W skrócie
Ogórecznik lekarski (Borago officinalis) to jednoroczna roślina o niebieskich kwiatach, z której używa się liści, kwiatów i oleju z nasion bogatego w kwas gamma-linolenowy (GLA). Olej bywa stosowany przy reumatoidalnym zapaleniu stawów, ale dowody są ograniczone [1]. Roślina zawiera alkaloidy pirolizydynowe uszkadzające wątrobę, więc nie nadaje się do długiego stosowania [1].
- Nazwa łacińska
- Borago officinalis L.
- Po angielsku
- borage
- Inne nazwy
- ogórecznik lekarski, borak, borago, starflower
- Kategoria
- Zioła i rośliny
- Kalorie
- 21 kcal w 100 g
- W ciąży
- Unikać
- Dla psa
- Ostrożnie
Wartości odżywcze ogórecznika
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 21 kcal | — |
| Białko | 1,8 g | — |
| Tłuszcz | 0,7 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,17 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 3,1 g | — |
| Woda | 93 g | — |
| Wapń | 93 mg | 12% |
| Żelazo | 3,3 mg | 24% |
| Magnez | 52 mg | 14% |
| Fosfor | 53 mg | 8% |
| Potas | 470 mg | 24% |
| Sód | 80 mg | — |
| Cynk | 0,2 mg | 2% |
| Miedź | 0,13 mg | 13% |
| Mangan | 0,35 mg | 17% |
| Selen | 0,9 µg | 2% |
| Witamina C | 35 mg | 44% |
| Tiamina (B1) | 0,06 mg | 5% |
| Ryboflawina (B2) | 0,15 mg | 11% |
| Niacyna (B3) | 0,9 mg | 6% |
| Witamina B6 | 0,08 mg | 6% |
| Kwas foliowy | 13 µg | 6% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 210 µg | 26% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 11613, domena publiczna.
Na co pomaga ogórecznik? Działanie i badania
Olej z nasion ogórecznika jest źródłem GLA i bywa stosowany przy reumatoidalnym zapaleniu stawów; część badań sugeruje skromne zmniejszenie bólu i stanu zapalnego, ale dowodów nie uznaje się za wystarczające do rutynowego stosowania [1]. Dla innych zastosowań (atopowe zapalenie skóry, objawy menopauzy, depresja) badania nie potwierdzają skuteczności [1]. Roślina zawiera niewielkie ilości nienasyconych alkaloidów pirolizydynowych, które przy dłuższym stosowaniu i większej dawce skumulowanej mogą uszkadzać wątrobę [1].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Zmniejsza objawy reumatoidalnego zapalenia stawów | Ograniczone | [1] |
| Pomaga w atopowym zapaleniu skóry | Niepotwierdzone | [1] |
| Łagodzi objawy menopauzy | Niepotwierdzone | [1] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Olej z nasion | źródło GLA; wybieraj produkty o deklarowanej zawartości alkaloidów pirolizydynowych nie wyższej niż 0,5–1 µg na gram oleju [1] |
| Świeże kwiaty i młode liście | dodatek do sałatek, napojów i dekoracja potraw; smak przypomina ogórek |
| Napar z ziela | tradycyjnie stosowany; ze względu na alkaloidy nie pij go regularnie |
Ogórecznik w kuchni
Młode liście ogórecznika mają smak podobny do ogórka i dodaje się je na surowo do sałatek, twarogu, zup i napojów. Niebieskie, jadalne kwiaty służą jako dekoracja deserów, lodu i koktajli. Starszych, owłosionych liści używa się rzadko. Roślinę warto jeść okazjonalnie, a nie codziennie, z powodu alkaloidów pirolizydynowych [1].
Ogórecznik w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Unikać | Nie stosować — możliwe wady rozwojowe i przedwczesny poród [1]. |
| Karmienie piersią | Unikać | Nie stosować; opisano methemoglobinemię u niemowląt [1]. |
| Dzieci | Po konsultacji z lekarzem | Brak danych o bezpieczeństwie; unikaj produktów z ziela i oleju bez konsultacji. |
| Seniorzy | Ostrożnie | Szczególnie przy chorobach wątroby lub lekach przeciwzakrzepowych — patrz interakcje [1]. |
Ogórecznik a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Choroby wątroby | Unikać | Alkaloidy pirolizydynowe są hepatotoksyczne [1]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Ogórecznika nie należy stosować w ciąży ani podczas karmienia piersią, a także przy chorobach wątroby [1]. Ryzyko uszkodzenia wątroby rośnie przy długim stosowaniu i większej dawce skumulowanej, dlatego unikaj przewlekłego przyjmowania [1]. Przed użyciem skonsultuj się z lekarzem, jeśli przyjmujesz leki.
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Leki przeciwzakrzepowe (np. warfaryna) | możliwe zwiększenie ryzyka krwawień [1] |
| Leki uszkadzające wątrobę (np. ketokonazol, sterydy anaboliczne) | dodatkowe obciążenie wątroby [1] |
| Niesteroidowe leki przeciwzapalne | teoretycznie mogą osłabiać działanie ogórecznika [1] |
Ogórecznik dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Ostrożnie | ASPCA uznaje ogórecznik za toksyczny dla psów (wymioty, biegunka, podrażnienie skóry) [2]. |
| Kot | Ostrożnie | ASPCA uznaje ogórecznik za toksyczny dla kotów [2]. |
| Koń | Ostrożnie | ASPCA uznaje ogórecznik za toksyczny dla koni [2]. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Ogórecznik to roślina jednoroczna, którą wysiewa się bezpośrednio do gruntu na wiosnę, na stanowisku słonecznym. Łatwo się samosieje i chętnie odwiedzają go pszczoły. Poza kwitnieniem młode rośliny można pomylić z trującym naparstnicą, dlatego przed zbiorem upewnij się co do gatunku [1].
FAQ
Ogórecznik po angielsku?
Czy można jeść ogórecznik na surowo?
Czy ogórecznik jest szkodliwy dla wątroby?
Źródła
- Memorial Sloan Kettering — Borage — omówienie
- ASPCA — Borage — baza danych
