W skrócie
Shilajit (mumio) to czarnobrązowa, smolista substancja powstająca na skałach w wysokich górach, m.in. w Himalajach i na Ałtaju, stosowana w medycynie ajurwedyjskiej i ludowej [4]. Dowodów klinicznych na jego działanie jest bardzo mało, a ważnym problemem jest jakość produktów, w tym możliwe zanieczyszczenie ołowiem [1][2].
- Po angielsku
- shilajit
- Inne nazwy
- mumio, mumijo, mumia, shilajit himalajski, shilajit ałtajski
- Kategoria
- Witaminy i suplementy
- W ciąży
- Po konsultacji z lekarzem
Na co pomaga shilajit? Działanie i badania
ConsumerLab ocenia, że dla promowanych zastosowań shilajitu (m.in. testosteron, płodność, trawienie, skóra) jest „bardzo mało” dowodów klinicznych, a cytowane badania są małe i wstępne [1]. News-Medical wskazuje, że wsparcie dla działania na testosteron opiera się głównie na tradycji, a naukowe potwierdzenie pozostaje ograniczone [2]. Recenzowany przegląd z 2019 r. opisuje liczne deklarowane działania (przeciwutleniające, przeciwzapalne, przeciwcukrzycowe), ale zaznacza, że mechanizmy nie są w pełni poznane, skuteczność jest zmienna, a profil toksyczności wymaga badań [3]. Szacuje się, że 60–80% shilajitu to substancje humusowe (kwasy humusowe i fulwowe) [4].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Zwiększa poziom testosteronu u mężczyzn | Ograniczone | [1][2] |
| Poprawia energię, odporność, funkcje poznawcze | Ograniczone | [1][3] |
| Działanie przeciwutleniające, przeciwzapalne, przeciwcukrzycowe (głównie badania laboratoryjne i na zwierzętach) | Ograniczone | [3] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Żywica oczyszczona | smolista masa; zawiera ok. 6–7% kwasu fulwowego [1] |
| Wyciąg w proszku | zawartość kwasu fulwowego ok. 60–80% [1] |
| Kapsułki i tabletki | zawartość kwasu fulwowego w porcji w testach wahała się od 6,9 do 2206 mg [1] |
Ile shilajitu dziennie i kiedy
Nie ma ustalonej, potwierdzonej dawki shilajitu. Według News-Medical oczyszczony shilajit stosowany w zakresie 100–2000 mg na dobę nie wywoływał istotnej toksyczności wątroby, nerek ani krwi, ale zaobserwowano wzrost testosteronu i FSH [2]. Zawartość kwasu fulwowego w produktach różni się ogromnie (od 6,9 do 2206 mg na porcję), dlatego stosuj się do etykiety konkretnego produktu i skonsultuj z lekarzem [1].
Shilajit w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Po konsultacji z lekarzem | Brak danych o bezpieczeństwie; zalecana ostrożność i konsultacja z lekarzem [1][2]. |
| Karmienie piersią | Po konsultacji z lekarzem | Brak danych o bezpieczeństwie; zalecana ostrożność i konsultacja z lekarzem [2]. |
| Dzieci | Brak danych | Brak danych w sprawdzonych źródłach. |
| Seniorzy | Po konsultacji z lekarzem | Szczególnie przy przyjmowaniu leków na cukrzycę lub nadciśnienie [1][2]. |
Shilajit a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Cukrzyca | Po konsultacji z lekarzem | Shilajit może obniżać poziom cukru, co jest ważne przy lekach przeciwcukrzycowych [1][2]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Długoterminowe bezpieczeństwo shilajitu nie jest ustalone, a badania są małe i wstępne [1][3]. Oczyszczone preparaty są dobrze tolerowane przez większość dorosłych, ale ConsumerLab zaleca ostrożność przy niskim poziomie cukru i lekach obniżających glukozę [1]. Zanieczyszczone preparaty mogą dostarczać ołowiu i innych metali ciężkich [1][2]. Obserwowano wzrost testosteronu i FSH, co może mieć znaczenie przy stanach wrażliwych na hormony [2]. Kobiety w ciąży i karmiące powinny skonsultować się z lekarzem [2].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Leki przeciwcukrzycowe | shilajit może obniżać poziom glukozy, co grozi hipoglikemią [1][2] |
| Leki na nadciśnienie | możliwe interakcje [2] |
| Leki hormonalne | możliwy wpływ na poziom hormonów [2] |
Jak wybierać
Jakość to największa pułapka: w testach część produktów przekraczała limity ołowiu, a w jednym badaniu wykryto tal w pięciu z sześciu suplementów [1]. Surowy shilajit może zawierać zanieczyszczenia mikrobiologiczne [1], a nieprzetworzone lub podrabiane produkty metale ciężkie i mykotoksyny [2], dlatego wybieraj produkty oczyszczone, z badaniami laboratoryjnymi partii. Autorzy przeglądu z 2019 r. postulują kontrolę jakości preparatów [3]. Nazwy „himalajski” lub „ałtajski” opisują pochodzenie, a nie jakość.
FAQ
Shilajit co to jest po polsku?
Shilajit na co pomaga?
Który shilajit jest najlepszy?
Shilajit himalajski czy ałtajski?
Źródła
- ConsumerLab — Shilajit supplements review — omówienie
- News-Medical — Shilajit: Health Benefits, Risks, and Clinical Evidence — omówienie
- Mishra T. i in. Shilajit (Mumie): Current Status of Biochemical, Therapeutic and Clinical Advances. Current Nutrition & Food Science 2019;15(2):104-120 — przegląd
- Wikipedia — Shilajit (nazwa, pochodzenie, skład) — encyklopedia
