ciastach drożdżowych, sernikach, musach i sosach do mięs, zwłaszcza dziczyzny. Mrożone owoce można dodawać do koktajli i owsianki bez rozmrażania.
Czarna porzeczka w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | W umiarkowanych ilościach | Owoce jak w zwykłej diecie; preparatów z liści nie stosuj bez lekarza. |
| Karmienie piersią | W umiarkowanych ilościach | Owoce jak w zwykłej diecie; preparatów z liści nie stosuj bez lekarza. |
| Dzieci | W umiarkowanych ilościach | Owoce tak; preparaty z liści tylko dla dorosłych [1]. |
Czarna porzeczka a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Choroby nerek | Po konsultacji z lekarzem | Napar z liści działa moczopędnie i nie jest wskazany, gdy zalecono ograniczenie płynów [1]. |
| Cukrzyca | W umiarkowanych ilościach | Świeże owoce tak; soki, dżemy i nalewki zawierają dużo cukru. |
| Refluks i zgaga | Ostrożnie | Kwaśne owoce i soki mogą nasilać dolegliwości. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Owoce czarnej porzeczki są bezpieczne dla większości osób, a przeciwwskazania dotyczą głównie preparatów z liści. Napar z liści nie jest wskazany przy stanach, w których lekarz zalecił ograniczenie płynów, np. w ciężkiej chorobie serca lub nerek [1]. Przetwory (dżem, syrop, nalewka) zawierają dużo cukru lub alkoholu.
Czarna porzeczka dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak wiarygodnych danych o Ribes nigrum; nie myl z rodzynkami (ang. currants), które są dla psów toksyczne. |
| Kot | Brak danych | Brak wiarygodnych danych. |
| Kury | Brak danych | Brak wiarygodnych danych. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Czarna porzeczka to krzew dobrze znoszący polski klimat, owocujący na pędach 1–3-letnich. Owoce dojrzewają zwykle w lipcu, a zbiera się je, gdy całe grona są czarne i błyszczące. Sadzonki najlepiej sadzić jesienią lub wczesną wiosną, nieco głębiej niż rosły w szkółce, a co roku wycinać najstarsze pędy.
Przechowywanie czarnej porzeczki
Świeże owoce przechowuj w lodówce nieumyte i zużyj w ciągu kilku dni. Do dłuższego przechowywania zamroź je rozłożone na tacy, a potem przesyp do woreczka — mrożone zachowują jakość przez wiele miesięcy. Liście do naparów susz w cieniu i przechowuj w szczelnym pojemniku.
Jak wybierać
Wybieraj owoce całe, jędrne, równomiernie czarne i błyszczące, bez pleśni i soku na dnie opakowania. Kupując sok, sprawdź na etykiecie, czy to sok 100%, czy dosładzany nektar.
FAQ
Kiedy zbiera się czarną porzeczkę?
Czy mrożona czarna porzeczka ma właściwości świeżej?
Czy liście czarnej porzeczki można parzyć jak herbatę?
Czarna porzeczka po angielsku?
Źródła
- European Medicines Agency — Ribis nigri folium (monografia HMPC) — monografia
- Cao L. i in. Extraction, Identification, and Health Benefits of Anthocyanins in Blackcurrants (Ribes nigrum L.). Applied Sciences 2021 — przegląd
- Gopalan A. i in. The health benefits of blackcurrants. Food & Function 2012 — przegląd
