W skrócie
DHEA (dehydroepiandrosteron) to hormon steroidowy wytwarzany przez nadnercza, prekursor androgenów i estrogenów [2]. W Polsce jest substancją czynną leków (np. Biosteron) wskazanych wyłącznie przy potwierdzonym laboratoryjnie niedoborze DHEA [1]. Większość reklamowanych działań „przeciwstarzeniowych” i „na pamięć” nie ma potwierdzenia w badaniach [2][3].
- Po angielsku
- dehydroepiandrosterone (DHEA), prasterone
- Inne nazwy
- dehydroepiandrosteron, prasteron, DHEA-S (siarczan DHEA)
- Kategoria
- Witaminy i suplementy
- Najlepiej zbadane działanie
- Uzupełnianie niedoboru DHEA w niewydolności nadnerczy Umiarkowane
- W ciąży
- Unikać
Na co pomaga DHEA? Działanie i badania
Najlepiej udokumentowane zastosowanie DHEA to uzupełnianie niedoboru u osób z niewydolnością nadnerczy, gdzie obserwowano poprawę jakości życia i nastroju u kobiet [2][3]. W depresji metaanaliza z 2020 r. wykazała poprawę objawów względem placebo, ale jakość dowodów oceniono jako niską; wytyczne CANMAT wymieniają DHEA jedynie jako opcję trzeciego rzutu [2][3]. U starszych kobiet notowano wzrost gęstości kości kręgosłupa, u mężczyzn spadek masy tłuszczowej bez wpływu na lipidy, glukozę czy funkcje seksualne; inna metaanaliza nie potwierdziła korzyści dla kości [2][3]. Nie ma dowodów na poprawę pamięci u osób bez demencji ani na działanie przeciwnowotworowe lub „odmładzające” [2][3].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Uzupełnianie niedoboru DHEA w niewydolności nadnerczy | Umiarkowane | [1][3] |
| Łagodzenie objawów depresji | Ograniczone | [2][3] |
| Gęstość kości u kobiet po menopauzie | Sprzeczne | [2][3] |
| Poprawa pamięci i funkcji poznawczych | Niepotwierdzone | [2][3] |
| Odchudzanie i insulinooporność | Ograniczone | [3] |
| Płodność (słaba rezerwa jajnikowa, IVF) | Sprzeczne | [3] |
| Toczeń rumieniowaty układowy | Ograniczone | [3] |
Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Sprzeczne — Wyniki badań się wykluczają. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Tabletki (lek, np. Biosteron) | zarejestrowany produkt leczniczy do stosowania po potwierdzeniu niedoboru badaniami i pod kontrolą lekarza [1] |
| Suplementy diety | w wielu krajach sprzedawane bez kontroli zawartości; w Polsce DHEA ma status leku [1][4] |
| Preparat dopochwowy (prasteron) | lek stosowany w atrofii pochwy po menopauzie [2] |
| Preparaty z dzikiego pochrzynu (yam) | organizm nie przekształca ich składników w DHEA [2] |
Ile DHEA dziennie i kiedy
Nie podajemy dawek: DHEA to hormon o statusie leku, który stosuje się wyłącznie po laboratoryjnym potwierdzeniu niedoboru i pod kontrolą lekarza [1]. Leczenie wymaga regularnych badań kontrolnych: stężenia hormonów, PSA u mężczyzn, ciśnienia tętniczego i parametrów biochemicznych krwi [1]. Według ulotki osoby poniżej 40. roku życia oraz osoby z prawidłowym stężeniem DHEA nie powinny przyjmować preparatu, a dawki nie wolno zwiększać bez zalecenia lekarza [1].
DHEA w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Unikać | Przeciwwskazanie; po stwierdzeniu ciąży należy przerwać leczenie i skontaktować się z lekarzem [1]. |
| Karmienie piersią | Unikać | Przeciwwskazane [1]. |
| Dzieci | Unikać | Przeciwwskazane u dzieci i młodzieży [1]. |
| Seniorzy | Po konsultacji z lekarzem | Główna grupa stosująca; konieczne badania kontrolne, u mężczyzn PSA i ocena prostaty [1]. |
DHEA a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Cukrzyca | Po konsultacji z lekarzem | Metformina i insulina zmieniają stężenie DHEA we krwi; zalecana ostrożność [1][3]. |
| Choroby wątroby | Po konsultacji z lekarzem | Ciężka niewydolność wątroby to przeciwwskazanie; opisano przypadki uszkodzenia wątroby po suplementach DHEA [1][3]. |
| Choroby nerek | Po konsultacji z lekarzem | Ciężka niewydolność nerek jest przeciwwskazaniem [1]. |
| Odchudzanie | Brak danych | Metaanaliza wykazała jedynie niewielki spadek glukozy na czczo i brak wpływu na insulinooporność [3]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
DHEA jest przeciwwskazany przy nowotworach hormonozależnych (rak piersi, jajnika, prostaty), łagodnym rozroście prostaty, ciężkiej niewydolności wątroby lub nerek, w ciąży, w okresie karmienia oraz u dzieci [1]. Typowe działania niepożądane to trądzik, przetłuszczanie skóry, hirsutyzm, zaburzenia miesiączkowania i obniżenie głosu u kobiet, ginekomastia u mężczyzn, bóle głowy, niepokój i wahania nastroju; rzadko opisywano manię, zapalenie wątroby i zaburzenia rytmu serca [1][3]. Epizody manii i hipomanii pojawiały się także u osób bez wcześniejszych chorób psychicznych [3]. Przy nasilonym pobudzeniu, kołataniu serca lub żółtaczce odstaw preparat i zgłoś się do lekarza; w stanach nagłych dzwoń pod 112. DHEA znajduje się na liście substancji zabronionych w sporcie (WADA), dlatego sportowcy nie powinni go stosować [1][3].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Leki przeciwzakrzepowe (warfaryna, heparyna) | możliwe nasilenie krwawień [1][2] |
| Testosteron, hormonalna terapia zastępcza, estrogeny | nasilenie działań androgennych i estrogennych; ulotka wyklucza łączenie [1][3] |
| Tamoksyfen, inhibitory aromatazy, fulwestrant | DHEA może osłabiać ich działanie antyestrogenowe [2] |
| Leki przeciwdepresyjne | opisano wywołanie manii [2] |
| Karbamazepina, kwas walproinowy, lit, leki przeciwpsychotyczne | możliwe osłabienie ich działania [1] |
| Metformina, insulina, glikokortykosteroidy | zmieniają stężenie DHEA we krwi [1] |
| Blokery kanału wapniowego (nitrendypina, diltiazem) | interakcja wymieniona w ulotce [1] |
| Triazolam | możliwy wzrost stężenia triazolamu [2] |
| Oznaczenia progesteronu w surowicy | wysokie DHEA-S daje fałszywie dodatnie wyniki w kilku testach komercyjnych [3] |
FAQ
Czy DHEA jest w Polsce na receptę?
Czy DHEA odmładza?
Czy DHEA pomaga schudnąć?
Czy DHEA jest dopingiem?
DHEA po angielsku?
Źródła
- Biosteron (DHEA) — ulotka dla pacjenta, Rejestr Produktów Leczniczych — ulotka
- Merck Manual Professional — Dehydroepiandrosterone (DHEA) — omówienie
- Drugs.com — Dehydroepiandrosterone: clinical overview — omówienie
- GdziePoLek — Biosteron tabletki (status dostępności w Polsce) — baza danych
