W skrócie
Maślan sodu to sól sodowa kwasu masłowego, krótkołańcuchowego kwasu tłuszczowego, który bakterie jelitowe wytwarzają z błonnika. Jako suplement jest badany głównie we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego; wyniki są obiecujące, lecz dowody pozostają ograniczone [1][2].
- Po angielsku
- sodium butyrate
- Inne nazwy
- sól sodowa kwasu masłowego, butyrat sodu
- Kategoria
- Witaminy i suplementy
- W ciąży
- Po konsultacji z lekarzem
Właściwości chemiczne i fizyczne maślanu sodu
Maślan sodu to sól sodowa kwasu masłowego (butanowego), czterowęglowego nasyconego kwasu karboksylowego; w wodzie dysocjuje na jony Na⁺ i maślanowe.
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| Wzór sumaryczny | C4H7NaO2 |
| Masa molowa | 110,09 g/mol |
| Numer CAS | 156-54-7 |
| Nazwa systematyczna | butanian sodu |
| Postać | biały bezpostaciowy proszek |
| Temperatura topnienia | 250–253 °C |
| Rozpuszczalność w wodzie | rozpuszczalny |
Dane: Fisher Scientific — Butyric acid sodium salt, 98% (AC263191000). Wartości dla czystej substancji w warunkach standardowych; preparaty handlowe mogą się różnić.
Na co pomaga maślan sodu? Działanie i badania
Maślan powstaje w jelicie grubym, gdy bakterie fermentują błonnik; jednym z kluczowych producentów jest Faecalibacterium prausnitzii [3]. Mechanizmy działania obejmują hamowanie deacetylaz histonów i modulację szlaków związanych z NF-κB [2]. Najlepiej zbadanym obszarem jest wrzodziejące zapalenie jelita grubego, gdzie przegląd systematyczny opisał obiecujące wyniki doustnego maślanu, zwłaszcza mikrokapsułkowanego, jako dodatku do standardowego leczenia, ale przy dużej niejednorodności badań [1]. W zespole jelita drażliwego i zaburzeniach metabolicznych wyniki są ograniczone lub niespójne [2]. Dane o otyłości i nowotworach pochodzą głównie z badań na myszach, szczurach i liniach komórkowych [3].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Wspomaga leczenie wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (jako dodatek do terapii) | Ograniczone | [1][2] |
| Łagodzi objawy zespołu jelita drażliwego | Sprzeczne | [2] |
| Poprawia wskaźniki metaboliczne i zmniejsza otyłość | Ograniczone | [2][3] |
| Działanie przeciwnowotworowe | Niepotwierdzone | [3] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Sprzeczne — Wyniki badań się wykluczają. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Maślan sodu mikrokapsułkowany | maślan zamknięty w mikrokulkach lipidowych, z których lipazy trzustkowe uwalniają kwas masłowy w dalszych odcinkach jelita [3] |
| Rzadziej: wlewki doodbytnicze | w badaniach przy wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego efekty kliniczne były zmienne [1] |
Ile maślanu sodu dziennie i kiedy
Nie ma ustalonej dawki maślanu sodu; autorzy przeglądów wskazują, że wskazania i dawkowanie wymagają dalszych badań [2]. W badaniach nad wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego stosowano m.in. ok. 600 mg na dobę maślanu mikrokapsułkowanego [1]. Preparaty mikrokapsułkowane przyjmuje się według przeglądu po posiłkach, gdy aktywność lipaz trzustkowych jest wyższa [3]. Dawkę ustal z lekarzem lub farmaceutą.
Maślan sodu w kuchni
Maślan nie jest składnikiem kulinarnym; w organizmie powstaje z błonnika fermentowanego przez bakterie jelitowe, a dieta bogata w błonnik sprzyja bakteriom wytwarzającym maślan [3].
Maślan sodu w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Po konsultacji z lekarzem | Dane są wstępne i dotyczą głównie hipotez badawczych (np. wpływ na ciśnienie), a rola maślanu w ciąży wymaga dalszych badań [3]; stosuj tylko po konsultacji. |
| Karmienie piersią | Brak danych | Brak danych w wykorzystanych źródłach. |
| Dzieci | Po konsultacji z lekarzem | W dziecięcych chorobach zapalnych jelit wyniki są niespójne [1]. |
Maślan sodu a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Zespół jelita drażliwego | Po konsultacji z lekarzem | Wyniki badań są ograniczone lub niespójne [2]. |
| Choroby zapalne jelit | Po konsultacji z lekarzem | Przegląd opisuje maślan jako obiecujący dodatek do leczenia, ale jeszcze nie rutynowe postępowanie [1]; stosuj pod kontrolą lekarza. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Wykorzystane przeglądy nie zawierają systematycznej oceny bezpieczeństwa maślanu sodu; w jednym z badań dziecięcych nie zgłoszono zdarzeń niepożądanych [1], ale to zbyt mało, by uznać suplement za dobrze przebadany pod względem bezpieczeństwa. Przy chorobach jelit, w ciąży i u dzieci stosuj go tylko po konsultacji z lekarzem.
FAQ
Maślan sodu po angielsku?
Skąd organizm bierze maślan?
Źródła
- Sodium Butyrate Therapy in Ulcerative Colitis: A Systematic Review of Preclinical and Clinical Evidence. Medical Sciences 2026;14(4):469 — przegląd systematyczny
- Michalak K. i in. Sodium Butyrate Supplementation: Current Evidence, Clinical Indications, and Limitations. Quality in Sport 2026;54 — przegląd
- Flegiel E. i in. Review of the Effects of Sodium Butyrate on Obesity, Inflammatory Bowel Disease, Pregnancy and Colorectal Cancer. Prospects in Pharmaceutical Sciences 2024;22(4):7-15 — przegląd
