W skrócie
Żołędzie (poprawnie: żołędzie to liczba mnoga od „żołądź”) to owoce dębu, orzechy z miseczką, zawierające dużo garbników [1]. Są jadalne dopiero po wypłukaniu garbników, a właściwości zdrowotne „kawy z żołędzi” opierają się głównie na badaniach laboratoryjnych [3].
- Nazwa łacińska
- Quercus (owoc dębu)
- Po angielsku
- acorn
- Inne nazwy
- żołądź (liczba pojedyncza), owoc dębu
- Kategoria
- Orzechy, nasiona i zboża
- Kalorie
- 387 kcal w 100 g
- W ciąży
- Po konsultacji z lekarzem
- Dla psa
- Ostrożnie
Wartości odżywcze żołędzi
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 387 kcal | — |
| Białko | 6,2 g | — |
| Tłuszcz | 23,9 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 3,1 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 40,8 g | — |
| Woda | 27,9 g | — |
| Wapń | 41 mg | 5% |
| Żelazo | 0,79 mg | 6% |
| Magnez | 62 mg | 17% |
| Fosfor | 79 mg | 11% |
| Potas | 539 mg | 27% |
| Sód | 0 mg | — |
| Cynk | 0,51 mg | 5% |
| Miedź | 0,62 mg | 62% |
| Mangan | 1,3 mg | 67% |
| Witamina C | 0 mg | 0% |
| Tiamina (B1) | 0,11 mg | 10% |
| Ryboflawina (B2) | 0,12 mg | 8% |
| Niacyna (B3) | 1,8 mg | 11% |
| Witamina B6 | 0,53 mg | 38% |
| Kwas foliowy | 87 µg | 44% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 2 µg | 0% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 12058, domena publiczna.
Na co pomaga żołędzie? Działanie i badania
Kawa z żołędzi nie ma udowodnionego działania leczniczego: w żołędziach wykryto polifenole i aktywność antyoksydacyjną, ale to wyniki badań laboratoryjnych, które nie dowodzą, że napój leczy lub zapobiega chorobom [3]. Jedyną konkretną zaletą napoju jest brak kofeiny [3]. Żołędzie są też źródłem węglowodanów i tłuszczu, a w niektórych kulturach były podstawą diety [1].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Działanie antyoksydacyjne polifenoli z żołędzi (badania laboratoryjne) | Ograniczone | [3] |
| Działanie lecznicze kawy żołędziowej u ludzi | Niepotwierdzone | [3] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Żołędzie surowe | bardzo gorzkie i cierpkie, nie nadają się do jedzenia bez obróbki [1] |
| Mąka z żołędzi | z żołędzi wypłukanych z garbników; lepsze jest płukanie na zimno [1] |
| Kawa żołędziowa | palone i zmielone żołędzie, napój bez kofeiny [3] |
Żołędzie w kuchni
Żołędzie są jadalne, ale tylko po usunięciu garbników: pokrojone żołędzie moczy się w kilku zmianach wody, aż woda przestanie brunatnieć [1]. Płukanie na zimno trwa kilka dni, gotowanie w kilku wodach zajmuje poniżej godziny, ale gotuje skrobię, więc do mąki lepsze jest płukanie na zimno [1]. Żołędzie z dębów białych mają mniej garbników i są łagodniejsze niż z dębów czerwonych i szypułkowych, które są bardzo gorzkie i mogą drażnić [1]. Płukanie ogranicza garbniki skuteczniej niż samo prażenie [3].
Żołędzie w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Po konsultacji z lekarzem | Brak dobrych badań nad kawą żołędziową; w razie wątpliwości skonsultuj się z lekarzem [3]. |
| Dzieci | Brak danych | Brak danych; surowych żołędzi nie podawaj [1]. |
Żołędzie a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Celiakia | Ostrożnie | Same żołędzie nie są zbożem glutenowym, ale gotowa kawa zbożowa może zawierać jęczmień lub żyto [3]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Surowych żołędzi nie należy jeść ze względu na garbniki, które drażnią i są bardzo gorzkie [1]. Przy pierwszej próbie kawy żołędziowej osoby z wrażliwym przewodem pokarmowym powinny zacząć od małej porcji, a przy alergii na składniki mieszanki ją pominąć [3].
Żołędzie dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Ostrożnie | ASPCA nie opisuje żołędzi dla psów; profilaktycznie nie podawaj, bo twarde żołędzie mogą zablokować przewód pokarmowy [2]. |
| Kot | Ostrożnie | Brak danych w ASPCA; nie podawaj [2]. |
| Koń | Unikać | ASPCA uznaje dąb za toksyczny dla koni (gallotanina), a żołędzie mogą zablokować przewód pokarmowy [2]. |
| Kury | Brak danych | Brak pewnych danych. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Żołędzie rosną na dębach (rodzaj Quercus) i kilku spokrewnionych rodzajach z rodziny bukowatych [1]. To owoce dębu, nie innego drzewa, a ich liczba pojedyncza to żołądź.
Przechowywanie żołędzi
Mąka z żołędzi jest tłusta i łatwo pleśnieje lub jełczeje, dlatego wymaga ostrożnego przechowywania, najlepiej w chłodzie i suchym, szczelnym pojemniku [1].
FAQ
Żołędzie z jakiego drzewa?
Czy żołędzie są jadalne?
Czy właściwości żołądków drobiowych to to samo co żołędzi?
Czy kawa z żołędzi ma kofeinę?
Źródła
- Acorn — Wikipedia (pochodzenie, jadalność, usuwanie garbników) — omówienie
- ASPCA — Oak (toksyczność dla zwierząt) — baza danych
- Kawa z żołędzi — właściwości, przeciwwskazania i przepis (gemini.pl) — omówienie
