W skrócie
Pelargonia to rodzaj ok. 280 gatunków roślin z rodziny bodziszkowatych, w Polsce zwykle nazywanych geraniami i uprawianych jako ozdobne rośliny balkonowe [3]. Leczniczo wykorzystuje się głównie pelargonię afrykańską (Pelargonium sidoides): Europejska Agencja Leków uznaje tradycyjne stosowanie korzenia na objawy przeziębienia u osób od 6. roku życia [1]. Pelargonie są toksyczne dla psów, kotów i koni [2].
- Nazwa łacińska
- Pelargonium sidoides DC. (roślina lecznicza)
- Po angielsku
- pelargonium, geranium, Pelargonium sidoides (African geranium)
- Inne nazwy
- geranium, pelargonia afrykańska, pelargonia pachnąca, pelargonia bluszczolistna, pelargonia rabatowa
- Kategoria
- Zioła i rośliny
- W ciąży
- Po konsultacji z lekarzem
- Dla psa
- Unikać
Na co pomaga pelargonia? Działanie i badania
W monografii EMA korzeń Pelargonium sidoides ma status tradycyjnego środka ziołowego: łagodzi objawy przeziębienia u osób od 6. roku życia, jeśli objawy nie trwają dłużej niż tydzień [1]. Zastosowanie opiera się na długiej tradycji stosowania, nie na rozstrzygających badaniach klinicznych [1]. Liście ozdobnych pelargonii (pachnących, bluszczolistnych) nie mają porównywalnego uznania jako leki; w wykorzystanych źródłach brak dla nich badań klinicznych [3].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Łagodzi objawy przeziębienia (korzeń P. sidoides) | Ograniczone | [1] |
| Działanie liści pelargonii ozdobnych i pachnących | Niepotwierdzone | [3] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Krople i syropy z korzenia pelargonii afrykańskiej | preparaty ziołowe na przeziębienie, od 6. roku życia [1] |
| Olejek eteryczny z pelargonii pachnących | do perfumerii i aromaterapii [3] |
| Liście pelargonii pachnących | aromat do deserów, galaretek i herbat [3] |
Ile pelargonii dziennie i kiedy
Dawki preparatów z pelargonii afrykańskiej podaje ulotka konkretnego produktu; nie ustalamy ich samodzielnie. Według EMA stosuj je dopiero od 6. roku życia, a jeśli objawy trwają dłużej niż tydzień lub się nasilają, skonsultuj się z lekarzem [1].
Pelargonia w kuchni
Liście niektórych pelargonii pachnących (np. cytrynowej, różanej) używa się jako aromatu do deserów, galaretek i herbat [3]. Zwykłych pelargonii balkonowych nie jedz, ponieważ rośliny ozdobne są toksyczne dla zwierząt [2].
Pelargonia w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Po konsultacji z lekarzem | Monografia EMA nie zawiera danych o ciąży; skonsultuj z lekarzem [1]. |
| Karmienie piersią | Po konsultacji z lekarzem | Brak danych w monografii [1]. |
| Dzieci | W umiarkowanych ilościach | Preparaty z korzenia P. sidoides tylko od 6. roku życia [1]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Według ASPCA pelargonie są toksyczne dla psów, kotów i koni; objawy to wymioty, brak apetytu, apatia i zapalenie skóry [2]. Monografia EMA nie wymienia przeciwwskazań dla korzenia P. sidoides, ale preparaty są przeznaczone dla osób od 6. roku życia, a danych o ciąży nie podano [1].
Pelargonia dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Unikać | Pelargonia jest toksyczna dla psów: wymioty, brak apetytu, apatia, zapalenie skóry [2]. |
| Kot | Unikać | Pelargonia jest toksyczna dla kotów [2]. |
| Koń | Unikać | Pelargonia jest toksyczna dla koni [2]. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Pelargonie są odporne na suszę i upał, lecz znoszą tylko lekki mróz; łatwo rozmnażają się z sadzonek pędowych z co najmniej dwoma węzłami [3]. Typy uprawiane to pelargonia rabatowa (zonale, o ciemniejszych strefach na liściach), bluszczolistna (zwisająca, do skrzynek i koszy) oraz pachnąca, uprawiana dla aromatu [3]. Zimą pelargonie rabatowe często przechowuje się w chłodnym, jasnym pomieszczeniu.
| Odmiana | Czym się wyróżnia |
|---|---|
| Pelargonia rabatowa (zonale) | krzaczasta, z ciemniejszą strefą na liściach; kwiaty czerwone, łososiowe, fioletowe, białe lub różowe [3] |
| Pelargonia bluszczolistna (zwisająca) | pędy zwisające, grube woskowe liście w kształcie bluszczu; do wiszących donic [3] |
| Pelargonia pachnąca | zimozielony krzew uprawiany dla zapachu liści; niektóre gatunki dają olejek bogaty w geraniol [3] |
| Pelargonia afrykańska (P. sidoides) | gatunek leczniczy używany w preparatach na przeziębienie [1][3] |
Przechowywanie pelargonii
Sadzonki pelargonii zakorzeniaj w lekkim podłożu, a rośliny zimuj w jasnym, chłodnym, ale bezmroźnym pomieszczeniu, bo znoszą tylko lekki przymrozek [3]. Preparaty z pelargonii afrykańskiej przechowuj zgodnie z ulotką.
FAQ
Pelargonia po angielsku?
Czy pelargonia jest trująca dla psów i kotów?
Pelargonia afrykańska — na co pomaga?
Jak rozmnożyć pelargonię?
Źródła
- Pelargonii radix — herbal medicinal product (EMA) — monografia
- Geranium — ASPCA Toxic and Non-Toxic Plants — baza danych
- Pelargonium — Wikipedia (rodzaj, typy, uprawa) — omówienie
