W skrócie
Lizyna to aminokwas egzogenny, którego organizm nie wytwarza i musi go dostarczyć z pożywienia [4]. Jest najczęściej kojarzona z zapobieganiem opryszczce, ale dowody są słabe: przegląd z 2017 roku nie znalazł potwierdzenia dla dawek poniżej 1 g na dobę [1]. U kotów suplementacja lizyną przy zakażeniu herpeswirusem nie ma potwierdzenia, a część badań wiąże ją z gorszym przebiegiem choroby [2][3].
- Po angielsku
- lysine
- Inne nazwy
- L-lizyna, kwas 2,6-diaminokapronowy
- Kategoria
- Witaminy i suplementy
- W ciąży
- Po konsultacji z lekarzem
- Dla psa
- Brak danych
Właściwości chemiczne i fizyczne lizyny
Lizyna (L-lizyna) to zasadowy, egzogenny aminokwas białkowy z dodatkową grupą aminową na końcu łańcucha bocznego; w tabeli opisano wolną zasadę L-lizyny.
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| Wzór sumaryczny | C6H14N2O2 |
| Masa molowa | 146,19 g/mol |
| Numer CAS | 56-87-1 |
| Nazwa systematyczna | kwas (2S)-2,6-diaminoheksanowy |
| Postać | biały do jasnożółtego proszek lub kryształy |
| Temperatura topnienia | ok. 212 °C (rozkład) |
| Rozpuszczalność w wodzie | ponad 1000 g/l (25 °C) |
Dane: TCI — L-(+)-Lysine (L0129). Wartości dla czystej substancji w warunkach standardowych; preparaty handlowe mogą się różnić.
Na co pomaga lizyna? Działanie i badania
Lizyna jest składnikiem białek i bierze udział w budowie mięśni, kości i kolagenu [4]. Najczęściej pytają o nią w związku z opryszczką wargową, ale przegląd Mailoo i Rampes z 2017 roku uznał dowody za niewystarczające dla dawek poniżej 1 g na dobę. Jedno małe badanie z podwójnie ślepą próbą sugerowało, że dawki powyżej 3 g na dobę mogą zmniejszać nawroty i nasilenie objawów, a suplementację dobrze tolerowano [1]. Wyniki wymagają potwierdzenia w większych badaniach. Opinie o drenażu limfatycznym czy innych zastosowaniach nie mają oparcia w źródłach, które sprawdziłem.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Zmniejsza nawroty opryszczki wargowej (dawki powyżej 3 g/dobę) | Ograniczone | [1] |
| Zapobiega opryszczce w małych dawkach (poniżej 1 g/dobę) | Niepotwierdzone | [1] |
| Pomaga kotom przy zakażeniu herpeswirusem FHV-1 | Niepotwierdzone | [2][3] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Tabletki i kapsułki L-lizyny | suplement; dawkę ustal z lekarzem lub farmaceutą |
| Pokarm | mięso, ryby, nabiał i nasiona roślin strączkowych to typowe źródła białka bogatego w lizynę |
| Pszenżyto i inne zboża | zawartość lizyny w zbożach jest zwykle niższa niż w produktach zwierzęcych |
Ile lizyny dziennie i kiedy
Zalecanego dawkowania leczniczego lizyny nie podaję, bo nie ma ustalonej, potwierdzonej dawki na opryszczkę. W przeglądzie z 2017 roku dawki poniżej 1 g na dobę uznano za niewystarczająco udokumentowane, a korzyść sugerowano dopiero powyżej 3 g na dobę w jednym małym badaniu [1]. Przy zwykłej diecie zawierającej białko niedobór lizyny jest mało prawdopodobny. Suplement stosuj po konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.
Lizyna w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Po konsultacji z lekarzem | Suplementy lizyny tylko po konsultacji z lekarzem; dane o bezpieczeństwie dużych dawek są ograniczone. |
| Karmienie piersią | Po konsultacji z lekarzem | Suplementy tylko po konsultacji z lekarzem. |
| Dzieci | Po konsultacji z lekarzem | Suplementów nie podawaj bez zalecenia lekarza. |
| Seniorzy | Po konsultacji z lekarzem | Przy chorobach nerek i przyjmowanych lekach skonsultuj suplement z lekarzem. |
Lizyna a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Choroby nerek | Po konsultacji z lekarzem | Przy chorobach nerek nie stosuj suplementów aminokwasów bez zgody lekarza. |
| Odchudzanie | Brak danych | Brak badań potwierdzających wpływ lizyny na masę ciała w źródłach, które sprawdziłem. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
W źródłach, które przeanalizowałem, suplementację lizyną opisano jako dobrze tolerowaną w badaniach nad opryszczką [1]. Mimo to osoby z chorobami nerek lub wątroby oraz przyjmujące leki na stałe powinny skonsultować suplement z lekarzem. Kotom nie podawaj lizyny bez zalecenia weterynarza [2][3].
Lizyna dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Kot | Unikać | Przegląd systematyczny nie znalazł dowodów skuteczności lizyny przy zakażeniu FHV-1, a część badań wiązała ją z gorszym przebiegiem; autorzy zalecali zaprzestanie suplementacji [2][3]. |
| Pies | Brak danych | Brak sprawdzonych danych. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
FAQ
Lizyna dla kota — czy warto?
Lizyna na opryszczkę — czy działa?
Lizyna a lizozym — czy to to samo?
Lizyna po angielsku?
Źródła
- Mailoo V.J., Rampes S. Lysine for Herpes Simplex Prophylaxis: A Review of the Evidence. Integrative Medicine 2017 — przegląd (omówienie na stronie wydawcy produktów)
- Bol S., Bunnik E.M. Lysine supplementation is not effective for the prevention or treatment of feline herpesvirus 1 infection in cats: a systematic review. BMC Veterinary Research 2015 — przegląd systematyczny (opis bibliograficzny)
- Lysine for FHV? Researchers Say Don't Bother. Veterinary Practice News — omówienie
- Lizyna. Wikipedia — encyklopedia (nazwa i rola biologiczna)
