W skrócie
L-tyrozyna to aminokwas, z którego organizm wytwarza m.in. dopaminę, noradrenalinę, hormony tarczycy i melaninę [4]. W przeglądach badań poprawiała wyniki testów poznawczych głównie w krótkich, stresujących lub obciążających sytuacjach, a jej wpływ na wysiłek fizyczny i choroby kliniczne jest ograniczony [1][2].
- Po angielsku
- L-tyrosine
- Inne nazwy
- tyrozyna, kwas 2-amino-3-(4-hydroksyfenylo)propionowy
- Kategoria
- Witaminy i suplementy
- Najlepiej zbadane działanie
- Poprawia funkcje poznawcze w krótkotrwałym stresie Umiarkowane
- W ciąży
- Unikać
- Dla psa
- Brak danych
Właściwości chemiczne i fizyczne L-tyrozyny
L-tyrozyna to aromatyczny aminokwas białkowy o konfiguracji L (S), pochodna fenyloalaniny z grupą hydroksylową w pozycji para pierścienia benzenowego.
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| Wzór sumaryczny | C9H11NO3 |
| Masa molowa | 181,19 g/mol |
| Numer CAS | 60-18-4 |
| Nazwa systematyczna | kwas (2S)-2-amino-3-(4-hydroksyfenylo)propanowy |
| Postać | biały lub białawy proszek |
| Temperatura topnienia | powyżej 300 °C (rozkład) |
| Rozpuszczalność w wodzie | 0,45 g/l (25 °C) |
Dane: Fisher Scientific — L-Tyrosine, 99% · ChemicalBook — L-Tyrosine (60-18-4). Wartości dla czystej substancji w warunkach standardowych; preparaty handlowe mogą się różnić.
Na co pomaga l-tyrozyna? Działanie i badania
Tyrozyna jest prekursorem dopaminy i noradrenaliny, dlatego badano ją pod kątem pamięci i uwagi w stresie [1]. Przegląd Jongkees i wsp. wykazał, że poprawia funkcje poznawcze zwłaszcza w krótkotrwałych sytuacjach stresowych lub wymagających wysiłku umysłowego, gdy dopamina lub noradrenalina są chwilowo wyczerpane, a jej wpływ na leczenie zaburzeń klinicznych i na wysiłek fizyczny jest ograniczony [1]. Przegląd wśród zdrowych dorosłych podał, że we wszystkich 6 badaniach w warunkach wyczerpujących katecholaminy odnotowano jakąś korzyść [2]. Dowody na depresję są słabe, a efekt przy ADHD wydaje się przemijający [3].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Poprawia funkcje poznawcze w krótkotrwałym stresie | Umiarkowane | [1][2] |
| Poprawia wydolność fizyczną | Ograniczone | [1][3] |
| Pomaga w zaburzeniach klinicznych (np. depresja, ADHD) | Ograniczone | [1][3][4] |
Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Kapsułki, tabletki, proszek, płyn | suplement diety, zwykle jako L-tyrozyna [4] |
| Pokarm | tyrozynę zawierają m.in. produkty mleczne, sezam, orzechy, mięso, ryby i fasola [3] |
Ile L-tyrozyny dziennie i kiedy
Nie podajemy dawek leczniczych; dawkę suplementu ustal z lekarzem lub farmaceutą. W badaniach stosowano bardzo różne ilości, od 2 g do kilkudziesięciu gramów na dobę [3]. Maksymalne bezpieczne dawki nie zostały ustalone dla kobiet w ciąży i karmiących, małych dzieci oraz osób z ciężką chorobą wątroby lub nerek [3].
L-tyrozyna w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Unikać | Źródło zaleca, by osoby w ciąży nie stosowały suplementów tyrozyny [4]; maksymalne bezpieczne dawki nie zostały ustalone [3]. |
| Karmienie piersią | Unikać | Źródło zaleca, by osoby karmiące nie stosowały suplementów tyrozyny [4]; maksymalne bezpieczne dawki nie zostały ustalone [3]. |
| Dzieci | Po konsultacji z lekarzem | Suplementy pojedynczych aminokwasów mogą powodować problemy ze wzrostem [4]; dla małych dzieci nie ustalono maksymalnych bezpiecznych dawek [3]. |
| Seniorzy | Po konsultacji z lekarzem | Przy lekach, zwłaszcza lewodopie, inhibitorach MAO i lekach tarczycowych, skonsultuj stosowanie [3][4]. |
L-tyrozyna a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Choroby tarczycy (np. Hashimoto) | Po konsultacji z lekarzem | Tyrozyna może zwiększać produkcję hormonów tarczycy; przy nadczynności i chorobie Gravesa-Basedowa zwykle się jej unika [3][4]. |
| Fenyloketonuria | Po konsultacji z lekarzem | Osoby z PKU mogą potrzebować tyrozyny w suplemencie lub lekach, decyzje podejmuje lekarz [4]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Suplementów tyrozyny zwykle unika się przy nadczynności tarczycy i chorobie Gravesa-Basedowa oraz u osób przyjmujących lewodopę lub inhibitory MAO [3]. Grady Health odradza je też osobom z czerniakiem barwnikowym i z tyrozynemią typu I lub II oraz osobom w ciąży lub karmiącym, a przy inhibitorach MAO nakazuje ich nie stosować [4]. Wysokie dawki mogą powodować nudności, biegunkę, wymioty lub nerwowość [3]; długotrwałe duże dawki pojedynczych aminokwasów mogą też obciążać nerki [4]. Przy innych chorobach i lekach skonsultuj suplement z lekarzem.
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Lewodopa | możliwa interakcja — unikaj bez konsultacji z lekarzem [3] |
| Inhibitory MAO | nie stosuj; możliwa interakcja [3][4] |
| Hormony tarczycy i leki tarczycowe | tyrozyna może zwiększać produkcję hormonów tarczycy — skonsultuj z lekarzem [3] |
L-tyrozyna dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak pewnych danych o suplementach. |
| Kot | Brak danych | Brak pewnych danych o suplementach. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
FAQ
L-tyrozyna po angielsku?
Czy L-tyrozyna poprawia koncentrację?
Czy tyrozyna pomaga na depresję?
W jakich produktach jest tyrozyna?
Źródła
- Jongkees B.J. i in. Effect of tyrosine supplementation on clinical and healthy populations under stress or cognitive demands — a review. Journal of Psychiatric Research 2015 — przegląd
- Attipoe S. i in. Tyrosine for mitigating stress and enhancing performance in healthy adult humans: a rapid evidence assessment. Military Medicine 2015 — przegląd
- EBSCO Research Starters — Tyrosine as a therapeutic supplement — omówienie
- Grady Health Library — Tyrosine — szpitalna biblioteka zdrowia
